Ядролық клуб
Ядролық клуб – ядролық, жаппай қырып-жою қуаты бар қаруларды иеленген елдердің атауы.
Ядролық клубтың алғашқы мүшесі ретінде АҚШ-ты атауға болады. Бұл ел 1945 жылғы 6 және 9 тамызда Жапонияның Хиросима және Нагасаки қалаларына қуаты 20 килотонна (кт) болатын 2 ядролық бомбаны тастаған болатын.
1949 жылыосындай алып жойғыш күші бар қаруды Кеңес Одағы Семей полигонында сынақтан өткізді. АҚШ пен КСРО-дан кейін ядролық клубқа мүшелікке Ұлыбритания, Франция және Қытай кірді. 1996–98 жылдары Үндістан мен Пәкістан ядролық қаруларды иемденген. 21 ғасырдың басында ресми түрде 7 ел ядролық клубқа мүше болды. Олар 1963 жылдан ядролық қаруларды тарап кету қаупінен сақтану шараларын қолға алуды бастады. АҚШ пен КСРО сол жылы ядролық қаруды ауада, ғарышта және жер астында сынақтан өткізбеуге қол қойылды. Стратегиялық қаруларды қысқарту (мамыр, 1972); ядролық қаруларды сынақтан өткізуді шектеу (маусым, 1974); ядролық жарылыстарды жер астында бейбіт мақсатқа пайдалану туралы шарт (мамыр, 1976), т.б. көптеген әлемдік бейбітшілікті нығайтуға бағытталған құжаттарды ядролық клубқа кіретін елдер іске асырды. 1991 ж. желтоқсанда КСРО тараған кезде 4 республиканың (РФ, Қазақстан, Украина, Беларусь) аумақтарында ядролық қару болды. Қазақстан, Украина, Беларусь республикалары ірі державалар (АҚШ, Ресей, т.б.) тарапынан өз аумақтарының қауіпсіздігіне кепілдік алғаннан кейін ядролық қарудан өз еріктерімен бас тартты. КСРО-ның ядролық қуатына ие болған Ресей ядролық клубтың толыққанды мүшесіне айналып, бұрынғы КСРО қабылдаған келісімдер мен шарттарды орындауға міндеттелінді. Ядролық клуб мүшелерінің арасында 20 ғасырдың аяғы мен 21 ғасырдың басында ракеталық қарулардан қорғаныс туралы келісім шартқа қол қою мәселелерінің маңызы артты. Соңғы 10 – 15 жылда ядролық қаруды ресми түрде иемденген 7 елдің қатарына Израиль, Иран, Солтүстік Корея сияқты елдердің де кіруі ықтимал деген пікір бар. Өйткені аталған мемлекеттерде бейресми түрде ядролық қарулар бар болуы ықтимал деп есептеледі. Сондықтан алдағы уақытта ядролық клуб мүшелерінің саны өседі деп күтілуде.
Ядролық державалар
Қолда бар ресми деректерге сәйкес келесі мемлекеттер ядролық қаруға ие немесе иеленеді (алғашқы ядролық сынақ өткізілген жыл немесе қаруды иелену мерзімі бойынша):
| № | Мемлекет | Сынақ жылы | Ескертпелер |
|---|---|---|---|
| 1 |  АҚШ | 1945 | Адамзат тарихындағы жалғыз басқа елдің аумағында екі атом қаруын қолдану (Жапония, Хиросима және Нагасаки қалалары) Өз аумағында (Невада штаты) және Бикини атоллында сынақтар |
| 2 |  КСРО /  Ресей Федерациясы | 1949 | Сынақтар тек өз аумағында (КСРО) Жаңа Жер аралдары, Семей, Сары Шаған, Капустин Яр. |
| 3 |  Ұлыбритания | 1952 | 50 км қашықтықтағы Монте-Белло аралдарында сынақтар |
| 4 |  Франция | 1960 | Алжир аумағындағы сынақтар |
| 5 |  Қытай Халық Республикасы | 1964 | Сынақтар тек өз аумағында (озеро ) |
| 6 |  Үндістан | 1974 | Нақты деректер жоқ |
| 7 |  Израиль | 1979 | Атом қаруының болуын жоққа шығарады |
| - |  Оңтүстік Африка Республикасы | 1979 — 1989 жылдарда иеленген | 1989 жылы ядролық қарудан өз еркімен бас тартқан әлемдегі бірінші мемлекет |
| - |  Қазақстан | 1991 — 1992 жылдарда иеленген | АҚШ-тың көмегімен ядролық арсеналын хаттама бойынша Ресей Федерациясына берді |
| - |  Украина | 1991 — 1994 жылдарда иеленген | Өзінің ядролық арсеналын Ресей Федерациясына сыйға тартты |
| - |  Беларусь | 1991 — 1994 жылдарда иеленген | Өзінің ядролық арсеналын Ресей Федерациясына сыйға тартты |
| 8 |  Пәкістан | 1998 | Нақты деректер жоқ |
| 9 |  Корей Халық Демократиялық Республикасы | 2006 | Сынақтар тек өз аумағында |
Дереккөздер:
- Қазақ энциклопедиясы, 10 - том
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Ядролық клуб туралы ақпарат, Ядролық клуб дегеніміз не? Ядролық клуб сөзі нені білдіреді?
Yadrolyk klub yadrolyk zhappaj kyryp zhoyu kuaty bar karulardy ielengen elderdin atauy Yadrolyk karudyn әlem elderindegi damu dәrizhesi Yadrolyk klubtyn algashky mүshesi retinde AҚSh ty atauga bolady Bul el 1945 zhylgy 6 zhәne 9 tamyzda Zhaponiyanyn Hirosima zhәne Nagasaki kalalaryna kuaty 20 kilotonna kt bolatyn 2 yadrolyk bombany tastagan bolatyn 1949 zhylyosyndaj alyp zhojgysh kүshi bar karudy Kenes Odagy Semej poligonynda synaktan otkizdi AҚSh pen KSRO dan kejin yadrolyk klubka mүshelikke Ұlybritaniya Franciya zhәne Қytaj kirdi 1996 98 zhyldary Үndistan men Pәkistan yadrolyk karulardy iemdengen 21 gasyrdyn basynda resmi tүrde 7 el yadrolyk klubka mүshe boldy Olar 1963 zhyldan yadrolyk karulardy tarap ketu kaupinen saktanu sharalaryn kolga aludy bastady AҚSh pen KSRO sol zhyly yadrolyk karudy auada garyshta zhәne zher astynda synaktan otkizbeuge kol kojyldy Strategiyalyk karulardy kyskartu mamyr 1972 yadrolyk karulardy synaktan otkizudi shekteu mausym 1974 yadrolyk zharylystardy zher astynda bejbit maksatka pajdalanu turaly shart mamyr 1976 t b koptegen әlemdik bejbitshilikti nygajtuga bagyttalgan kuzhattardy yadrolyk klubka kiretin elder iske asyrdy 1991 zh zheltoksanda KSRO taragan kezde 4 respublikanyn RF Қazakstan Ukraina Belarus aumaktarynda yadrolyk karu boldy Қazakstan Ukraina Belarus respublikalary iri derzhavalar AҚSh Resej t b tarapynan oz aumaktarynyn kauipsizdigine kepildik algannan kejin yadrolyk karudan oz erikterimen bas tartty KSRO nyn yadrolyk kuatyna ie bolgan Resej yadrolyk klubtyn tolykkandy mүshesine ajnalyp buryngy KSRO kabyldagan kelisimder men sharttardy oryndauga mindettelindi Yadrolyk klub mүshelerinin arasynda 20 gasyrdyn ayagy men 21 gasyrdyn basynda raketalyk karulardan korganys turaly kelisim shartka kol koyu mәselelerinin manyzy artty Songy 10 15 zhylda yadrolyk karudy resmi tүrde iemdengen 7 eldin kataryna Izrail Iran Soltүstik Koreya siyakty elderdin de kirui yktimal degen pikir bar Өjtkeni atalgan memleketterde bejresmi tүrde yadrolyk karular bar boluy yktimal dep esepteledi Sondyktan aldagy uakytta yadrolyk klub mүshelerinin sany osedi dep kүtilude Yadrolyk derzhavalarҚolda bar resmi derekterge sәjkes kelesi memleketter yadrolyk karuga ie nemese ielenedi algashky yadrolyk synak otkizilgen zhyl nemese karudy ielenu merzimi bojynsha Memleket Synak zhyly Eskertpeler1 AҚSh 1945 Adamzat tarihyndagy zhalgyz baska eldin aumagynda eki atom karuyn koldanu Zhaponiya Hirosima zhәne Nagasaki kalalary Өz aumagynda Nevada shtaty zhәne Bikini atollynda synaktar2 KSRO Resej Federaciyasy 1949 Synaktar tek oz aumagynda KSRO Zhana Zher araldary Semej Sary Shagan Kapustin Yar 3 Ұlybritaniya 1952 50 km kashyktyktagy Monte Bello araldarynda synaktar4 Franciya 1960 Alzhir aumagyndagy synaktar5 Қytaj Halyk Respublikasy 1964 Synaktar tek oz aumagynda ozero 6 Үndistan 1974 Nakty derekter zhok7 Izrail 1979 Atom karuynyn boluyn zhokka shygarady Ontүstik Afrika Respublikasy 1979 1989 zhyldarda ielengen 1989 zhyly yadrolyk karudan oz erkimen bas tartkan әlemdegi birinshi memleket Қazakstan 1991 1992 zhyldarda ielengen AҚSh tyn komegimen yadrolyk arsenalyn hattama bojynsha Resej Federaciyasyna berdi Ukraina 1991 1994 zhyldarda ielengen Өzinin yadrolyk arsenalyn Resej Federaciyasyna syjga tartty Belarus 1991 1994 zhyldarda ielengen Өzinin yadrolyk arsenalyn Resej Federaciyasyna syjga tartty8 Pәkistan 1998 Nakty derekter zhok9 Korej Halyk Demokratiyalyk Respublikasy 2006 Synaktar tek oz aumagyndaDerekkozder Қazak enciklopediyasy 10 tom
