Сәйдәлім Тәнекеев
Сәйдәлім Нысанбайұлы Тәнекеев (5 тамыз 1924, Шонжы ауылы, Жетісу облысы, Қырғыз АСКР, РСФСР, КСРО – 19 сәуір 2017, Алматы, Қазақстан Республикасы) – кеңестік мемлекеттік және партия қайраткері, Ұлы Отан Соғысының қатысушысы әрі мүгедегі, жазушы, Қазақ КСР және Қазақстан Республикасының көрнекті қоғам қайраткері.
| Сәйдәлім Нысанбайұлы | |||||||||||||||||||||||||||||
| Туған күні | 5 тамыз 1925 | ||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Туған жері | Шонжы а., Жетісу облысы, РСФСР, КСРО | ||||||||||||||||||||||||||||
| Қайтыс болған күні | 19 сәуір 2017 (91 жас) | ||||||||||||||||||||||||||||
| Қайтыс болған жері | Алматы, Қазақстан Республикасы | ||||||||||||||||||||||||||||
| Жерленген | «Кеңсай-1» мемориалдық зираты, Алматы қ. | ||||||||||||||||||||||||||||
| Азаматтығы |  КСРО Қазақстан | ||||||||||||||||||||||||||||
| Білімі | Жоғары (ҚазМУ, тарих факультеті; АШИ, агро-экономикалық факультеті; Жоғары Партия мектебі, Алматы) | ||||||||||||||||||||||||||||
| Белсенділік жылдары | 1942-2017 | ||||||||||||||||||||||||||||
| Қызметі | ҰОС ардагері әрі мүгедегі, партиялық-шаруашылық және қоғамдық қызметте болған, жазушы | ||||||||||||||||||||||||||||
| Марапаттары | Ордендері
| ||||||||||||||||||||||||||||
Өмірбаяны
1925 жылы 5 тамызда РСФСР, КСРО, Жетісу облысы Шонжы ауылында ауыл мұғалімі Нысанбай Тәнекеұлы мен оның екінші некедегі әйелі Жаңылыс Жақыпқызының отбасында дүниеге келген. Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан.
1940/41 оқу жылында Ұйғыр ХБАБ-нің бастауыш сынып мұғалімі болып жұмыс істеді.
1942 жылдың сәуір айында он жеті жасқа толмай Алматы облысы Ұйғыр ауданы Ақсу ауылының орта мектебін үздік тәмамдап, өзінің жасына бір жыл қосып, 1942 жылдың 1 мамырында Қызыл әскер қатарына өз еркімен жазылған.
1942 жылдың маусым-шілде айларында кіші командирлердің полк мектебінде оқып, аға сержант атағын иеленді. Сол сәттен Сталинград аймағындағы соғыс армиясы қатарына шақырылды.
1942 жылғы тамыз айында орта білімі бар жауынгер ретінде әскери оқуға жіберіледі, Өзбек КСР-інің Термез қаласындағы Ташкент әскери миномет атқыштар училищесіне жолдама алып, 1943 жылдың маусымында осы училищені «кіші лейтенант» атағымен бітірді.
1943 жылдың маусымынан 1945 жылдың 9 мамырына дейін алған жарақаттарынан емделу үзілістерімен Ұлы Отан соғысы шайқастарына қатысты:
– 1943 жылғы шілде-қыркүйек айларында 77-ші Гвардиялық атқыштар дивизиясының 61-Әскері құрамында 212 АП атқыштар взводының командирі ретінде «Курск доғасының» Солтүстік жағындағы ұрыстарын, содан соң Смоленск бағытындағы шабуыл операцияларын басқарған.
– 1944 жылдың шілде айынан бастап сол бөлімше құрамындағы танк атқыштар жеке взводының командирі ретінде Беларусь мен Шығыс Польшаны азат етуге (1 Беларусь майданы, «Багратион» операциясына), ал 1945 жылдың ақпан айында Варшаваны және Польшаның басқа аймақтарын азат етуге ат салысты.
– 1945 жылдың мамыр айында рота командирі қызметінде Берлин қаласын алу операциясында өз міндетін адал атқарды. Рейхстагқа дейін жетіп, оның қабырғасына қол қойды.
Ұлы Жеңістен кейін 1945 жылғы мамыр айынан 1946 жылдың мамыр айына дейін кеңестік оккупациялық әскер құрамында Германияда коменданттық қызметте (Штольберг қ. коменданты) болған, содан соң КСРО оралды. 1947 жылдың наурыз айында Ұлы Отан Соғысының мүгедегі ретінде Кеңес әскерінен босатылған.
1947 жылдың қыркүйегінде Қазақ мемлекеттік университетінің (ҚазМУ) тарих факультетінің күндізгі бөліміне оқуға түсті. 1949 жылдың ақпанында халық шаруашылығын қалпына келтіруге қатысу үшін экстерн тәртібінде оқуға ауысты.
1949 жылғы наурыз айынан бастап 1950 жылдың ақпан айына дейінгі аралықта Ұйғыр ауданының партия комитеті нұсқаушысы болса, кейін 1951 жылдың күзіне дейін бөлім меңгерушісі лауазымын атқарған. 1952 жылы маусым айында ҚазМУ үздік бітірді.
1952 жылдың тамыз айында Қазақ КСР Алматы облысының Жамбыл аудандық партия комитетінің екінші хатшысы лауазымына сайланды.
1954 жылдың желтоқсан айында Іле аудандық (Талғар қаласы) халық депутаттары кеңесінің атқару комитетінің төрағасы болып сайланды. 1956 жылдың қазан айында Қазақстан КП Ұйғыр аудандық комитетінің бірінші хатшысына тағайындалды.
1959 жылғы маусым айында, Талдықорған және Алматы облыстары біріктірілген кезде, Алматы облыстық мәдениет басқармасының бастығы лауазымына тағайындалды, бұл - қазақ ұлттық мәдениетінің самғау кезеңі еді. Мәдениет саласының көптеген қайраткерлерімен ол ұзақ жылдар бойы достық қарым-қатынасты сақтап қалды.
1960 жылдың маусым айында Қазақстан Компартиясының Панфилов аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы қызметіне сайланды.
1963 жылдың қаңтар айында Қызылорда облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы лауазымына тағайындалып, және шілде айынан бастап партия комитетінің екінші хатшысы қызметін атқара бастаған. Сол жылы Алматы Ауылшаруашылық институты агро-экономика факультетіне сырттай оқуға түсті (4 курсты толық игерді).
- Партия «Алтыны» мақаласынан:
– Қызылордаға барғым келмеді. Панфилов аудандық партия комитетінің хатшысы болып жұмыс істедім, Хрущевтің заманында қуанышына жүгері өсірдім, сонымен қатар мені Алматы облыстық партия комитетінің хатшысына лауазымына жіберу жоспары да бар болатын. Ал Қызылордада – лепрозорий, психиатриялық аурухана, ауладағы барлық қолайлылық және т.б. бар. Бұдан не игі? Мен сол кездегі ОК хатшысы Юсуповтың қабылдауына түстім. Әңгіме қысқа болды. – Коммунистсың ба? – деп, мені Юсупов сұрады. Мен үнсіз басымды изедім. – Басқа сұрақ бар ма? – Жоқ. – Жолың болсын. |
1974 жылғы ақпан айында Қазақ КСР Халықтық бақылау комитеті төрағасының бірінші орынбасары лауазымына бекітілді.
1978 жылғы шілде айында Қазақстанның Тұтынушылар Одағы басқармасының төрағасы болып сайланды (Казпотребсоюз), осы қызметті 1985 жылдың желтоқсанында зейнеткерлік жасқа жеткенге дейін болды.
1963 жылдан 1986 жылға дейін Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болды және Қазақстан Коммунистік партиясының Орталық Комитетіне сайланды.
1980 жылдан 1986 жылға дейін Дүниежүзілік кооперативтік Альянстың (ДКА) ОК мүшесі болды.
1988 жылдың желтоқсан айынан 2009 жылдың шілде айына дейін қоғамдық негізде «Қазақстанның мүгедектер ерікті қоғамы» мемлекеттік емес одағының ұйымдастырушысы және төрағасы болды.
Зейнеткерлікке шыққаннан кейін жазушылық қызметпен белсенді айналыса бастайды, бұған дейін «Қазақстан күріші» (кіріспе мақала, 1968) және «Кооператив туралы ойлар» (1979) кітаптарының редакторы болды, сондай-ақ «Қиян асу» (1979) алғашқы кітабын шығарды. Қазақстан Жазушылар Одағының мүшесі, Әдеби қор басқармасының мүшесі.
Шығармашылығы
- Қиян асу. Повесть. Жазушы, Алматы, 1979.
- Серпiн. Роман. Жалын, Алматы, 1991.
- 1916. Ереуілтөбе. Атамұра-Қазақстан, Алматы, 1994.
- Бел-белес. Хикаяттар мен әңгімелер. 2 Том. Шартарап, Алматы, 1997.
- Иір-қиыр, бұраң жол. Роман-эссе. Алматы, 1999.
- Жүрекке түскен жара. Ұлы Отан соғысы Жеңісіне 60 жыл. Повесть. Санат, Алматы, 2001.
- Жүрегім, менің жүрегім. Өлеңдер жинағы. Қазақ университеті, Алматы, 2001.
- 1916. Қарқара — албан көтерілісі. Экономика, Алматы, 2002.
- «Бұранда» туралы аңыз. Мұрагер, Алматы, 2006.
- Иір-иір, қиыр жол (немеремен сырласу). Нұрлы әлем, Алматы, 2006.
- Көзқарас. Санат, Алматы, 2007.
- Шежіре не сыр шертеді. Арыс, Алматы, 2008.
150 мақала мен очерктің авторы. Өткен ғасырдың 80-ші жылдары немерелеріне арнап «Біздің шежіре» атауымен орыс тілінде өз отбасының шежіресін тарқатқан кітабын жазып шығарған. Сондай-ақ Алматы қаласында баспадан өткен (Алматы, «Полиграфкомбинат», 2011) «Бәйдібек баба Алып Бәйтерек. Албан ата ұрпақтары шежіресі» деп аталатын Албан руының шежіресі туралы іргелі еңбекті жазуға арналған материалдарды жинауға белсене қатысқан.
Марапаттары
Ордендері:
Әскери:
- I дәрежелі Отан соғысы ордені
- I дәрежелі Отан соғысы ордені
- II дәрежелі Отан соғысы ордені
- Қызыл жұлдыз ордені
- Берлинді алғаны үшін медалі
- «Варшаваны азат еткені үшін» медалі
- «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін» медалі
Бейбіт уақытта алған:
- Еңбек Қызыл Ту ордені
- Еңбек Қызыл Ту ордені
- Еңбек Қызыл Ту ордені
- Еңбек Қызыл Ту ордені
- Құрмет Белгісі ордені
- Құрмет Белгісі ордені
- Парасат ордені
- Моңғол Халық Республикасының «Құрмет Белгісі» ордені
Медальдары:
- Тың жерлерді игергені үшін медалі
- Қызыл-Орда облысының 50 жылдығы медалі
- БЛКЖО 50 жылдығы медалі
- КСРО 50 жылдығы медалі
- «Абай Құнанбайұлы» медалі
- Шығыс шекаралық округіне 50 жыл медалі
- ҰОК Құрмет белгісі
- Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі
- Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі
- Жеңістің 25 жылдығы медалі
- КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл медалі
- Жеңістің 50 жылдығы медалі
- Жеңістің 60 жылдығы медалі
- Жеңістің 65 жылдығы медалі
- Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі
- Астанаға 10 жыл медалі
- КСРО ХШЖК медалі
- КСРО ХШЖК медалі
- КСРО ХШЖК медалі
- КСРО халық шаруашылығындағы жетістіктер үшін медалі
- Георгий Жуков мерейтойлық медалі
- КСРО ҒА С.П. Королев ат. күміс медалі («Байқоңыр» ғарыш айлағының жұмысына қатысқаны үшін)
- Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі
- Сауап медалі
- Кеңестік Соғыс Ардагерлері Комитеті медалі
- Беларусьны азат еткені үшін медалі. Беларусь Республикасы. 2017
- «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысының ұрыстарына қатысқаны үшін» медалі
- «Тыңға 50 жыл» медалі
- Соғыс Ардагері төсбелгісі
- 10 жылдық мінсіз қызметі үшін медалі
- 15 жылдық мінсіз қызметі үшін медалі
- Еңбек ардагері медалі
Құрмет грамоталары (төрт) және Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің грамотасы
Халықаралық кооперативтік Альянстың (ХКА) құрмет белгісі
Сайлау компаниясының қоғамдық штабында атқарған жұмысы үшін ҚР Президентінің алғысы
Кеңес Одағының Батыры, Халық қаһарманы, армия генералы Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетовтың естелік белгісі
Құрметті атақтары
- Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері
- Алматы облысының Құрметті азаматы
- Алматы облысы Панфилов ауданының Құрметті азаматы
- Алматы облысы Талғар ауданының Құрметті азаматы
Естелік
- «Плетенье чепухи» өзінің естеліктерінің 17-ші дәптерінде Герольд Бельгер ол туралы:
Ол Ұлы Отан соғысының ардагері. Ірі партия және кеңес қызметкері болған, негізгі білімі тарихшы. Қазір 90 жасты еңсерді. Көру мен есту жағынан сыр бергені болмаса, өзі ширақ, бақуатты. Күн сайын 4-5 сағат жаяу жүреді. Сәлем-сауқат сұрасатын таныстары көп. Басынан өткен барлық оқиға мен мән-жайттар түгел есінде, ештене ұмытпаған. Құдды бір шешеннің алдында отырғандаймын – тілдің майын тамызып, сөздің балын ағызып әңгімелейді. Бірнеше кітап жазған. Міне, сондықтан Панфиловшылар паркінде және Шоқан аллеясында серуендеп жүргенде бәрі кеп аса құрметпен амандасып, амандық-саулығын сұрасып, ұзақ ғұмыр тілейтіні. ... ...Қарымды қария! Ақыл-парасаты тұнық. |
- ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Ішкі әкімшілік департаментінің директоры Кеңес Махамбетовтың «Есімі мен арына дақ түспеген» атты мақаласынан, Кызылорда хабаршысы, 18.05.2017:
Арал өңірінің және бүкіл Қазақстанның дамуына көп үлес қосқан көрнекті қоғам және мемлекет қайраткері Сәйдәлім Тәнекеевтің өмірден озғанына қырық күн өтті. ... Аграрлық секторды дамыту мен кадрлық саясатқа жауап берген Сәйдәлім Нысанбайұлы үлкен және байыпты жұмыс жүргізді. Басшы кадрларды іріктеуге, орналастыруға және тәрбиелеуге бірінші кезекте назар аударды. Адамдардың іскерлік қасиеттерін зерделеп, оларға нақты тапсырмалар беріп, оларды практикалық істерде тексеретін. Облыстық партия комитетінің бірінші және екінші хатшыларының есіктері облыстың барлық тұрғындарына ашық болатын. Әрбір адам оларға келіп, кез келген мәселе бойынша өз тілектерін білдіре алатын. Қазақстанның Халық әртісі, М.Ю. Лермонтов атындағы Мемлекеттік академиялық орыс драма театрының көркемдік жетекшісі, сол кезеңде Қызылорда облыстық қазақ драма театрының директоры болып жұмыс істеген Рубен Андриасянның естелігінен: «Жағдай өте демократиялық болды – басшылардың жастығы көмектесті... Ал олар адамды қандай ықыласпен тыңдай алды! Содан кейін маған басқа облыстарда басшылығында толу бұйырды – ал ол жақтағы орын алған жағдай сол кездегі Қызылордадағы жайлы ортамен салыстыруға да келмейтін». Көп жағдайда бұл – Сәйдәлім Нысанбайұлының ұйымдастырушылық жұмысының нәтижесі. |
- С. Н. Тәнекеевтің Мемориал буклетінде «Дебют» Халықаралық шахмат клубының директоры, Халықаралық шебер, ҚР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы О.И Дзюбанның жазғаны:
Ол 1948 жылы Мәскеу қаласында болған шахмат бойынша әлем чемпионы атағы үшін матч-турнирдің куәгері болғанын жиі еске алатын. Мықты шахматшылардың ойынынан алған әсерлері мен шахматқа деген сүйіспеншілігі өмір бойы қалды. Сәйдәлім Нысанбайұлы өскелең ұрпаққа ерекше ықыласпен және жылылықпен қарап, жылы сөзбен және сүйкімді сыйлықпен шахматшының жетістігін атап өтуге мүмкіндік табатын. Атап айтқанда, «Дебют» Халықаралық шахмат клубындағы құттықтау сөзінің бірі есте қалды, онда жаңа жыл алдындағы қыздар турнирінің жеңімпаздарының қатарында ақсақалдың қолынан жүлде алған, қазір әр түрлі жас категориясындағы әлемнің төрт дүркін чемпионы, жеті жастағы ең жас қатысушы Жансая Әбдімәлік те бар еді. КСРО ыдырағаннан кейін қазақстандық шахматшыларда Манила (Филиппин) қаласында өткен Бүкіләлемдік шахмат Олимпиадасында ерлер мен әйелдердің дербес құрама командаларымен өз елі үшін өнер көрсетуге мүмкіндік туды. Бірақ Спорт министрлігінде бұл сапарға қаражат болған жоқ, тек Қазақстан Республикасы Шахмат федерациясының құрметті президенті Олжас Омарұлы Сүлейменов пен Сәйдәлім Нысанбайұлы Тәнекеевтің қолдауымен ғана жүзеге асты. |
- С.Н.Тәнекеев туралы өмірбаяндық мақалалар:
- Сәйдәлім Тәнекеев. Алаштың ардагер азаматтары. Көрнекті қоғам қайраткері, дербес зейнеткер. Алматы облысы/Алматинская область. Т.1, 90-91 б.
- Тәнекеев Сәйдәлім Нысанбайұлы. Қазақ жерінің зиялы азаматтары. Өмірбаяндық жинақтардың сериясы. Жиырмасыншы кітап. Қазақстан Республикасы бойынша, 452-455 б.
Отбасы
Жұбайы: Тәнекеева Шәрбану Құрбанқызы (17.04.1929 — 07.03.2004) — 1948 жылдан қайтыс болғанға дейін некеде тұрды.
Балалары: Айша (1949—2001), Айгүл (1951), Талғат (1953), Аида (1954), Мақсат (1957).
Немерелері: Сәуле, Асқар (Айша); Жұлдыз (Айгүл); Мәдина, Жамиля (Талғат); Ермек, Дания, Әйгерім (Мақсат).
Дереккөздер
- КСРО аумағының әкімшілік-аумақтық бөлінісінің 1924 жылдың 5 тамызына жағдайы бойынша; қазіргі Қазақстан Республикасы Алматы облысының Ұйғыр ауданы.
- Отбасылық аңыз бойынша Нысанбай Тоғызбұлақ орта мектебінің директоры болды, ол оны ХХ ғасырдың 20-шы жылдарына дейін басқарды.
- Алмабеков Т. Албан ата энциклопедиялық шежіре. // [1] — Алматы, 2003. — 1352 б. — ISBN 9965-00-838-8.
- Ол кездегі Қазақстан үшін бұл үйреншікті іс еді, себебі билік басындағылар жүргізген ұлттық саясат салдарынан қазақ зиялыларының едәуір бөлігі жойылып, кейбіреулері елден кетіп қалған еді.
- С.Н.Тәнекеевтің естеліктері бойынша ол күн сайын мектепке 20 шақырым жаяу барып келетін.
- «Партия алтыны» мақаласы. А.Арцишевский. 26.09.2005. Central Asia Monitor.
- Алматы облысындағы аймақ. Алматы облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің Мемлекеттік тізіміне енгізілді.
- 2018 жылдың желтоқсанында шыққан соңғы мақалалардың бірі – «Өмірдерек», Қытай Халық Республикасының батыры Бәйділдә Доскеновке арналған, мұнда «Доскен Батыр» деп Бәйділдәні атаған. Естелік мақалалар мен Б.Доскеновтың жазғандары. «Орхон», Алматы, 2018; 13-51 б.
Әдебиет
- Алаштың ардагер азаматтары. Алматы облысы. «Ниса», Алматы, 1996.
- Қазақ жерінің зиялы азаматтары. Өмірбаяндық жинақтардың сериясы. ХХ том. «Дәуір», Алматы, 2013.
Сыртқы сілтемелер
- «Партия алтыны» мақаласы. А.Арцишевский. 26.09.2005. Central Asia Monitor
- Герольд Бельгер. Плетенье чепухи. 17 дәптер. 2013
- К.Махамбетов. Жақсы атағы, кір шалмаған ары бар. Қызылорда хабаршысы. 18.05.2017 Мұрағатталған 21 желтоқсанның 2018 жылы.
- С.Н. Тәнекеевтің ескерткіш мемориалы. Chessnewsinfo. 2018
- Жүрекке түскен жара. Ұлы Отан соғысы Жеңісіне 60 жыл. Повесть. Санат, Алматы, 2001(қолжетпейтін сілтеме)
- 1916, Қарқара — албан көтерілісі. Экономика, Алматы, 2002(қолжетпейтін сілтеме)
- Қазақстандағы 1916 жылғы көтеріліс: бір ғасырдан кейінгі көзқарас Мұрағатталған 8 сәуірдің 2017 жылы.
- Ереуілтөбе
- Сайдалим Танекеев сайты
- С.Н.Танекеевтің фотосуреттері Google+
| Бұл мақаланы Уикипедия сапа талаптарына лайықты болуы үшін уикилендіру қажет. |
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Сәйдәлім Тәнекеев туралы ақпарат, Сәйдәлім Тәнекеев дегеніміз не? Сәйдәлім Тәнекеев сөзі нені білдіреді?
Sәjdәlim Nysanbajuly Tәnekeev 5 tamyz 1924 Shonzhy auyly Zhetisu oblysy Қyrgyz ASKR RSFSR KSRO 19 sәuir 2017 Almaty Қazakstan Respublikasy kenestik memlekettik zhәne partiya kajratkeri Ұly Otan Sogysynyn katysushysy әri mүgedegi zhazushy Қazak KSR zhәne Қazakstan Respublikasynyn kornekti kogam kajratkeri Sәjdәlim NysanbajulyTugan kүni5 tamyz 1925 1925 08 05 Tugan zheriShonzhy a Zhetisu oblysy RSFSR KSROҚajtys bolgan kүni19 sәuir 2017 2017 04 19 91 zhas Қajtys bolgan zheriAlmaty Қazakstan RespublikasyZherlengen Kensaj 1 memorialdyk ziraty Almaty k Azamattygy KSRO ҚazakstanBilimi Zhogary ҚazMU tarih fakulteti AShI agro ekonomikalyk fakulteti Zhogary Partiya mektebi Almaty Belsendilik zhyldary 1942 2017Қyzmeti ҰOS ardageri әri mүgedegi partiyalyk sharuashylyk zhәne kogamdyk kyzmette bolgan zhazushyMarapattaryOrdenderiMedaldaryDank ordeni1941 1945 zhzh Ұly Otan sogysyndagy Zheniske 50 zhyl merejtojlyk medaliӨmirbayany1925 zhyly 5 tamyzda RSFSR KSRO Zhetisu oblysy Shonzhy auylynda auyl mugalimi Nysanbaj Tәnekeuly men onyn ekinshi nekedegi әjeli Zhanylys Zhakypkyzynyn otbasynda dүniege kelgen Ұly zhүzdin Alban tajpasynan shykkan 1940 41 oku zhylynda Ұjgyr HBAB nin bastauysh synyp mugalimi bolyp zhumys istedi 1942 zhyldyn sәuir ajynda on zheti zhaska tolmaj Almaty oblysy Ұjgyr audany Aksu auylynyn orta mektebin үzdik tәmamdap ozinin zhasyna bir zhyl kosyp 1942 zhyldyn 1 mamyrynda Қyzyl әsker kataryna oz erkimen zhazylgan 1942 zhyldyn mausym shilde ajlarynda kishi komandirlerdin polk mektebinde okyp aga serzhant atagyn ielendi Sol sәtten Stalingrad ajmagyndagy sogys armiyasy kataryna shakyryldy 1942 zhylgy tamyz ajynda orta bilimi bar zhauynger retinde әskeri okuga zhiberiledi Өzbek KSR inin Termez kalasyndagy Tashkent әskeri minomet atkyshtar uchilishesine zholdama alyp 1943 zhyldyn mausymynda osy uchilisheni kishi lejtenant atagymen bitirdi 1943 zhyldyn mausymynan 1945 zhyldyn 9 mamyryna dejin algan zharakattarynan emdelu үzilisterimen Ұly Otan sogysy shajkastaryna katysty 1943 zhylgy shilde kyrkүjek ajlarynda 77 shi Gvardiyalyk atkyshtar diviziyasynyn 61 Әskeri kuramynda 212 AP atkyshtar vzvodynyn komandiri retinde Kursk dogasynyn Soltүstik zhagyndagy urystaryn sodan son Smolensk bagytyndagy shabuyl operaciyalaryn baskargan 1944 zhyldyn shilde ajynan bastap sol bolimshe kuramyndagy tank atkyshtar zheke vzvodynyn komandiri retinde Belarus men Shygys Polshany azat etuge 1 Belarus majdany Bagration operaciyasyna al 1945 zhyldyn akpan ajynda Varshavany zhәne Polshanyn baska ajmaktaryn azat etuge at salysty 1945 zhyldyn mamyr ajynda rota komandiri kyzmetinde Berlin kalasyn alu operaciyasynda oz mindetin adal atkardy Rejhstagka dejin zhetip onyn kabyrgasyna kol kojdy Ұly Zhenisten kejin 1945 zhylgy mamyr ajynan 1946 zhyldyn mamyr ajyna dejin kenestik okkupaciyalyk әsker kuramynda Germaniyada komendanttyk kyzmette Shtolberg k komendanty bolgan sodan son KSRO oraldy 1947 zhyldyn nauryz ajynda Ұly Otan Sogysynyn mүgedegi retinde Kenes әskerinen bosatylgan 1947 zhyldyn kyrkүjeginde Қazak memlekettik universitetinin ҚazMU tarih fakultetinin kүndizgi bolimine okuga tүsti 1949 zhyldyn akpanynda halyk sharuashylygyn kalpyna keltiruge katysu үshin ekstern tәrtibinde okuga auysty 1949 zhylgy nauryz ajynan bastap 1950 zhyldyn akpan ajyna dejingi aralykta Ұjgyr audanynyn partiya komiteti nuskaushysy bolsa kejin 1951 zhyldyn kүzine dejin bolim mengerushisi lauazymyn atkargan 1952 zhyly mausym ajynda ҚazMU үzdik bitirdi 1952 zhyldyn tamyz ajynda Қazak KSR Almaty oblysynyn Zhambyl audandyk partiya komitetinin ekinshi hatshysy lauazymyna sajlandy 1954 zhyldyn zheltoksan ajynda Ile audandyk Talgar kalasy halyk deputattary kenesinin atkaru komitetinin toragasy bolyp sajlandy 1956 zhyldyn kazan ajynda Қazakstan KP Ұjgyr audandyk komitetinin birinshi hatshysyna tagajyndaldy 1959 zhylgy mausym ajynda Taldykorgan zhәne Almaty oblystary biriktirilgen kezde Almaty oblystyk mәdeniet baskarmasynyn bastygy lauazymyna tagajyndaldy bul kazak ulttyk mәdenietinin samgau kezeni edi Mәdeniet salasynyn koptegen kajratkerlerimen ol uzak zhyldar bojy dostyk karym katynasty saktap kaldy 1960 zhyldyn mausym ajynda Қazakstan Kompartiyasynyn Panfilov audandyk partiya komitetinin birinshi hatshysy kyzmetine sajlandy 1963 zhyldyn kantar ajynda Қyzylorda oblystyk partiya komitetinin birinshi hatshysy lauazymyna tagajyndalyp zhәne shilde ajynan bastap partiya komitetinin ekinshi hatshysy kyzmetin atkara bastagan Sol zhyly Almaty Auylsharuashylyk instituty agro ekonomika fakultetine syrttaj okuga tүsti 4 kursty tolyk igerdi Partiya Altyny makalasynan Қyzylordaga bargym kelmedi Panfilov audandyk partiya komitetinin hatshysy bolyp zhumys istedim Hrushevtin zamanynda kuanyshyna zhүgeri osirdim sonymen katar meni Almaty oblystyk partiya komitetinin hatshysyna lauazymyna zhiberu zhospary da bar bolatyn Al Қyzylordada leprozorij psihiatriyalyk auruhana auladagy barlyk kolajlylyk zhәne t b bar Budan ne igi Men sol kezdegi OK hatshysy Yusupovtyn kabyldauyna tүstim Әngime kyska boldy Kommunistsyn ba dep meni Yusupov surady Men үnsiz basymdy izedim Baska surak bar ma Zhok Zholyn bolsyn 1974 zhylgy akpan ajynda Қazak KSR Halyktyk bakylau komiteti toragasynyn birinshi orynbasary lauazymyna bekitildi 1978 zhylgy shilde ajynda Қazakstannyn Tutynushylar Odagy baskarmasynyn toragasy bolyp sajlandy Kazpotrebsoyuz osy kyzmetti 1985 zhyldyn zheltoksanynda zejnetkerlik zhaska zhetkenge dejin boldy 1963 zhyldan 1986 zhylga dejin Қazak KSR Zhogargy Kenesinin deputaty boldy zhәne Қazakstan Kommunistik partiyasynyn Ortalyk Komitetine sajlandy 1980 zhyldan 1986 zhylga dejin Dүniezhүzilik kooperativtik Alyanstyn DKA OK mүshesi boldy 1988 zhyldyn zheltoksan ajynan 2009 zhyldyn shilde ajyna dejin kogamdyk negizde Қazakstannyn mүgedekter erikti kogamy memlekettik emes odagynyn ujymdastyrushysy zhәne toragasy boldy Zejnetkerlikke shykkannan kejin zhazushylyk kyzmetpen belsendi ajnalysa bastajdy bugan dejin Қazakstan kүrishi kirispe makala 1968 zhәne Kooperativ turaly ojlar 1979 kitaptarynyn redaktory boldy sondaj ak Қiyan asu 1979 algashky kitabyn shygardy Қazakstan Zhazushylar Odagynyn mүshesi Әdebi kor baskarmasynyn mүshesi ShygarmashylygyҚiyan asu Povest Zhazushy Almaty 1979 Serpin Roman Zhalyn Almaty 1991 1916 Ereuiltobe Atamura Қazakstan Almaty 1994 Bel beles Hikayattar men әngimeler 2 Tom Shartarap Almaty 1997 Iir kiyr buran zhol Roman esse Almaty 1999 Zhүrekke tүsken zhara Ұly Otan sogysy Zhenisine 60 zhyl Povest Sanat Almaty 2001 Zhүregim menin zhүregim Өlender zhinagy Қazak universiteti Almaty 2001 1916 Қarkara alban koterilisi Ekonomika Almaty 2002 Buranda turaly anyz Murager Almaty 2006 Iir iir kiyr zhol nemeremen syrlasu Nurly әlem Almaty 2006 Kozkaras Sanat Almaty 2007 Shezhire ne syr shertedi Arys Almaty 2008 150 makala men ocherktin avtory Өtken gasyrdyn 80 shi zhyldary nemerelerine arnap Bizdin shezhire atauymen orys tilinde oz otbasynyn shezhiresin tarkatkan kitabyn zhazyp shygargan Sondaj ak Almaty kalasynda baspadan otken Almaty Poligrafkombinat 2011 Bәjdibek baba Alyp Bәjterek Alban ata urpaktary shezhiresi dep atalatyn Alban ruynyn shezhiresi turaly irgeli enbekti zhazuga arnalgan materialdardy zhinauga belsene katyskan MarapattaryOrdenderi Әskeri I dәrezheli Otan sogysy ordeni I dәrezheli Otan sogysy ordeni II dәrezheli Otan sogysy ordeni Қyzyl zhuldyz ordeni Berlindi algany үshin medali Varshavany azat etkeni үshin medali 1941 1945 zhzh Ұly Otan sogysynda Germaniyany zhengeni үshin medaliBejbit uakytta algan Enbek Қyzyl Tu ordeni Enbek Қyzyl Tu ordeni Enbek Қyzyl Tu ordeni Enbek Қyzyl Tu ordeni Қurmet Belgisi ordeni Қurmet Belgisi ordeni Parasat ordeni Mongol Halyk Respublikasynyn Қurmet Belgisi ordeniMedaldary Tyn zherlerdi igergeni үshin medali Қyzyl Orda oblysynyn 50 zhyldygy medali BLKZhO 50 zhyldygy medali KSRO 50 zhyldygy medali Abaj Қunanbajuly medali Shygys shekaralyk okrugine 50 zhyl medali ҰOK Қurmet belgisi Қazakstan Respublikasynyn tәuelsizdigine 20 zhyl medali Қazakstan Konstituciyasyna 10 zhyl medali Zhenistin 25 zhyldygy medali KSRO Қaruly kүshterine 60 zhyl medali Zhenistin 50 zhyldygy medali Zhenistin 60 zhyldygy medali Zhenistin 65 zhyldygy medali Қazakstan Respublikasynyn tәuelsizdigine 10 zhyl medali Astanaga 10 zhyl medali KSRO HShZhK medali KSRO HShZhK medali KSRO HShZhK medali KSRO halyk sharuashylygyndagy zhetistikter үshin medali Georgij Zhukov merejtojlyk medali KSRO ҒA S P Korolev at kүmis medali Bajkonyr garysh ajlagynyn zhumysyna katyskany үshin Vladimir Ilich Leninnin tuganyna 100 zhyl merekelik medali Sauap medali Kenestik Sogys Ardagerleri Komiteti medali Belarusny azat etkeni үshin medali Belarus Respublikasy 2017 1941 1945 zhzh Ұly Otan sogysynyn urystaryna katyskany үshin medali Tynga 50 zhyl medali Sogys Ardageri tosbelgisi 10 zhyldyk minsiz kyzmeti үshin medali 15 zhyldyk minsiz kyzmeti үshin medali Enbek ardageri medali Қurmet gramotalary tort zhәne Қazak KSR Zhogargy Kenesinin gramotasy Halykaralyk kooperativtik Alyanstyn HKA kurmet belgisi Sajlau kompaniyasynyn kogamdyk shtabynda atkargan zhumysy үshin ҚR Prezidentinin algysy Kenes Odagynyn Batyry Halyk kaһarmany armiya generaly Sagadat Қozhahmetuly Nurmagambetovtyn estelik belgisiҚurmetti ataktaryҚazakstan Respublikasynyn enbek sinirgen kajratkeri Almaty oblysynyn Қurmetti azamaty Almaty oblysy Panfilov audanynyn Қurmetti azamaty Almaty oblysy Talgar audanynyn Қurmetti azamatyEstelik Pletene chepuhi ozinin estelikterinin 17 shi dәpterinde Gerold Belger ol turaly Ol Ұly Otan sogysynyn ardageri Iri partiya zhәne kenes kyzmetkeri bolgan negizgi bilimi tarihshy Қazir 90 zhasty enserdi Koru men estu zhagynan syr bergeni bolmasa ozi shirak bakuatty Kүn sajyn 4 5 sagat zhayau zhүredi Sәlem saukat surasatyn tanystary kop Basynan otken barlyk okiga men mәn zhajttar tүgel esinde eshtene umytpagan Қuddy bir sheshennin aldynda otyrgandajmyn tildin majyn tamyzyp sozdin balyn agyzyp әngimelejdi Birneshe kitap zhazgan Mine sondyktan Panfilovshylar parkinde zhәne Shokan alleyasynda seruendep zhүrgende bәri kep asa kurmetpen amandasyp amandyk saulygyn surasyp uzak gumyr tilejtini Қarymdy kariya Akyl parasaty tunyk ҚR Enbek zhәne halykty әleumettik korgau ministrligi Ishki әkimshilik departamentinin direktory Kenes Mahambetovtyn Esimi men aryna dak tүspegen atty makalasynan Kyzylorda habarshysy 18 05 2017 Aral onirinin zhәne bүkil Қazakstannyn damuyna kop үles koskan kornekti kogam zhәne memleket kajratkeri Sәjdәlim Tәnekeevtin omirden ozganyna kyryk kүn otti Agrarlyk sektordy damytu men kadrlyk sayasatka zhauap bergen Sәjdәlim Nysanbajuly үlken zhәne bajypty zhumys zhүrgizdi Basshy kadrlardy irikteuge ornalastyruga zhәne tәrbieleuge birinshi kezekte nazar audardy Adamdardyn iskerlik kasietterin zerdelep olarga nakty tapsyrmalar berip olardy praktikalyk isterde tekseretin Oblystyk partiya komitetinin birinshi zhәne ekinshi hatshylarynyn esikteri oblystyn barlyk turgyndaryna ashyk bolatyn Әrbir adam olarga kelip kez kelgen mәsele bojynsha oz tilekterin bildire alatyn Қazakstannyn Halyk әrtisi M Yu Lermontov atyndagy Memlekettik akademiyalyk orys drama teatrynyn korkemdik zhetekshisi sol kezende Қyzylorda oblystyk kazak drama teatrynyn direktory bolyp zhumys istegen Ruben Andriasyannyn esteliginen Zhagdaj ote demokratiyalyk boldy basshylardyn zhastygy komektesti Al olar adamdy kandaj ykylaspen tyndaj aldy Sodan kejin magan baska oblystarda basshylygynda tolu bujyrdy al ol zhaktagy oryn algan zhagdaj sol kezdegi Қyzylordadagy zhajly ortamen salystyruga da kelmejtin Kop zhagdajda bul Sәjdәlim Nysanbajulynyn ujymdastyrushylyk zhumysynyn nәtizhesi S N Tәnekeevtin Memorial bukletinde Debyut Halykaralyk shahmat klubynyn direktory Halykaralyk sheber ҚR Enbek sinirgen zhattyktyrushysy O I Dzyubannyn zhazgany Ol 1948 zhyly Mәskeu kalasynda bolgan shahmat bojynsha әlem chempiony atagy үshin match turnirdin kuәgeri bolganyn zhii eske alatyn Mykty shahmatshylardyn ojynynan algan әserleri men shahmatka degen sүjispenshiligi omir bojy kaldy Sәjdәlim Nysanbajuly oskelen urpakka erekshe ykylaspen zhәne zhylylykpen karap zhyly sozben zhәne sүjkimdi syjlykpen shahmatshynyn zhetistigin atap otuge mүmkindik tabatyn Atap ajtkanda Debyut Halykaralyk shahmat klubyndagy kuttyktau sozinin biri este kaldy onda zhana zhyl aldyndagy kyzdar turnirinin zhenimpazdarynyn katarynda aksakaldyn kolynan zhүlde algan kazir әr tүrli zhas kategoriyasyndagy әlemnin tort dүrkin chempiony zheti zhastagy en zhas katysushy Zhansaya Әbdimәlik te bar edi KSRO ydyragannan kejin kazakstandyk shahmatshylarda Manila Filippin kalasynda otken Bүkilәlemdik shahmat Olimpiadasynda erler men әjelderdin derbes kurama komandalarymen oz eli үshin oner korsetuge mүmkindik tudy Birak Sport ministrliginde bul saparga karazhat bolgan zhok tek Қazakstan Respublikasy Shahmat federaciyasynyn kurmetti prezidenti Olzhas Omaruly Sүlejmenov pen Sәjdәlim Nysanbajuly Tәnekeevtin koldauymen gana zhүzege asty S N Tәnekeev turaly omirbayandyk makalalar Sәjdәlim Tәnekeev Alashtyn ardager azamattary Kornekti kogam kajratkeri derbes zejnetker Almaty oblysy Almatinskaya oblast T 1 90 91 b Tәnekeev Sәjdәlim Nysanbajuly Қazak zherinin ziyaly azamattary Өmirbayandyk zhinaktardyn seriyasy Zhiyrmasynshy kitap Қazakstan Respublikasy bojynsha 452 455 b OtbasyZhubajy Tәnekeeva Shәrbanu Қurbankyzy 17 04 1929 07 03 2004 1948 zhyldan kajtys bolganga dejin nekede turdy Balalary Ajsha 1949 2001 Ajgүl 1951 Talgat 1953 Aida 1954 Maksat 1957 Nemereleri Sәule Askar Ajsha Zhuldyz Ajgүl Mәdina Zhamilya Talgat Ermek Daniya Әjgerim Maksat DerekkozderKSRO aumagynyn әkimshilik aumaktyk bolinisinin 1924 zhyldyn 5 tamyzyna zhagdajy bojynsha kazirgi Қazakstan Respublikasy Almaty oblysynyn Ұjgyr audany Otbasylyk anyz bojynsha Nysanbaj Togyzbulak orta mektebinin direktory boldy ol ony HH gasyrdyn 20 shy zhyldaryna dejin baskardy Almabekov T Alban ata enciklopediyalyk shezhire 1 Almaty 2003 1352 b ISBN 9965 00 838 8 Ol kezdegi Қazakstan үshin bul үjrenshikti is edi sebebi bilik basyndagylar zhүrgizgen ulttyk sayasat saldarynan kazak ziyalylarynyn edәuir boligi zhojylyp kejbireuleri elden ketip kalgan edi S N Tәnekeevtin estelikteri bojynsha ol kүn sajyn mektepke 20 shakyrym zhayau baryp keletin Partiya altyny makalasy A Arcishevskij 26 09 2005 Central Asia Monitor Almaty oblysyndagy ajmak Almaty oblysynyn zhergilikti manyzy bar tarih zhәne mәdeniet eskertkishterinin Memlekettik tizimine engizildi 2018 zhyldyn zheltoksanynda shykkan songy makalalardyn biri Өmirderek Қytaj Halyk Respublikasynyn batyry Bәjdildә Doskenovke arnalgan munda Dosken Batyr dep Bәjdildәni atagan Estelik makalalar men B Doskenovtyn zhazgandary Orhon Almaty 2018 13 51 b ӘdebietAlashtyn ardager azamattary Almaty oblysy Nisa Almaty 1996 Қazak zherinin ziyaly azamattary Өmirbayandyk zhinaktardyn seriyasy HH tom Dәuir Almaty 2013 Syrtky siltemeler Partiya altyny makalasy A Arcishevskij 26 09 2005 Central Asia Monitor Gerold Belger Pletene chepuhi 17 dәpter 2013 K Mahambetov Zhaksy atagy kir shalmagan ary bar Қyzylorda habarshysy 18 05 2017 Muragattalgan 21 zheltoksannyn 2018 zhyly S N Tәnekeevtin eskertkish memorialy Chessnewsinfo 2018 Zhүrekke tүsken zhara Ұly Otan sogysy Zhenisine 60 zhyl Povest Sanat Almaty 2001 kolzhetpejtin silteme 1916 Қarkara alban koterilisi Ekonomika Almaty 2002 kolzhetpejtin silteme Қazakstandagy 1916 zhylgy koterilis bir gasyrdan kejingi kozkaras Muragattalgan 8 sәuirdin 2017 zhyly Ereuiltobe Sajdalim Tanekeev sajty S N Tanekeevtin fotosuretteri Google Bul makalany Uikipediya sapa talaptaryna lajykty boluy үshin uikilendiru kazhet
