Көмекші етістік
Көмекші етістік – толық лексикалық мағынасы жоқ, жеке тұрып сөйлем мүшесі бола алмайтын, тек негізгі етістіктермен, есім сөздермен тіркесіп қолданылатын етістіктер. Қазақ тілінде 4 көмекші етістік бар: е (еді, екен, емес), жазда, ет, де (деді, деген, десе, дейді). Мысалы: Жаманға жүзің салма малды екен деп, жақсыдан күдер үзбе жарлы екен деп (ел аузынан).
Жеке тұрып лексик. Мағына білдіре алмайтын, сөзге әр түрлі грамм. Мағыналар үстейтін мұндай көмекші етістіктер мәнсіз көмекші етістіктер деп аталады.
Қазақ тілінде толық лексик. Мағынасы бар бірқатар етістіктер әрі негізгі, әрі көмекші етістік мәнінде жұмсалады. Қазақ тілінде мұндай отызға тарта етістік бар: ал, бар, бер, бол, жібер, кел, кет, т.б. Мысалы:
• қал (негізгі етістік) – айтып (көмекші етістік).
• қой (негізгі етістік) – айтып (көмекші етістік).
• жөнел (негізгі етістік) – жүгіре (көмекші етістік).
Лексик. Мағынасынан айырылып, көмекші етістік мәнінде жұмсалған мұндай етістіктерді мәнді көмекші етістіктер дейді. Мысалы: Бір күні ел көшкенде, қыр астында ойнап жүріп, екеуі жұртта қалып қойыпты (Ы.Алтынсарин). Көмекші етістік негізгі етістікке есімше, көсемше тұлғалары арқылы тіркеседі: айтып қой, жаза сал, бара жатыр.
Әдебиет: Оралбаева Н., "Қазіргі қазақ тіліндегі етістіктің аналитикалық форманттары", А., 1975; Исаев С., "Қазақ тілі", А., 1993; "Қазақ тілі", А., 1996.
| Бұл мақалада еш сурет жоқ. Мақаланы жетілдіру үшін қажетті суретті енгізіп көмек беріңіз. Суретті қосқаннан кейін бұл үлгіні мақаладан аластаңыз.
|
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Көмекші етістік туралы ақпарат, Көмекші етістік дегеніміз не? Көмекші етістік сөзі нені білдіреді?
Komekshi etistik tolyk leksikalyk magynasy zhok zheke turyp sojlem mүshesi bola almajtyn tek negizgi etistiktermen esim sozdermen tirkesip koldanylatyn etistikter Қazak tilinde 4 komekshi etistik bar e edi eken emes zhazda et de dedi degen dese dejdi Mysaly Zhamanga zhүzin salma maldy eken dep zhaksydan kүder үzbe zharly eken dep el auzynan Zheke turyp leksik Magyna bildire almajtyn sozge әr tүrli gramm Magynalar үstejtin mundaj komekshi etistikter mәnsiz komekshi etistikter dep atalady Қazak tilinde tolyk leksik Magynasy bar birkatar etistikter әri negizgi әri komekshi etistik mәninde zhumsalady Қazak tilinde mundaj otyzga tarta etistik bar al bar ber bol zhiber kel ket t b Mysaly kal negizgi etistik ajtyp komekshi etistik koj negizgi etistik ajtyp komekshi etistik zhonel negizgi etistik zhүgire komekshi etistik Leksik Magynasynan ajyrylyp komekshi etistik mәninde zhumsalgan mundaj etistikterdi mәndi komekshi etistikter dejdi Mysaly Bir kүni el koshkende kyr astynda ojnap zhүrip ekeui zhurtta kalyp kojypty Y Altynsarin Komekshi etistik negizgi etistikke esimshe kosemshe tulgalary arkyly tirkesedi ajtyp koj zhaza sal bara zhatyr Әdebiet Oralbaeva N Қazirgi kazak tilindegi etistiktin analitikalyk formanttary A 1975 Isaev S Қazak tili A 1993 Қazak tili A 1996 Bul makalada esh suret zhok Makalany zhetildiru үshin kazhetti suretti engizip komek beriniz Suretti koskannan kejin bul үlgini makaladan alastanyz Suretti mynnan tabuga bolady osy makalanyn takyrybyna bajlanysty suret Ortak korda tabyluy mүmkin makalanyn ozge til uikilerindegi nuskalaryn karap koriniz oziniz zhasagan suretti zhүkteniz avtorlyk kukykpen korgalgan suret kospanyz
