Тыныс бұлшықеттері
Тыныс бұлшықеттері (Muscles of respiration) — бұл кеуде қуысының кеңеюі мен жиырылуына ықпал етіп, дем жұту мен дем шығаруға көмектесетін бұлшықеттер.
| Тыныс бұлшықеттері | |
|---|---|
 | |
| Дененің тыныс алуына көмектесетін бұлшықеттер | |
| Латын тілі | Muscles of respiration |
Таныс мүшелері
Тыныс мүшелері жануарлар организімінде газ алмасу қызметін атқарады. Мұнымен қатар тыныс алу жүйесінде иіс сезу, дыбыс мүшелері де орналасады.
Қызметіне қарай тыныс аппараттары тыныс жолдары және газ алмасу мүшесі болып екіге бөлінеді. Тыныс жолдарына мұрын, аңқа (жұтқыншақтың ауа жүретін бөлігі), көмекей, кеңірдек, бронхтар жатады. Газ алмасу қызметін өкпе атқарады.
Мұрын
Мұрын - тыныс жолдарының басталар алдыңғы бөлімі. Мұрын қуысында ауа жылынады, су буымен дымдалады, құрамындағы шаң тозаңнан тазаланады және иіс сезу мүшесінің қатысуымен ауа құрамындағы заттардың иістері анықталады. Кейбір жануарларда мұрын дыбыс шығаруға да қатысады.
Мұрын ішкі жағынан мұрын пердесі арқылы екі мұрын қуысына бөлінеді. Мұрын қуыстарының кіреберіс тесіктері және жұтқыншаққа шығаберіс тесіктері- хоандар болады.
Мұрын қуысы ішкі бетінің тек алдыңғы жағы ғана тері тектес кілегейлі қабықпен қапталған. Бұл аумақ мұрындық кіреберіс деп аталады. Ал мұрын қуысы ішкі бетінің қалған бөлігін өзіндік мұрындық қуыс дейді. Мұрын қуысының әрбір бөлігі бүйір қабырғасындағы дорсальдік және вентральдік мұрындық кеуілжірлермен төрт өтіске бөлінеді. Олар: дорзальдік, ортаңғы және вентральді мұрындық өтістер.
Көмекей
Көмекей - ол тыныс алуға керекті ауаны өткізетін тыныс жолдарына жатады. Бұнымен қатар көмекей азықты жұту кезінде тыныс жолын азық жолынан бөледі. Оның жануарлардағы негізігі қызметтерінің бірі дыбыс шығару болып табылады.
Көмекейдің ортаңғы қабығының негізін бір-бірімен қозғалмалы байланысқан 5 шеміршек түзеді, олар сақиналық, қалқанша, жұп ожауша және бөбешектік.
Шеміршектер
Шеміршектер бір-бірімен буындар арқылы қозғалмалы байланысады. Олар тіластылық сүйектің үлкен мүйіздерімен және бөбешікпен қосымша байламдар арқылы жалғасады.
Кеңірдек
Кеңірдек- түтік тәрізді мүше, көмекейді өкпе бронхтарымен жалғастырады. Қабырғасы үш қабаттан тұрады. Ортаңғы қабығын негізін тұйықталмаған шеміршек сақиналары түзеді. Кеңірдек жүректің жоғарғы жағында екі негізгі бронхтарға тарайды, бұл жерді кеңірдектің бифуркациясы дейді. Кеңірдек шеміршектері тұйықталмайтын дорсальдік ұштары өзара сақинаша байламдармен және кеңірдек еттерімен байланысады.
Кілегейлі қабығы ішкі жағынан көп қатарлы кірпікшелі эпителий мен астарланған. Кілегейлі қабықта кеңірдек бездері болады. Кеңірдектің мойындық бөлігінде сыртқы қабық- адвентиция (борпылдақ дәнекер ұлпа ), ал көкіректік бөлімінде плевра (сірлі қабық). Күйісті жануарларда және шошқада оң өкпенің алдыңғы бөлігіне қосымша кеңірдектік бронхы ажырайды.
Өкпе
Өкпе - пішіні кесілген конус тәріздес тыныс алу жүйесінің негізгі мүшесі. Құрылысы жағынан түтікшелі-көпіршікті, қомақты паренхиматозды мүше. Өкпе тыныс алу жолдарынан және газ алмасу бөлімінен тұрады. Тыныс алу жолдарын бронхиальдік тарам деп атайды.
Бөлімаралық сай арқылы өкпе краниальдік және каудальдік бөліктерге бөлінеді. Краниальдік бөлік жылқы мен түйеден басқа жануарларда өз кезегінде екі бөлікке бөлінеді. Сол өкпеде краниальдік , ортаңғы және каудальдік үш бөлік, ал оң өкпеде төртінші қосымша бөлік болады. Негізгі бронхтан бастап, бронхиолаларға дейін тарамдалуын – бронхиальдық тарам деп атайды. Бронхиолалар өкпенің газалмасу бөлімін түзетін өкпе бөлікшелеріне енеді. Өкпе бөлікшелері көпіршіктер жүйесі- альвеолярлық тарамдардан түзілген. Өкпе бөлікшесі ішінде альвеолярлық бронхиола 20-30 қысқа альвеолярлық өтістерге, олар өз кезектерінде бірнеше альвеолярлық қапшықтарға бөлінеді. Қапшықтардың қабырғалары ұсақ көпіршіктерден альвеолалардан тұрады.Аталған брохтар мен альвеолярлық тарамдар өкпенің паренхимасын түзеді.
Негізгі бронх құрылысы жағынан кеңірдекке ұқсас болып келеді. Бірақ айырмашылықтары байқалады. Үлкен брохтың кілегейлі қабығында өттік қабат жақсы дамып, шеміршек сақиналар ұқсас шеміршек пластинкаларға айналады. Ортыңғы бронхтардың кілегейлі қабығы қатпарланып тұрады. Кілегейастылық қабатта сөл бөлетін бездерді көруге болады.
Кіші бронхтардың кілегейлі қабығында бездер болмайды. Бірақ еттік қабат жақсы жетілген.
Дереккөздер
- Тыныс алу мүшелері http://ebooks.semgu.kz/content.php?cont=d;2416 Мұрағатталған 10 қыркүйектің 2019 жылы.
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Тыныс бұлшықеттері туралы ақпарат, Тыныс бұлшықеттері дегеніміз не? Тыныс бұлшықеттері сөзі нені білдіреді?
Tynys bulshyketteri Muscles of respiration bul keude kuysynyn keneyui men zhiyryluyna ykpal etip dem zhutu men dem shygaruga komektesetin bulshyketter Tynys bulshyketteriDenenin tynys aluyna komektesetin bulshyketterLatyn tili Muscles of respirationTanys mүsheleriTynys mүsheleri zhanuarlar organiziminde gaz almasu kyzmetin atkarady Munymen katar tynys alu zhүjesinde iis sezu dybys mүsheleri de ornalasady Қyzmetine karaj tynys apparattary tynys zholdary zhәne gaz almasu mүshesi bolyp ekige bolinedi Tynys zholdaryna muryn anka zhutkynshaktyn aua zhүretin boligi komekej kenirdek bronhtar zhatady Gaz almasu kyzmetin okpe atkarady Muryn Muryn animaciyasy Muryn tynys zholdarynyn bastalar aldyngy bolimi Muryn kuysynda aua zhylynady su buymen dymdalady kuramyndagy shan tozannan tazalanady zhәne iis sezu mүshesinin katysuymen aua kuramyndagy zattardyn iisteri anyktalady Kejbir zhanuarlarda muryn dybys shygaruga da katysady Muryn ishki zhagynan muryn perdesi arkyly eki muryn kuysyna bolinedi Muryn kuystarynyn kireberis tesikteri zhәne zhutkynshakka shygaberis tesikteri hoandar bolady Muryn kuysy ishki betinin tek aldyngy zhagy gana teri tektes kilegejli kabykpen kaptalgan Bul aumak muryndyk kireberis dep atalady Al muryn kuysy ishki betinin kalgan boligin ozindik muryndyk kuys dejdi Muryn kuysynyn әrbir boligi bүjir kabyrgasyndagy dorsaldik zhәne ventraldik muryndyk keuilzhirlermen tort otiske bolinedi Olar dorzaldik ortangy zhәne ventraldi muryndyk otister Komekej Komekej kurylymy Komekej ol tynys aluga kerekti auany otkizetin tynys zholdaryna zhatady Bunymen katar komekej azykty zhutu kezinde tynys zholyn azyk zholynan boledi Onyn zhanuarlardagy negizigi kyzmetterinin biri dybys shygaru bolyp tabylady Komekejdin ortangy kabygynyn negizin bir birimen kozgalmaly bajlanyskan 5 shemirshek tүzedi olar sakinalyk kalkansha zhup ozhausha zhәne bobeshektik Shemirshekter Shemirshekter bir birimen buyndar arkyly kozgalmaly bajlanysady Olar tilastylyk sүjektin үlken mүjizderimen zhәne bobeshikpen kosymsha bajlamdar arkyly zhalgasady Kenirdek Kenirdek tүtik tәrizdi mүshe komekejdi okpe bronhtarymen zhalgastyrady Қabyrgasy үsh kabattan turady Ortangy kabygyn negizin tujyktalmagan shemirshek sakinalary tүzedi Kenirdek zhүrektin zhogargy zhagynda eki negizgi bronhtarga tarajdy bul zherdi kenirdektin bifurkaciyasy dejdi Kenirdek shemirshekteri tujyktalmajtyn dorsaldik ushtary ozara sakinasha bajlamdarmen zhәne kenirdek etterimen bajlanysady Kilegejli kabygy ishki zhagynan kop katarly kirpiksheli epitelij men astarlangan Kilegejli kabykta kenirdek bezderi bolady Kenirdektin mojyndyk boliginde syrtky kabyk adventiciya borpyldak dәneker ulpa al kokirektik boliminde plevra sirli kabyk Kүjisti zhanuarlarda zhәne shoshkada on okpenin aldyngy boligine kosymsha kenirdektik bronhy azhyrajdy Өkpe Өkpe pishini kesilgen konus tәrizdes tynys alu zhүjesinin negizgi mүshesi Қurylysy zhagynan tүtiksheli kopirshikti komakty parenhimatozdy mүshe Өkpe tynys alu zholdarynan zhәne gaz almasu boliminen turady Tynys alu zholdaryn bronhialdik taram dep atajdy Bolimaralyk saj arkyly okpe kranialdik zhәne kaudaldik bolikterge bolinedi Kranialdik bolik zhylky men tүjeden baska zhanuarlarda oz kezeginde eki bolikke bolinedi Sol okpede kranialdik ortangy zhәne kaudaldik үsh bolik al on okpede tortinshi kosymsha bolik bolady Negizgi bronhtan bastap bronhiolalarga dejin taramdaluyn bronhialdyk taram dep atajdy Bronhiolalar okpenin gazalmasu bolimin tүzetin okpe bolikshelerine enedi Өkpe boliksheleri kopirshikter zhүjesi alveolyarlyk taramdardan tүzilgen Өkpe bolikshesi ishinde alveolyarlyk bronhiola 20 30 kyska alveolyarlyk otisterge olar oz kezekterinde birneshe alveolyarlyk kapshyktarga bolinedi Қapshyktardyn kabyrgalary usak kopirshikterden alveolalardan turady Atalgan brohtar men alveolyarlyk taramdar okpenin parenhimasyn tүzedi Negizgi bronh kurylysy zhagynan kenirdekke uksas bolyp keledi Birak ajyrmashylyktary bajkalady Үlken brohtyn kilegejli kabygynda ottik kabat zhaksy damyp shemirshek sakinalar uksas shemirshek plastinkalarga ajnalady Ortyngy bronhtardyn kilegejli kabygy katparlanyp turady Kilegejastylyk kabatta sol boletin bezderdi koruge bolady Kishi bronhtardyn kilegejli kabygynda bezder bolmajdy Birak ettik kabat zhaksy zhetilgen DerekkozderTynys alu mүsheleri http ebooks semgu kz content php cont d 2416 Muragattalgan 10 kyrkүjektin 2019 zhyly
