Пелопоннес одағы
Пелопоннес одағы — ежелгі грек қала-мемлекеттерінің одағы, шамамен б.з.д. 550 жылдан 366 жылға дейін өмір сүрген, Спарта басымдық танытқан және түбегі төңірегінде құрылған. Бұл одақ көбінесе б.з.д. 431–404 жылдар аралығындағы Пелопоннес соғысының бір жағы ретінде белгілі, онда ол Афина үстемдік еткен Делос одағына қарсы тұрған.
Атауы
Пелопоннес одағы — Спартаның одақтастық жүйесіне қазіргі заман ғалымдары берген атау, бірақ бұл атау дәл емес, себебі одақ құрамында Пелопоннестен тыс орналасқан мүшелер де болған, әрі ол шын мәнінде толыққанды одақ болмаған. Ежелгі заманда бұл бірлестік «лакедемондықтар мен олардың одақтастары» деп аталған.
Алайда бұл атау да жаңылыстыруы мүмкін, өйткені Спартаның Пелопоннес одағына кірмейтін басқа да одақтастары болған.
Тарихы
Негізі қалануы (шамамен б.з.д. 550 ж.)
Бастапқы кезеңінде Спарта мен жаулап алып, олардың халқын құлдыққа түсіріп ( ретінде), өз билігін кеңейткен. Алайда солтүстіктегі шекарада орналасқан бағындыру әрекеті «» сәтсіздікке ұшырады. Бұл жеңілістен кейін Спарта әскери жорықтардан бас тартып, дипломатиялық стратегияға көшті. Бұл стратегия кейін «сүйек саясаты» деп аталды — оның мәні Пелопоннестегі мифтік қаһармандардың мүсіндері мен қасиетті сүйектерін тартып алып, өз еліне әкелу арқылы рухани үстемдік орнату еді. Алғашқылардың бірі ретінде ұлы сүйектері Тегеядан Спартаға көшірілді.
Бұл жаңа дипломатиялық бағытты б.з.д. шамамен 556 жылғы бастаған болуы мүмкін. Осылайша, Спарта өзін Гомер сипаттаған Агамемнонның мифтік табиғи мұрагері ретінде таныстыра алды. Кейіннен Тегея Спартамен одақтық шартқа қол қойып, бұл келісім кейінгі Пелопоннес одағының негізін қалаған.
Тегея Спартаға жақындауға мәжбүр болды, себебі ол өзінің шығыстағы көршісі — қауіптенді. Осы себеппен Аргостың басқа көршілері де тез арада Тегея үлгісімен Спартамен шарт жасасты: Мантинея, , , Эпидаурос және басқа қалалары. Олардың соңынан Пелопоннестің батысындағы ірі қала мен орталық Пелопоннестегі барлық қауымдастықтар да Спартамен одақ құрды. Б.з.д. 540-жылдарына қарай Спарта Пелопоннестегі барлық қалалармен, Аргос пен солтүстіктегі Ахей қалаларынан басқа, одақтық қатынас орнатқан еді.
Одақ мүшелерінің бәріне ортақ ұжымдық шарт болмаған. Гегемон (одақ басшысы) ретінде Спарта әрбір қаламен жеке шарт жасасқан, және сол шарт арқылы ғана олар Одаққа кірген. Әрбір мүше Спартамен бірдей ант берген: «Спарталықтардың досы кім болса, бізге де дос; жауы кім болса, бізге де жау. Олар қайда бастаса, соған ереміз». Сондықтан Одақ мүшелері бір-біріне емес, тек Спартаға бағынышты болған. Олар тіпті бір-бірімен соғыс жүргізе алған. Алайда б.з.д. 378 жылы Одақ шешімі қабылданып, егер Пелопоннес аумағынан тыс жерде Одақ әскері әрекет етіп жатса, мүше қалалардың өзара соғыс жүргізуіне тыйым салынды. Дегенмен, бұл ереже, мүмкін, бұдан әлдеқайда ертеректе қабылданып, Одақ жарғысының бір бөлігі болған болуы ықтимал.
Тарихшы Л. Х. Джеффери Пелопоннес Одағының құрылымын былайша сипаттайды: «шеңбер ортасы болған Спартаның бойымен доңғалақтың тірек таяныштары тартылған, бірақ олардың арасында тор құрайтын көлденең байланыстар міндетті түрде бола бермейді».
Одақтық шарттарда қорғаныс міндеттемелері де көрсетілген: Спарта Одаққа кірмейтін тараптың шабуылына ұшыраған одақтасын қорғауға міндетті болған, керісінше, одақтастар да Спартаға қарсы шабуыл жағдайында көмек көрсетуге тиіс болған. Спартаның илоттардан (құлдардан) қорқатыны арнайы бап арқылы көрініс тапқан: одақтастар құлдардың көтерілісі жағдайында Спартаға көмекке келуге тиіс болған және мессениялықтарға азаматтық ұсынуға тыйым салынған, өйткені Аркадиялықтар Спартаның Мессенияны жаулап алуы кезінде мессениялықтарды қолдаған. Бұл ереже б.з.д. 460-жылдары болған Үшінші Мессения соғысы кезінде іске қосылған.
Спарта мен одақтастар арасындағы шарттар тұрақты сипатта болған, және шарттан шығуға тыйым салатын бап та қамтылған. Шығу жағдайлары сирек болса да кездескен, бірақ бұл көбіне шарттың бұзылуына байланысты болған. Шығып кеткен қалалар, әдетте, Спартаның шартты бұзғанын дәлел етіп келтіріп, одақтан шыққан. Жаңа мүшелерді қабылдау тәртібі белгісіз. Спарта бұл шешімді дербес қабылдауы немесе кейінгі Одақ жиналысында одақтастардың келісімімен шешуі мүмкін еді.
Одаққа мүше қалалар өздерінің егемендігінен айырылса да, Одақ құрамында қалуға тағы бір себеп — олигархияны қолдайтын Спарта саясаты болған. Одаққа мүше қалалардың көбін олигархтар басқарған, және олар өз билігін сақтап қалу үшін Спартаның қолдауына сүйенген. Сонымен қатар, көптеген олигархтардың Спарталық азаматтармен, тіпті патшалармен достық (ксения) байланыстары болған.Спарта патшасы Агесилай II (б.з.д. шамамен 400–360) әсіресе одақтастармен жеке достық қатынастарымен танымал болған. Осы достықтар арқылы жетекші олигархтар өз ұлдарын Спартаның білім беру жүйесіне — жібере алған. Онда олар трофимой ксено́й (тұрғылықты емес, бірақ тәрбиеленуші дос) ретінде тәрбиеленіп, Спартаға деген байланысын тереңдете түскен.
Б.з.д. 506 жылғы реформа
Пелопоннес одағының құрылымында ірі өзгеріс б.з.д. шамамен 506 жылы орын алды. Сол кезде Спарта патшасы Афинаны басып алып, билікке өзінің жақтасы — не тиран ретінде, не олигархиялық үкіметтің мүшесі ретінде — қоюға тырысты. Бұл мақсатпен Одақтың толық әскері жиналып, Афинаға қарай жорыққа шықты. Алайда коринфтіктер, жорықтың мақсатын түсінген соң, үйіне қайтып кетті, әрі оларды бұл шешімге Клеоменге қарсы болған екінші патша та ынталандырды. Нәтижесінде жорық сәтсіз аяқталды, және бұл оқиғадан кейін Спарта Одақ конгресін құруға келісті — енді соғыс пен бейбітшілік мәселелері бойынша мүше қалалар дауыс бере алатын болды. Бұл оқиғаға дейін Спарта одақтастарын өз еркімен шақырып, соғыстың мақсатын түсіндірусіз әрекет ете алатын.
Осылайша, Пелопоннес одағының құрылымы екі палаталы жүйеге айналды:
- Спарта (азаматтар жиналысы)
- Одақ конгресі
Екі жиналыс та эфор төрағалығымен өткізілген.
Алдымен мәселені өз экклесиясында талқылап, дауыс берген. Егер оң шешім қабылданса, кейін Одақ конгресі шақырылып, онда одақтастар ұсынысты талқылап, дауысқа салған. Одақ конгресінде әрбір мүше қаланың дауысы тең болған, алайда Спарта дауыс беруге қатыспаған болуы мүмкін, себебі оның шешімі экклесияда алдын ала қабылданып қойған.
Конгресс шешімі барлық мүше қалалар үшін міндетті болған — тіпті қарсы дауыс бергендер үшін де. Одақ атынан соғыс жариялау немесе бейбітшілік орнату үшін конгресс мақұлдауы қажет болған.
Спартаның ұсыныстарын Одақ конгресінде одақтастардың қабылдамай тастаған бірнеше жағдайы белгілі. Олардың біріншісі шамамен б.з.д. 504 жылы болған: Спарта, мүмкін, Одақтың алғашқы конгресін шақырып, Афинаға қарсы соғыс ашып, билікке тиран ретінде орнатқысы келген. Алайда басшылығымен барлық одақтастар бұл ұсынысты бір ауыздан қабылдамай тастаған. Б.з.д. 440 жылы Спарта Афинаға қарсы соғысты қайта жаңғыртқысы келді, бірақ Коринф бастаған одақтастар соғысқа қатысудан бас тартты. Бұл оқиғалар Коринфтің Одақ ішіндегі үлкен ықпалын көрсетеді, ол өз ықпалын мойнақтағы стратегиялық орналасуына байланысты жүзеге асырған.
Сонымен қатар, коринфтіктер жиі Спартаға қарсы шығып отырған немесе оны біржақты әрекетке итермелеген. Мысалы, б.з.д. 421 жылы, Пелопоннес соғысының ортасында, олар Афинамен жасалған сәйкес ант беруден бас тартты. Себебі бұл әрекет олардың фракиялық одақтастарымен жасасқан жеке шарттарын бұзған болар еді. Ал б.з.д. 396 жылы олар Спартаға ермеген болуы мүмкін, өйткені сол кезде бір ғибадатханалары өртеніп кеткен, ал бұл жаман белгі ретінде қабылданған. Коринфтіктер "құдайлар мен батырлар" араласқан жағдайларда Одақ бұйрықтарына бағынбауға берілген артықшылықтарды толық пайдаланған секілді. Себебі халықаралық шешімдердің көпшілігі қасиетті анттармен бекітілетін, ал спарталықтар діншіл халық ретінде танымал болғандықтан, діни себептерді алға тарту Одақ алдындағы міндеттемелерден жалтарудың тиімді жолы болған. Одақтың басқа мүшелері де осыған ұқсас айлаларды қолданған. Мысалы, қаласы б.з.д. 394 жылы қатыспаған, себебі дәл сол кезде олар үшін ыңғайлы қасиетті бітім жарияланған.
Соғыс кезінде Спарта Одақ әскерінің жеке қолбасшысы болды. Әдетте, бұл міндетті патшалардың бірі атқарған (кейде те болуы мүмкін). Спарталық офицерлер — ксенагтар — одақтастар арасынан жасақ жинау үрдісін қадағалап, әрбір қаланың қанша әскер беруі керек екенін шешкен.
Афинаға қарсы соғыс
19 ғасыр мен 20 ғасырдың басындағы ғылыми әдебиеттерде Пелопоннес одағы мен Эллиндік одақ — яғни Парсы империясына қарсы күресті ұйымдастырған бірлестік — бір және сол ұйым деп жиі есептелді. Бұл көзқарас бойынша, Афина мен оның одақтастары парсыларға қарсы соғысу үшін жай ғана Пелопоннес одағына қосылған. Алайда шын мәнінде Эллиндік одақ — Парсыға қарсы соғыс жүргізу үшін арнайы құрылған жеке және жаңа бірлестік болған.
Екі Одақ арасындағы шиеленіс б.з.д. 460 жылы басталған басты себептерінің бірі болды. Пелопоннес одағының екі мүшесі — пен арасындағы қақтығыс, әсіресе Мегараның Спартаның немқұрайлылығынан көңілі қалып, Афина жағына өтуі (нақты дәлелсіз болса да), екі Одақ арасындағы соғыстың басталуына түрткі болған негізгі факторлардың бірі болды.
Бұл соғыс Мегараның Пелопоннес одағына қайта қосылуымен аяқталды. Алайда екі Одақ кейінірек тағы да қақтығысқа түсті — бұл Пелопоннес соғысы болды. Спартаның басшылығымен Пелопоннес одағы Афина мен оның одақтастарын б.з.д. 404 жылы жеңді.
Б.з.д. 378 жылғы реформа
Б.з.д. 378 жылы Пелопоннес одағы қайта құрылып, 10 әскери аймаққа бөлінді, ал бұған дейін ешқандай аралық әкімшілік деңгей болмаған. Бұл жаңа құрылым бірнеше себеппен түсіндіріледі: Спарта, сірә, жуырда алыста орналасқан Халкидикені Одақ құрамына қосқаннан кейін Одақтың тиімділігін арттырғысы келген. Сонымен қатар, бұл аймақтық жүйе әскер санын арттырып, бір мезгілде одақтастарға түсетін ауыртпалықты да жеңілдетіп, оны біркелкі бөлісуге көмектірген болуы мүмкін.
Әрбір әскери аймақ Одақ әскеріне 3000–4000 гоплит беруге тиіс болған, осылайша теориялық жағынан Одақтың жалпы әскері кемінде 30 000 адамнан тұруы керек еді. Шын мәнінде, одақтастар әртүрлі типтегі әскер жіберетін болғандықтан, әрбір 1 атты әскер = 4 гоплит = 8 жеңіл жаяу әскер есебімен үлесі бекітілген.
Б.з.д. 383 жылдан бастап, Одақ мүшелері әскер жіберудің орнына ақшалай төлем жасау құқығына ие болған. Бір атты әскер үшін күніне 12 , бір гоплит үшін 3 обол төлеу белгіленген. Бұл мүмкіндік көптеген қалаларға тиімді көрініп, жиі қолданылған, ал Спарта үшін де ыңғайлы болған, өйткені ол жалдамалы әскерді пайдалануға мүмкіндік алған. Әрбір әскери аймаққа бір ғана ксенагос қажет болған, бұл Спарта үшін кадрлық қысымды азайтқан. Себебі 4 ғасырда Спартада халық саны қатты азайған болатын. Бұрынғыдай әр қалаға жеке ксенагос жіберудің қажеті болмаған.
Он әскери аймақ мыналар болған:
- Лакедемония — Пелопоннестің оңтүстігіндегі Спарта аумағы.
- (оңтүстік?) — тарихи аймақтың бір бөлігі, орталығы болуы мүмкін. Аркадия халқы екіге бөлінген, бұл әскер санын аймақтар арасында теңестіру үшін жасалған.
- Аркадия (солтүстік?) — екінші жартысы, орталығы Мантинея болуы ықтимал.
- — Пелопоннестің батысы.
- Ахея — Пелопоннестің солтүстігі.
- пен — маңында орналасқан.
- , және Акта (қазіргі ) — Пелопоннестің солтүстік-шығысы.
- — Грекияның батысы.
- мен — Орталық Грекия.
- пен Фракия — жуырда ғана жаулап алынған аумақтар.
Фивыға қарсы соғыс және Одақтың тарауы
Гегемония кезеңінде Спарта Грекиядағы үстемдігін сақтау үшін неғұрлым араласушы саясат ұстанды. Элида б.з.д. 420 жылдан бастап Одақтан шыққан болатын, бірақ Спарта бұл әрекетке тек Пелопоннес соғысы аяқталған соң ғана жауап қайтара алды. Шамамен б.з.д. 400 жылы Спарта Элиданы қайтадан Одаққа күштеп қосты, бірақ сонымен бірге оны әлсіретіп, құрамындағы мен қалаларына тәуелсіздік берді. Бұл қалалар федерациялық мемлекет ретінде ұйымдасып, Пелопоннес одағына жеке бірлік ретінде кірді.
Б.з.д. 385 жылы Спарта Аркадиядағы үстемдікке ұмтылған әрекеті үшін Мантинеяны жазалап, оны ауылдарға бөліп жіберді. Бұл аймақта Спарта әрдайым Аркадияның бірігуіне жол бермеу үшін «бөліп ал да, билей бер» саясатын ұстанған. Бұл әрекет б.з.д. 387 жылғы Патша бейбітшілігі кезінде жарияланған автономия қағидатын ашық түрде бұзу болып саналды және бұл жағдай қатты наразылық тудырды. Б.з.д. 371 жылы Спартаның Фивыдан жеңілуі Одақ мүшелері арасындағы үстемдігін қатты шайқалтты. Осы шайқастың нәтижесінде Фивы Спартаның орнына Грекияның жаңа гегемонына айналды. Аркадияда алғашқы әрекетті мантинеялықтар жасап, өз қаласын қайта қалпына келтірді. Бұл жолы оларға Аркадияның басқа қалалары да қолдау көрсетті, тіпті бұрынғы қарсыласы Тегея да. Тегеяда про-спартандық олигархтардың орнына про-мантинеялық демократтар билікке келді. Спартаға деген ортақ қарсылық аркадиялықтарға федерациялық құруға мүмкіндік берді және олар Пелопоннес одағынан шығып кетті.
Пелопоннес одағының көлемі б.з.д. 369 жылы Фивының Мессенияны Спартаның бақылауынан босатуымен одан әрі қысқарды. Пелопоннестің солтүстік-шығысындағы қалалар — соның ішінде , және Эпидаурос — Спартаға адалдығын сақтап қалды, алайда б.з.д. 360-жылдары соғыс жалғасқан сайын, көптеген қалалар Фивы жағына өтті немесе бейтарап ұстанымға көшті. Дегенмен, Элида мен Аркадиядағы кейбір қалалар Спартамен қайта одақтасты.
Дереккөздер
- Cartledge, Agesilaos, p. 9.
- Ste. Croix, Origins of the Peloponnesian War, pp. 102–105.
- Cartledge, Sparta and Lakonia, p. 118.
- Forrest, History of Sparta, pp. 75, 76.
- Kurt A. Raaflaub, "Forerunners of federal states", in Beck & Funke (eds.), Federalism, p. 439.
- Wickert, Der peloponnesische Bund, pp. 9–12.
- Ste. Croix, "Herodotus and King Cleomenes", pp. 96, 97.
- Cartledge, Sparta and Lakonia, p. 120
- Ste. Croix, Origins of the Peloponnesian War, p. 97.
- Ste. Croix, Origins of the Peloponnesian War, p. 333.
- Hansen & Nielsen (eds.), Inventory, pp. 606, 607, 613.
- Ste. Croix, Origins of the Peloponnesian War, p. 339.
- Ste. Croix, Origins of the Peloponnesian War, pp. 106, 107.
- Cartledge, Agesilaos, pp. 9, 10.
- Ste. Croix, Origins of the Peloponnesian War, pp. 106, 120, 121.
- Larsen, "Constitution I", p. 261, одақ мүшелері арасында соғыс жүргізуге тыйым салу туралы ереже Одақ соғысқа қатысып жатқан кезде қабылданған «конституциялық толықтыру» ретінде сипаттайды.
- L. H. Jefery, "Greece before the Persian Invasion", in Boardman et al., Cambridge Ancient History, vol. IV, p. 352.
- Cartledge, Agesilaos, p. 10.
- Wickert, Der peloponnesische Bund, p. 12.
- Cartledge, Agesilaos, p. 13.
- Larsen, "Constitution I", pp. 259, 260.
- Ste. Croix, Origins of the Peloponnesian War, pp. 107, 108.
- Ste. Croix, Origins of the Peloponnesian War, p. 112.
- Stephen Hodkinson, "Sparta: An Exceptional Domination of State over Society?", in Powell (ed.), Companion to Sparta, p. 47.
- Cartledge, Agesilaos, p. 10.
- Ste. Croix, Origins of the Peloponnesian War, p. 109.
- Ste. Croix, Origins of the Peloponnesian War, pp. 109, 110.
- Ste. Croix, Origins of the Peloponnesian War, p. 304.
- Cartledge, Agesilaos, pp. 11, 12.
- Cartledge, Agesilaos, p. 12.
- Ste. Croix, Origins of the Peloponnesian War, pp. 110–112.
- Larsen, "Constitution I", p. 259.
- Ste. Croix, Origins of the Peloponnesian War, p. 104.
- Ste. Croix, Origins of the Peloponnesian War, pp. 116, 117.
- Ste. Croix, Origins of the Peloponnesian War, p. 119.
- Ste. Croix, Origins of the Peloponnesian War, p. 120.
- Ste. Croix, Origins of the Peloponnesian War, pp. 118, 119.
- Powell, Companion to Sparta, pp. 276, 277, Афинаның мүшелік ету мүмкіндігін толықтай жоққа шығармайды.
- Larsen, "Constitution I", pp. 263–265.
- Kagan, Donald (2005). The Peloponnesian War : Athens and Sparta in savage conflict, 431-404 BC London. p. 16. ISBN 0-00-711506-7.
- Thucydides. History of the Peloponnesian War - 1.103
- Stylianou, Historical Commentary on Diodorus, p. 283.
- Stylianou, Historical Commentary on Diodorus, p. 283.
- Stylianou, Historical Commentary on Diodorus, p. 282.
- Larsen, "Constitution I", p. 261, бұл өзгерісті Одақтың тағы бір «конституциялық толықтыруы» ретінде сипаттайды.
- Stylianou, Historical Commentary on Diodorus, pp. 217, 284.
- Stylianou, Historical Commentary on Diodorus, pp. 282, 283.
- James Roy, "Elis (with Akroria)", in Beck & Funke (eds.), Federalism, p. 282; "Elis", in Funke & Luraghi (eds.), Politics of Ethnicity, section "Elis and the Perioikoi".
- Maria Pretzler, "VI. Arcadia: Ethnicity and Politics in the Fifth and Fourth Centuries BCE", in Funke & Luraghi (eds.), Politics of Ethnicity, section "Arcadian Rhetoric and the Foundation of the Arcadian State"
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Пелопоннес одағы туралы ақпарат, Пелопоннес одағы дегеніміз не? Пелопоннес одағы сөзі нені білдіреді?
Peloponnes odagy ezhelgi grek kala memleketterinin odagy shamamen b z d 550 zhyldan 366 zhylga dejin omir sүrgen Sparta basymdyk tanytkan zhәne tүbegi tonireginde kurylgan Bul odak kobinese b z d 431 404 zhyldar aralygyndagy Peloponnes sogysynyn bir zhagy retinde belgili onda ol Afina үstemdik etken Delos odagyna karsy turgan AtauyPeloponnes odagy Spartanyn odaktastyk zhүjesine kazirgi zaman galymdary bergen atau birak bul atau dәl emes sebebi odak kuramynda Peloponnesten tys ornalaskan mүsheler de bolgan әri ol shyn mәninde tolykkandy odak bolmagan Ezhelgi zamanda bul birlestik lakedemondyktar men olardyn odaktastary dep atalgan Alajda bul atau da zhanylystyruy mүmkin ojtkeni Spartanyn Peloponnes odagyna kirmejtin baska da odaktastary bolgan TarihyNegizi kalanuy shamamen b z d 550 zh Bastapky kezeninde Sparta men zhaulap alyp olardyn halkyn kuldykka tүsirip retinde oz biligin kenejtken Alajda soltүstiktegi shekarada ornalaskan bagyndyru әreketi sәtsizdikke ushyrady Bul zhenilisten kejin Sparta әskeri zhoryktardan bas tartyp diplomatiyalyk strategiyaga koshti Bul strategiya kejin sүjek sayasaty dep ataldy onyn mәni Peloponnestegi miftik kaһarmandardyn mүsinderi men kasietti sүjekterin tartyp alyp oz eline әkelu arkyly ruhani үstemdik ornatu edi Algashkylardyn biri retinde uly sүjekteri Tegeyadan Spartaga koshirildi Bul zhana diplomatiyalyk bagytty b z d shamamen 556 zhylgy bastagan boluy mүmkin Osylajsha Sparta ozin Gomer sipattagan Agamemnonnyn miftik tabigi murageri retinde tanystyra aldy Kejinnen Tegeya Spartamen odaktyk shartka kol kojyp bul kelisim kejingi Peloponnes odagynyn negizin kalagan Tegeya Spartaga zhakyndauga mәzhbүr boldy sebebi ol ozinin shygystagy korshisi kauiptendi Osy sebeppen Argostyn baska korshileri de tez arada Tegeya үlgisimen Spartamen shart zhasasty Mantineya Epidauros zhәne baska kalalary Olardyn sonynan Peloponnestin batysyndagy iri kala men ortalyk Peloponnestegi barlyk kauymdastyktar da Spartamen odak kurdy B z d 540 zhyldaryna karaj Sparta Peloponnestegi barlyk kalalarmen Argos pen soltүstiktegi Ahej kalalarynan baska odaktyk katynas ornatkan edi Odak mүshelerinin bәrine ortak uzhymdyk shart bolmagan Gegemon odak basshysy retinde Sparta әrbir kalamen zheke shart zhasaskan zhәne sol shart arkyly gana olar Odakka kirgen Әrbir mүshe Spartamen birdej ant bergen Spartalyktardyn dosy kim bolsa bizge de dos zhauy kim bolsa bizge de zhau Olar kajda bastasa sogan eremiz Sondyktan Odak mүsheleri bir birine emes tek Spartaga bagynyshty bolgan Olar tipti bir birimen sogys zhүrgize algan Alajda b z d 378 zhyly Odak sheshimi kabyldanyp eger Peloponnes aumagynan tys zherde Odak әskeri әreket etip zhatsa mүshe kalalardyn ozara sogys zhүrgizuine tyjym salyndy Degenmen bul erezhe mүmkin budan әldekajda erterekte kabyldanyp Odak zhargysynyn bir boligi bolgan boluy yktimal Tarihshy L H Dzhefferi Peloponnes Odagynyn kurylymyn bylajsha sipattajdy shenber ortasy bolgan Spartanyn bojymen dongalaktyn tirek tayanyshtary tartylgan birak olardyn arasynda tor kurajtyn koldenen bajlanystar mindetti tүrde bola bermejdi Odaktyk sharttarda korganys mindettemeleri de korsetilgen Sparta Odakka kirmejtin taraptyn shabuylyna ushyragan odaktasyn korgauga mindetti bolgan kerisinshe odaktastar da Spartaga karsy shabuyl zhagdajynda komek korsetuge tiis bolgan Spartanyn ilottardan kuldardan korkatyny arnajy bap arkyly korinis tapkan odaktastar kuldardyn koterilisi zhagdajynda Spartaga komekke keluge tiis bolgan zhәne messeniyalyktarga azamattyk usynuga tyjym salyngan ojtkeni Arkadiyalyktar Spartanyn Messeniyany zhaulap aluy kezinde messeniyalyktardy koldagan Bul erezhe b z d 460 zhyldary bolgan Үshinshi Messeniya sogysy kezinde iske kosylgan Sparta men odaktastar arasyndagy sharttar turakty sipatta bolgan zhәne sharttan shyguga tyjym salatyn bap ta kamtylgan Shygu zhagdajlary sirek bolsa da kezdesken birak bul kobine sharttyn buzyluyna bajlanysty bolgan Shygyp ketken kalalar әdette Spartanyn shartty buzganyn dәlel etip keltirip odaktan shykkan Zhana mүshelerdi kabyldau tәrtibi belgisiz Sparta bul sheshimdi derbes kabyldauy nemese kejingi Odak zhinalysynda odaktastardyn kelisimimen sheshui mүmkin edi Odakka mүshe kalalar ozderinin egemendiginen ajyrylsa da Odak kuramynda kaluga tagy bir sebep oligarhiyany koldajtyn Sparta sayasaty bolgan Odakka mүshe kalalardyn kobin oligarhtar baskargan zhәne olar oz biligin saktap kalu үshin Spartanyn koldauyna sүjengen Sonymen katar koptegen oligarhtardyn Spartalyk azamattarmen tipti patshalarmen dostyk kseniya bajlanystary bolgan Sparta patshasy Agesilaj II b z d shamamen 400 360 әsirese odaktastarmen zheke dostyk katynastarymen tanymal bolgan Osy dostyktar arkyly zhetekshi oligarhtar oz uldaryn Spartanyn bilim beru zhүjesine zhibere algan Onda olar trofimoj kseno j turgylykty emes birak tәrbielenushi dos retinde tәrbielenip Spartaga degen bajlanysyn terendete tүsken B z d 506 zhylgy reforma Peloponnes odagynyn kurylymynda iri ozgeris b z d shamamen 506 zhyly oryn aldy Sol kezde Sparta patshasy Afinany basyp alyp bilikke ozinin zhaktasy ne tiran retinde ne oligarhiyalyk үkimettin mүshesi retinde koyuga tyrysty Bul maksatpen Odaktyn tolyk әskeri zhinalyp Afinaga karaj zhorykka shykty Alajda korinftikter zhoryktyn maksatyn tүsingen son үjine kajtyp ketti әri olardy bul sheshimge Kleomenge karsy bolgan ekinshi patsha ta yntalandyrdy Nәtizhesinde zhoryk sәtsiz ayaktaldy zhәne bul okigadan kejin Sparta Odak kongresin kuruga kelisti endi sogys pen bejbitshilik mәseleleri bojynsha mүshe kalalar dauys bere alatyn boldy Bul okigaga dejin Sparta odaktastaryn oz erkimen shakyryp sogystyn maksatyn tүsindirusiz әreket ete alatyn Osylajsha Peloponnes odagynyn kurylymy eki palataly zhүjege ajnaldy Sparta azamattar zhinalysy Odak kongresi Eki zhinalys ta efor toragalygymen otkizilgen Aldymen mәseleni oz ekklesiyasynda talkylap dauys bergen Eger on sheshim kabyldansa kejin Odak kongresi shakyrylyp onda odaktastar usynysty talkylap dauyska salgan Odak kongresinde әrbir mүshe kalanyn dauysy ten bolgan alajda Sparta dauys beruge katyspagan boluy mүmkin sebebi onyn sheshimi ekklesiyada aldyn ala kabyldanyp kojgan Kongress sheshimi barlyk mүshe kalalar үshin mindetti bolgan tipti karsy dauys bergender үshin de Odak atynan sogys zhariyalau nemese bejbitshilik ornatu үshin kongress makuldauy kazhet bolgan Spartanyn usynystaryn Odak kongresinde odaktastardyn kabyldamaj tastagan birneshe zhagdajy belgili Olardyn birinshisi shamamen b z d 504 zhyly bolgan Sparta mүmkin Odaktyn algashky kongresin shakyryp Afinaga karsy sogys ashyp bilikke tiran retinde ornatkysy kelgen Alajda basshylygymen barlyk odaktastar bul usynysty bir auyzdan kabyldamaj tastagan B z d 440 zhyly Sparta Afinaga karsy sogysty kajta zhangyrtkysy keldi birak Korinf bastagan odaktastar sogyska katysudan bas tartty Bul okigalar Korinftin Odak ishindegi үlken ykpalyn korsetedi ol oz ykpalyn mojnaktagy strategiyalyk ornalasuyna bajlanysty zhүzege asyrgan Sonymen katar korinftikter zhii Spartaga karsy shygyp otyrgan nemese ony birzhakty әreketke itermelegen Mysaly b z d 421 zhyly Peloponnes sogysynyn ortasynda olar Afinamen zhasalgan sәjkes ant beruden bas tartty Sebebi bul әreket olardyn frakiyalyk odaktastarymen zhasaskan zheke sharttaryn buzgan bolar edi Al b z d 396 zhyly olar Spartaga ermegen boluy mүmkin ojtkeni sol kezde bir gibadathanalary ortenip ketken al bul zhaman belgi retinde kabyldangan Korinftikter kudajlar men batyrlar aralaskan zhagdajlarda Odak bujryktaryna bagynbauga berilgen artykshylyktardy tolyk pajdalangan sekildi Sebebi halykaralyk sheshimderdin kopshiligi kasietti anttarmen bekitiletin al spartalyktar dinshil halyk retinde tanymal bolgandyktan dini sebepterdi alga tartu Odak aldyndagy mindettemelerden zhaltarudyn tiimdi zholy bolgan Odaktyn baska mүsheleri de osygan uksas ajlalardy koldangan Mysaly kalasy b z d 394 zhyly katyspagan sebebi dәl sol kezde olar үshin yngajly kasietti bitim zhariyalangan Sogys kezinde Sparta Odak әskerinin zheke kolbasshysy boldy Әdette bul mindetti patshalardyn biri atkargan kejde te boluy mүmkin Spartalyk oficerler ksenagtar odaktastar arasynan zhasak zhinau үrdisin kadagalap әrbir kalanyn kansha әsker berui kerek ekenin sheshken Afinaga karsy sogys 19 gasyr men 20 gasyrdyn basyndagy gylymi әdebietterde Peloponnes odagy men Ellindik odak yagni Parsy imperiyasyna karsy kүresti ujymdastyrgan birlestik bir zhәne sol ujym dep zhii esepteldi Bul kozkaras bojynsha Afina men onyn odaktastary parsylarga karsy sogysu үshin zhaj gana Peloponnes odagyna kosylgan Alajda shyn mәninde Ellindik odak Parsyga karsy sogys zhүrgizu үshin arnajy kurylgan zheke zhәne zhana birlestik bolgan Eki Odak arasyndagy shielenis b z d 460 zhyly bastalgan basty sebepterinin biri boldy Peloponnes odagynyn eki mүshesi pen arasyndagy kaktygys әsirese Megaranyn Spartanyn nemkurajlylygynan konili kalyp Afina zhagyna otui nakty dәlelsiz bolsa da eki Odak arasyndagy sogystyn bastaluyna tүrtki bolgan negizgi faktorlardyn biri boldy Bul sogys Megaranyn Peloponnes odagyna kajta kosyluymen ayaktaldy Alajda eki Odak kejinirek tagy da kaktygyska tүsti bul Peloponnes sogysy boldy Spartanyn basshylygymen Peloponnes odagy Afina men onyn odaktastaryn b z d 404 zhyly zhendi B z d 378 zhylgy reforma B z d 378 zhyly Peloponnes odagy kajta kurylyp 10 әskeri ajmakka bolindi al bugan dejin eshkandaj aralyk әkimshilik dengej bolmagan Bul zhana kurylym birneshe sebeppen tүsindiriledi Sparta sirә zhuyrda alysta ornalaskan Halkidikeni Odak kuramyna koskannan kejin Odaktyn tiimdiligin arttyrgysy kelgen Sonymen katar bul ajmaktyk zhүje әsker sanyn arttyryp bir mezgilde odaktastarga tүsetin auyrtpalykty da zhenildetip ony birkelki bolisuge komektirgen boluy mүmkin Әrbir әskeri ajmak Odak әskerine 3000 4000 goplit beruge tiis bolgan osylajsha teoriyalyk zhagynan Odaktyn zhalpy әskeri keminde 30 000 adamnan turuy kerek edi Shyn mәninde odaktastar әrtүrli tiptegi әsker zhiberetin bolgandyktan әrbir 1 atty әsker 4 goplit 8 zhenil zhayau әsker esebimen үlesi bekitilgen B z d 383 zhyldan bastap Odak mүsheleri әsker zhiberudin ornyna akshalaj tolem zhasau kukygyna ie bolgan Bir atty әsker үshin kүnine 12 bir goplit үshin 3 obol toleu belgilengen Bul mүmkindik koptegen kalalarga tiimdi korinip zhii koldanylgan al Sparta үshin de yngajly bolgan ojtkeni ol zhaldamaly әskerdi pajdalanuga mүmkindik algan Әrbir әskeri ajmakka bir gana ksenagos kazhet bolgan bul Sparta үshin kadrlyk kysymdy azajtkan Sebebi 4 gasyrda Spartada halyk sany katty azajgan bolatyn Buryngydaj әr kalaga zheke ksenagos zhiberudin kazheti bolmagan On әskeri ajmak mynalar bolgan Lakedemoniya Peloponnestin ontүstigindegi Sparta aumagy ontүstik tarihi ajmaktyn bir boligi ortalygy boluy mүmkin Arkadiya halky ekige bolingen bul әsker sanyn ajmaktar arasynda tenestiru үshin zhasalgan Arkadiya soltүstik ekinshi zhartysy ortalygy Mantineya boluy yktimal Peloponnestin batysy Aheya Peloponnestin soltүstigi pen manynda ornalaskan zhәne Akta kazirgi Peloponnestin soltүstik shygysy Grekiyanyn batysy men Ortalyk Grekiya pen Frakiya zhuyrda gana zhaulap alyngan aumaktar Fivyga karsy sogys zhәne Odaktyn tarauy Gegemoniya kezeninde Sparta Grekiyadagy үstemdigin saktau үshin negurlym aralasushy sayasat ustandy Elida b z d 420 zhyldan bastap Odaktan shykkan bolatyn birak Sparta bul әreketke tek Peloponnes sogysy ayaktalgan son gana zhauap kajtara aldy Shamamen b z d 400 zhyly Sparta Elidany kajtadan Odakka kүshtep kosty birak sonymen birge ony әlsiretip kuramyndagy men kalalaryna tәuelsizdik berdi Bul kalalar federaciyalyk memleket retinde ujymdasyp Peloponnes odagyna zheke birlik retinde kirdi B z d 385 zhyly Sparta Arkadiyadagy үstemdikke umtylgan әreketi үshin Mantineyany zhazalap ony auyldarga bolip zhiberdi Bul ajmakta Sparta әrdajym Arkadiyanyn biriguine zhol bermeu үshin bolip al da bilej ber sayasatyn ustangan Bul әreket b z d 387 zhylgy Patsha bejbitshiligi kezinde zhariyalangan avtonomiya kagidatyn ashyk tүrde buzu bolyp sanaldy zhәne bul zhagdaj katty narazylyk tudyrdy B z d 371 zhyly Spartanyn Fivydan zhenilui Odak mүsheleri arasyndagy үstemdigin katty shajkaltty Osy shajkastyn nәtizhesinde Fivy Spartanyn ornyna Grekiyanyn zhana gegemonyna ajnaldy Arkadiyada algashky әreketti mantineyalyktar zhasap oz kalasyn kajta kalpyna keltirdi Bul zholy olarga Arkadiyanyn baska kalalary da koldau korsetti tipti buryngy karsylasy Tegeya da Tegeyada pro spartandyk oligarhtardyn ornyna pro mantineyalyk demokrattar bilikke keldi Spartaga degen ortak karsylyk arkadiyalyktarga federaciyalyk kuruga mүmkindik berdi zhәne olar Peloponnes odagynan shygyp ketti Peloponnes odagynyn kolemi b z d 369 zhyly Fivynyn Messeniyany Spartanyn bakylauynan bosatuymen odan әri kyskardy Peloponnestin soltүstik shygysyndagy kalalar sonyn ishinde zhәne Epidauros Spartaga adaldygyn saktap kaldy alajda b z d 360 zhyldary sogys zhalgaskan sajyn koptegen kalalar Fivy zhagyna otti nemese bejtarap ustanymga koshti Degenmen Elida men Arkadiyadagy kejbir kalalar Spartamen kajta odaktasty DerekkozderCartledge Agesilaos p 9 Ste Croix Origins of the Peloponnesian War pp 102 105 Cartledge Sparta and Lakonia p 118 Forrest History of Sparta pp 75 76 Kurt A Raaflaub Forerunners of federal states in Beck amp Funke eds Federalism p 439 Wickert Der peloponnesische Bund pp 9 12 Ste Croix Herodotus and King Cleomenes pp 96 97 Cartledge Sparta and Lakonia p 120 Ste Croix Origins of the Peloponnesian War p 97 Ste Croix Origins of the Peloponnesian War p 333 Hansen amp Nielsen eds Inventory pp 606 607 613 Ste Croix Origins of the Peloponnesian War p 339 Ste Croix Origins of the Peloponnesian War pp 106 107 Cartledge Agesilaos pp 9 10 Ste Croix Origins of the Peloponnesian War pp 106 120 121 Larsen Constitution I p 261 odak mүsheleri arasynda sogys zhүrgizuge tyjym salu turaly erezhe Odak sogyska katysyp zhatkan kezde kabyldangan konstituciyalyk tolyktyru retinde sipattajdy L H Jefery Greece before the Persian Invasion in Boardman et al Cambridge Ancient History vol IV p 352 Cartledge Agesilaos p 10 Wickert Der peloponnesische Bund p 12 Cartledge Agesilaos p 13 Larsen Constitution I pp 259 260 Ste Croix Origins of the Peloponnesian War pp 107 108 Ste Croix Origins of the Peloponnesian War p 112 Stephen Hodkinson Sparta An Exceptional Domination of State over Society in Powell ed Companion to Sparta p 47 Cartledge Agesilaos p 10 Ste Croix Origins of the Peloponnesian War p 109 Ste Croix Origins of the Peloponnesian War pp 109 110 Ste Croix Origins of the Peloponnesian War p 304 Cartledge Agesilaos pp 11 12 Cartledge Agesilaos p 12 Ste Croix Origins of the Peloponnesian War pp 110 112 Larsen Constitution I p 259 Ste Croix Origins of the Peloponnesian War p 104 Ste Croix Origins of the Peloponnesian War pp 116 117 Ste Croix Origins of the Peloponnesian War p 119 Ste Croix Origins of the Peloponnesian War p 120 Ste Croix Origins of the Peloponnesian War pp 118 119 Powell Companion to Sparta pp 276 277 Afinanyn mүshelik etu mүmkindigin tolyktaj zhokka shygarmajdy Larsen Constitution I pp 263 265 Kagan Donald 2005 The Peloponnesian War Athens and Sparta in savage conflict 431 404 BC London p 16 ISBN 0 00 711506 7 Thucydides History of the Peloponnesian War 1 103 Stylianou Historical Commentary on Diodorus p 283 Stylianou Historical Commentary on Diodorus p 283 Stylianou Historical Commentary on Diodorus p 282 Larsen Constitution I p 261 bul ozgeristi Odaktyn tagy bir konstituciyalyk tolyktyruy retinde sipattajdy Stylianou Historical Commentary on Diodorus pp 217 284 Stylianou Historical Commentary on Diodorus pp 282 283 James Roy Elis with Akroria in Beck amp Funke eds Federalism p 282 Elis in Funke amp Luraghi eds Politics of Ethnicity section Elis and the Perioikoi Maria Pretzler VI Arcadia Ethnicity and Politics in the Fifth and Fourth Centuries BCE in Funke amp Luraghi eds Politics of Ethnicity section Arcadian Rhetoric and the Foundation of the Arcadian State
