Салыстырмалылық теориясы
Салыстырмалылық теориясы (ағылш. Theory of relativity) —— физикалық процестердің кеңістік- уақыттық қасиеттерін зерттейтін теория.
Ұғымды 1906 жылы Макс Планк енгізген.
XX ғасырдың басында салыстырмалылық принципі оптика мен физикаға және физиканың басқа салаларына қатысты екендігі белгілі болды. Салыстырмалылық принципі өзінің мәнін кеңейтіп, мынадай анықтамаға ие болды: оқшауланған материалдық жүйеде кез келген процесс бірдей жүреді, және ол жүйе бір қалыпты түзу сызықты қозғалыс жағдайында болуы керек. Немесе физиканың заңдары бар-лық инертті жүйелерде бірдей формаға ие.
Бір келесіге ауысу Лоренц қайта өзгертулері арқылы жүзеге асырылады. Бірақ жарық жылдамдығы түрақтылығы туралы мәліметтер қайтадан жаңа түсініктерді қажет ететін мәселелерге әкеліп тіреді. 1904 жылы X. Лоренц қозғалыстағы дене өзінің қозғалыс бағыты бойынша қысқаратындығын және әртүрлі жүйелерде байқалатын уақыт аралықтары өлшенетінін айтты. Бірақ, келесі жылы А.Эйнштейн Лоренц қайта қүруларындағы байқалатын уақытты нақты уақыт ретінде қарастырды.
Жалпы салыстырмалылық теориясында уақыт-кеңістік қатынастарының материалдық процестерге қатысының жаңа жақтары ашылды. Жалпы салыстырмалылық теориясы инерциялық және гравитациялық массалардың эквиваленттік принципінен шығады. Атап айтқанда, массалардың эквиваленттік принципінің негізінде салыстырмалылық принципі қалыптасты, ол жалпы салыстырмалылық теориясында табиғат заңдарының инварианттылығын бекітті.
Салыстырмалылық теориясы кеңістіктің ауырлық күшінің әсерінен майысатындығын және уақыт барысының күшті гравитациялық өрістерде баяулайтынын анықтады.
Жалпы салыстырмалылық теориясының фантастикалық болжамдарының бірі - өте күшті тартылыс өрісінде уақыттың толық тоқтайтындығы туралы. Тартылыс күші артқан сайын уақыттың баяулауы да күшейе түседі. Уақыттың баяулауы жарықтың гравитациялық қызыл орын ауыстыруы арқылы байқалады да, толқындар ұзындығы артқан сайын оның жиілігі азая береді. Белгілі бір жағдайда толқын ұзындығы шексіздікке, ал жиілігі нөлге ұмтылады.
Салыстырмалылық теориясы уақыт пен кеңістіктің бірлігін көрсетті, кеңістік-уақыттық төртөлшемдік контимуум туралы түсінік қалыптасты.
Салыстырмалылық теориясы масса мен энергияны Е-МС қатынасымен байланыстырды, мұнда С - жарық жылдамдығы.
Салыстырмалылық теориясында екі заң - зат массасының және энергиясының сақталуы заңдары бірігіп, энергия және зат массасының сақталуы деген бір заңға айналды.
Дереккөздер
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Салыстырмалылық теориясы туралы ақпарат, Салыстырмалылық теориясы дегеніміз не? Салыстырмалылық теориясы сөзі нені білдіреді?
Salystyrmalylyk teoriyasy agylsh Theory of relativity fizikalyk procesterdin kenistik uakyttyk kasietterin zerttejtin teoriya source source source source source source source source Қara kurdym orbitada kozgaluy men birigui kezindegi gravitaciyanyn uakyt kenistikti kosyluynyn bejne simulyaciyasyKenistiktin iilui Ұgymdy 1906 zhyly Maks Plank engizgen XX gasyrdyn basynda salystyrmalylyk principi optika men fizikaga zhәne fizikanyn baska salalaryna katysty ekendigi belgili boldy Salystyrmalylyk principi ozinin mәnin kenejtip mynadaj anyktamaga ie boldy okshaulangan materialdyk zhүjede kez kelgen process birdej zhүredi zhәne ol zhүje bir kalypty tүzu syzykty kozgalys zhagdajynda boluy kerek Nemese fizikanyn zandary bar lyk inertti zhүjelerde birdej formaga ie Bir kelesige auysu Lorenc kajta ozgertuleri arkyly zhүzege asyrylady Birak zharyk zhyldamdygy tүraktylygy turaly mәlimetter kajtadan zhana tүsinikterdi kazhet etetin mәselelerge әkelip tiredi 1904 zhyly X Lorenc kozgalystagy dene ozinin kozgalys bagyty bojynsha kyskaratyndygyn zhәne әrtүrli zhүjelerde bajkalatyn uakyt aralyktary olshenetinin ajtty Birak kelesi zhyly A Ejnshtejn Lorenc kajta kүrularyndagy bajkalatyn uakytty nakty uakyt retinde karastyrdy E m c2 displaystyle E m cdot c 2 Zhalpy salystyrmalylyk teoriyasynda uakyt kenistik katynastarynyn materialdyk procesterge katysynyn zhana zhaktary ashyldy Zhalpy salystyrmalylyk teoriyasy inerciyalyk zhәne gravitaciyalyk massalardyn ekvivalenttik principinen shygady Atap ajtkanda massalardyn ekvivalenttik principinin negizinde salystyrmalylyk principi kalyptasty ol zhalpy salystyrmalylyk teoriyasynda tabigat zandarynyn invarianttylygyn bekitti Albert Ejnshtejn fizik 1879 1955Rmn 12Rgmn L gmn 8pGc4Tmn displaystyle R mu nu textstyle 1 over 2 R g mu nu Lambda g mu nu frac 8 pi G c 4 T mu nu Salystyrmalylyk teoriyasy kenistiktin auyrlyk kүshinin әserinen majysatyndygyn zhәne uakyt barysynyn kүshti gravitaciyalyk oristerde bayaulajtynyn anyktady Zhalpy salystyrmalylyk teoriyasynyn fantastikalyk bolzhamdarynyn biri ote kүshti tartylys orisinde uakyttyn tolyk toktajtyndygy turaly Tartylys kүshi artkan sajyn uakyttyn bayaulauy da kүsheje tүsedi Uakyttyn bayaulauy zharyktyn gravitaciyalyk kyzyl oryn auystyruy arkyly bajkalady da tolkyndar uzyndygy artkan sajyn onyn zhiiligi azaya beredi Belgili bir zhagdajda tolkyn uzyndygy sheksizdikke al zhiiligi nolge umtylady Salystyrmalylyk teoriyasy uakyt pen kenistiktin birligin korsetti kenistik uakyttyk tortolshemdik kontimuum turaly tүsinik kalyptasty Salystyrmalylyk teoriyasy massa men energiyany E MS katynasymen bajlanystyrdy munda S zharyk zhyldamdygy Salystyrmalylyk teoriyasynda eki zan zat massasynyn zhәne energiyasynyn saktaluy zandary birigip energiya zhәne zat massasynyn saktaluy degen bir zanga ajnaldy Derekkozder
