Қалақ батыр
Бұл мақала әлі тексерістен өтпеді. Тексерілмеген мақалалардағы мәліметтер сенімсіз болуы мүмкін.
|
Қалақ батыр (XVII ғасыр) — қазақ батыры.Арғын - Қарауыл - Қылды руыннан шыққан. Қазіргі Ақмола облысы, Зеренді ауданының жерде өмір сүрген. Құсеп ауылда жерленген.
Қалақ батыр 17 ғасырдың басында өз отанның қорғайтын жоңғарға қарсы шайқаста өзін көрсеткен ержүрек жауынгер. Ол жоңғарға қарсы бірінші шайқасқа қатысқан. Жаудың көптілігіне қарамастан, Қалак батырдың келісілген әскери іс-әрекеттері арқасында оның әскері жауға қарсы тұра алды. Осы шайқастан кейін Қалақ батырдың есімі бүкіл қазақ даласына белгілі болды. Оның батылдығы туралы әңгімелер ауыздан ауызға тарап, жас ұрпақ Қалақ батырға ұқсағысы келді.
Тарих
XVII ғасырдың 30-жылдарындағы бытыраңқы ойрат тайпалары біртұтас мемлекетке бірігіп, Жоңғар хандығының негізін қалады. Қазақстан мен Орта Азия турасында ойраттар ұстанған сыртқы саясаттың күшеюі қазақ-жоңғар қарым-қатынасын шиеленістіріп, жиі-жиі әскери қақтығыстарға әкеліп соқтырды. Жоңғарларға қарсы күресті Есім ханның ұлы Салқам Жәңгір хан (1629–1680) басқарды. 1635 жылы шайқастардың бірінде Жәңгір хан жеңіліс тауып, тұтқынға түседі. Бірнеше жыл тұтқында болған Жәңгір өзара бітімнен кейін босап, қазақ даласына оралды. Осыдан кейін Жәңгір жоңғарлармен бітіспес жауға айналады. Жауынгер қалмақтар ежелден қазақтарды өздерінің жаулары деп санаған. Олар ерте көктемде қазақтарға шабуыл жасауды әдетке айналдырған, олар әлі жайлауға шықпаған, бірікпеген. Бұл туралы білген Жәңгір хан алғашқы еруімен Қалақ батыр бастаған тоғыз жігітті жау еліне барлауға жібереді. Бірнеше күн жолда болғаннан кейін, жауынгерлер айсыз түнде қалмақтар лагеріне жетеді-олар жау қолбасшыларының бірін (мыңбасы) ұрлап кетеді. Қазіргі тілмен айтқанда, олар "тілді" алады. Ханның жеңіл қолымен жасалған бұл операциядан кейін топ "Қалақтың темір тоғызы" деп аталады.
Тұтқыннан жаудың дизайнын, оның жүру жолын білген хан Жәңгір және оның серіктері оны туған жеріне жақындағанда қарсы алып, көшпенділер үшін ерекше сраж тактикасын қолдануға шешім қабылдады.
Осылай болды: 1643 жылдың көктемінде жоңғар хунтайшы Ердени Батур үлкен әскермен Қазақ жерлеріне жорыққа шықты. Жәңгір хан жауынгерлерімен бірге Жоңғар Алатауының Орбұлақ өзенінің шатқалын терең қазып, қазақтардың негізгі күштері келгенге дейін буктурмада күтті. Жауынгерлердің жартысы жолда үйінді ұйымдастырды, ал қалғандары жартастарға тарады, осылайша жоңғарларға буктурма дайындады. Шатқалға ешнәрсе білмеген жоңғарлар кірген кезде, олар алдымен таспен лақтырылды, содан кейін пайда болған дүрбелеңді пайдаланып, оларды артқы жағынан мылтықпен ұрды. Бұл шайқаста қазақтар алғаш рет атыс қаруын (мылтық) қолданды. Мұндай оқиғаларды күткен жоңғарлар қарсылық көрсете алмады. Осы шайқас барысында жоңғарлар 10 мыңға жуық жауынгерінен айырылып, Самарқандтан келген Жалаңтөс батыр әскерлерінің шабуылымен 20 мың адамдық күшпен шегінуге мәжбүр болды.
Қалақ батыр туралы естелік
Бүгінде оның қабірі Көкшетаудың солтүстігіндегі қалақ Тауында, Айғыржал жерінде орналасқан. Бұл қасиетті орын қазақтардың көптеген ұрпақтары үшін батырлық өткенді және өз мәдениеті мен дәстүрлерін қорғаудың маңыздылығын еске сала отырып, күш пен қарсылықтың символына айналды. Ақмола облысы, Зеренді ауданы, Құсеп ауылында қалақ батырды жерлеу тек еске алу орнына ғана емес, сонымен бірге болашақ ұрпақты өз жерін одан әрі қорғауға және қорғауға шабыттандырып, өткенмен қасиетті байланыстың символына айналды.
Дереккөздер
 | Бұл — тұлға туралы мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз. Бұл ескертуді ауыстыру қажет. |
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Қалақ батыр туралы ақпарат, Қалақ батыр дегеніміз не? Қалақ батыр сөзі нені білдіреді?
Bul makala әli tekseristen otpedi Tekserilmegen makalalardagy mәlimetter senimsiz boluy mүmkin Tekserushilerge nuskaulykty oku үshin on zhaktagy korset degendi basynyz Makala tekserushilerge makalany tekserildi dep belgileu үshin bul үlgini alyp tastanyz Makalany tirkelgenine 6 aj bolgan 500 ondeme zhasagan barlyk katysushylar zhәne osy eki sharttyn bireuin bolsada kanagattandyratyn katysushylar tekserildi dep belgilej alady 2015 zhyldyn shildesinen bergi tekserilmegen makalalar myna sanatta tizimdeledi Sanat Uikipediya Tekserilmegen makalalar Osy ajdagy tekserilmegen makalalar sanatyn bastau Osy ajdagy tekserildi dep belgilengen makalalar https kk wikipedia org w index php title Arnajy Zhuyktagy ozgerister amp tagfilter Tekserildi dep belgiledi Bul makalany 2024 12 09 20 19 kezinde 7 aj buryn Akaan327 zhurnaly үlesi songy ret ondedi Tekserilmegender 2100 osy ajdagy 14 kyrkүjek 2024 Қalak batyr XVII gasyr kazak batyry Argyn Қarauyl Қyldy ruynnan shykkan Қazirgi Akmola oblysy Zerendi audanynyn zherde omir sүrgen Қusep auylda zherlengen Қalak batyr 17 gasyrdyn basynda oz otannyn korgajtyn zhongarga karsy shajkasta ozin korsetken erzhүrek zhauynger Ol zhongarga karsy birinshi shajkaska katyskan Zhaudyn koptiligine karamastan Қalak batyrdyn kelisilgen әskeri is әreketteri arkasynda onyn әskeri zhauga karsy tura aldy Osy shajkastan kejin Қalak batyrdyn esimi bүkil kazak dalasyna belgili boldy Onyn batyldygy turaly әngimeler auyzdan auyzga tarap zhas urpak Қalak batyrga uksagysy keldi TarihXVII gasyrdyn 30 zhyldaryndagy bytyranky ojrat tajpalary birtutas memleketke birigip Zhongar handygynyn negizin kalady Қazakstan men Orta Aziya turasynda ojrattar ustangan syrtky sayasattyn kүsheyui kazak zhongar karym katynasyn shielenistirip zhii zhii әskeri kaktygystarga әkelip soktyrdy Zhongarlarga karsy kүresti Esim hannyn uly Salkam Zhәngir han 1629 1680 baskardy 1635 zhyly shajkastardyn birinde Zhәngir han zhenilis tauyp tutkynga tүsedi Birneshe zhyl tutkynda bolgan Zhәngir ozara bitimnen kejin bosap kazak dalasyna oraldy Osydan kejin Zhәngir zhongarlarmen bitispes zhauga ajnalady Zhauynger kalmaktar ezhelden kazaktardy ozderinin zhaulary dep sanagan Olar erte koktemde kazaktarga shabuyl zhasaudy әdetke ajnaldyrgan olar әli zhajlauga shykpagan birikpegen Bul turaly bilgen Zhәngir han algashky eruimen Қalak batyr bastagan togyz zhigitti zhau eline barlauga zhiberedi Birneshe kүn zholda bolgannan kejin zhauyngerler ajsyz tүnde kalmaktar lagerine zhetedi olar zhau kolbasshylarynyn birin mynbasy urlap ketedi Қazirgi tilmen ajtkanda olar tildi alady Hannyn zhenil kolymen zhasalgan bul operaciyadan kejin top Қalaktyn temir togyzy dep atalady Tutkynnan zhaudyn dizajnyn onyn zhүru zholyn bilgen han Zhәngir zhәne onyn serikteri ony tugan zherine zhakyndaganda karsy alyp koshpendiler үshin erekshe srazh taktikasyn koldanuga sheshim kabyldady Osylaj boldy 1643 zhyldyn kokteminde zhongar huntajshy Erdeni Batur үlken әskermen Қazak zherlerine zhorykka shykty Zhәngir han zhauyngerlerimen birge Zhongar Alatauynyn Orbulak ozeninin shatkalyn teren kazyp kazaktardyn negizgi kүshteri kelgenge dejin bukturmada kүtti Zhauyngerlerdin zhartysy zholda үjindi ujymdastyrdy al kalgandary zhartastarga tarady osylajsha zhongarlarga bukturma dajyndady Shatkalga eshnәrse bilmegen zhongarlar kirgen kezde olar aldymen taspen laktyryldy sodan kejin pajda bolgan dүrbelendi pajdalanyp olardy artky zhagynan myltykpen urdy Bul shajkasta kazaktar algash ret atys karuyn myltyk koldandy Mundaj okigalardy kүtken zhongarlar karsylyk korsete almady Osy shajkas barysynda zhongarlar 10 mynga zhuyk zhauyngerinen ajyrylyp Samarkandtan kelgen Zhalantos batyr әskerlerinin shabuylymen 20 myn adamdyk kүshpen sheginuge mәzhbүr boldy Қalak batyr turaly estelikBүginde onyn kabiri Kokshetaudyn soltүstigindegi kalak Tauynda Ajgyrzhal zherinde ornalaskan Bul kasietti oryn kazaktardyn koptegen urpaktary үshin batyrlyk otkendi zhәne oz mәdenieti men dәstүrlerin korgaudyn manyzdylygyn eske sala otyryp kүsh pen karsylyktyn simvolyna ajnaldy Akmola oblysy Zerendi audany Қusep auylynda kalak batyrdy zherleu tek eske alu ornyna gana emes sonymen birge bolashak urpakty oz zherin odan әri korgauga zhәne korgauga shabyttandyryp otkenmen kasietti bajlanystyn simvolyna ajnaldy Derekkozderhttps history akmola kz kieli obektileri qr27 html https ruh kz qalaq batyr jerlengen jer 17438 Bul tulga turaly makalanyn bastamasy Bul makalany tolyktyryp damytu arkyly Uikipediyaga komektese alasyz Bul eskertudi auystyru kazhet
