Көлік құрылысы
Көлік құрылысы – темір жол, автомобиль, су, әуе көлігі, құбыр желісі нысандарын салу және қайта жаңғырту (құралымдау) жұмыстарын жүзеге асыратын құрылыс саласы.
Оған т. ж. мен автомобиль жолдарын, аэродромдар, көпірлер, туннельдер, метрополитендер, алаптар, теңіз және өзен айлақтарын, каналдар, магистралды мұнай және газ құбырларын, вокзалдар, деполар, т.б. көлік үйлерін салу, т. ж. жүйесін электрлендіру, автоматика және телемеханика қондырғыларын орнату ісі жатады. Қазан төңкерісіне дейінгі кезеңде пошта және земство жолдары әжептәуір ілгері дамыды. Бұрынғы Торғай облысында жолдың ұзындығы 4000 км-ден асқан. Оларда 9 өткел, 300-ге жуық көпір, соның ішінде 5 темір бетон көпір болған. Ақмола облысында жолдың ұзындығы 3500 км-дей, көпірлердің саны Торғай облысындағыдан аз еді. Бірақ Атбасар, Петропавл, Көкшетау, Ақмола қ-ларының маңында ағаштан салынған ірі көпірлер болды. Жетісу облысында жолдардың ұзындығы 3000 км-ге жетті, 200-ге жуық көпір, соның ішінде 10 темір бетон, бірнеше тас, 1 металл көпір болды. Олардың ең ірісі Аягөз, Қаратал, Шу, Көксу өзендері арқылы тартылды, ал, сол кездегі Қазақ (Қырғыз) өлкесі деп аталған бүкіл аумақта Іле өз-ндегі ағаш көпір ең үлкені болатын. Семей облысында жолдың жалпы ұзындығы 3451 км-ге жетті. 10 паром өткелі, соның ішінде Павлодарда, Семейде, Өскеменде Ертіс, Үлбі өзендері арқылы өтетін паром өткелдері болды, сондай-ақ, 100-ден астам ұсақ өткелдер де салынған. Бұлардың бәрі 1-дүниежүз. соғыс, Ресей империясындағы төңкеріс кезінде, сонан соң кеңестік Ресейдегі азамат соғысы мен басқыншылық кезеңінде қирағандықтан, жөндеп, қалпына келтіруді қажет етті. 1922 ж. Қазақ АКСР-інде жүктің тасымалдану жиілігіне және экон. мәніне қарай жолдар төрт топқа бөлінді: мемл., өлкелік, дуандық, жергілікті (уездік, қаражолдар) жолдар. Мемл. маңызы бар екі жол болды: Уфа трактісі (107 км) және Орынбор – Орал телімі (270 км). Өлкелік жолдарға Көкшетау – Атбасар – Ақмола – Қарқаралы – Семей (1172 км), Шалқар – Ырғыз – Торғай – Қостанай (745 км), Орынбор – Ойыл (276 км) жатады. Бұлардың жалпы ұзындығы 2184 км. Дуандық жолдардың жалпы ұзындығы 3891 км, соның ішінде дуандар бойынша: Орынборда – 402, Ақмолада – 825, Қостанайда – 1120, Семейде – 650, Оралда – 244, Ақтөбеде – 490, Бөкейде – 60. Жергілікті мәндегі жолдар 11664 км, соның ішінде дуандар бойынша: Орынборда – 1029, Ақтөбеде – 1453, Оралда – 1655, Ақмолада – 2769, Семейде – 3451, Қостанайда – 1307. Қазақстанда жол құрылысының бағыттары мен ұзындығы, әдетте, оның әкімш.-аумағы бөлінісіне сәйкестендірілді. Төңкеріске дейін де, одан кейін де жол құрылысы шамамен 4 – 6 буындық тәртіппен: ауыл, село – болыс; болыс – уез орт., қала; уез орт., қала – дуан, облысы орт.; облысы орт. – өлке орт.; өлке орт. – республика астанасы. Мұның бәрі ұдайы өзгертіліп, жаңғыртылып отырды, өнеркәсіптің, а.ш. өндірісінің дамуына, жаңа қалалардың, жұмысшы қыстақтарының, мәдени орталықтардың пайда болуына бейімделіп салынды.
Т. ж-дар пайда болғаннан кейін олардың бөлімшелері, көбінесе, облысы орталықтарында, жол басқармалары өлке орталықтарында немесе республика астанасында орналастырылды. Автомобиль жолдары, құбыр желілері белгілі бір аймақтардың талаптарын ескеріп, мемлекетаралық қажеттерді басшылыққа ала отырып салынды. Республикада су қатынас жолдары, әсіресе, басқа қатынас құралдары жоқ шалғай аудандарда кең дамыды. Ертіс өз-ндегі, Арал, Каспий т-деріндегі айлақтар мен флоттар кеңестік дәуірдің азамат соғысынан кейінгі алғашқы кезеңінде қалпына келтіріліп, жүк және жолаушы тасымалының көлемін көбейтіп, халық ш. мұқтаждарына қызмет көрсетті. Бүгінгі таңда жалпы пайдаланыстағы кеме қатынайтын өз. жолдарының ұзындығы 5632 км; олардың ішінде Жоғ. Ертіс телімінде – 1164; Іле телімінде – 880, Балқаш телімінде – 978, Сырдария телімінде – 840, Есіл телімінде – 55. 1960 жылға дейін Каспий т-нің солт. жағалауында Гурьев (қазіргі Атырау) портының, Маңғыстау түбегіндегі Баутин портының маңызы зор болды. Транзиттік тасымалдың ұлғаюына байланысты Каспий т. халықар. жүктерді тасымалдау үшін пайдаланыла бастады. ТРАСЕКА (Солт. – Оңт. – Еуропа – Кавказ – Азия) дәлізінің бірқатар маршруттары осы Каспий т-нің порттары арқылы өтеді. Сондықтан Ақтау теңіз сауда айлағын қайта салу қолға алынды. Темір жолдар құрылысының дүниеге келуі өнеркәсіптің, ең алдымен кен байыту және металлургия өнеркәсібінің дамуымен байланысты болды. Т. ж-дар мемлекеттердің экон. қуатын дамытудың қуатты қозғаушы күшіне айналды, олардың салынуы жаңа ф-калар мен з-ттардың көбеюіне, халықтардың мәдени дамуына жол ашты.
1891 ж. Ресейде Челябі – Владивосток (Транссібір) құрылысы басталып, 1916 ж. оның құрылысы Ресей аумағы бойынша (7420 км) толық аяқталды. Бұл Транссібір магистралінің 1896 ж. пайдалануға берілген Бат. телімі Қазақстан аумағы арқылы өтті (190 км). Қазақстанда алғашқы т. ж. желісі 1893 ж. пайда болды. Ол Покровка слободасы мен Орал арасындағы ұзындығы 363 км тар табанды желі. Оның тек 13 км-і ғана Қазақстан аумағынан өтті. Кейіннен бұл жол кең табанды жолға айналдырылды. Төрт жылдан кейін Урбах – Астрахан (77 км), Астрахан – Александров Гай (107 км) тар табанды жолдары салынды, олар да Қазақ өлкесінің жерлерімен өтті. 1890 ж. Ресей үкіметі Орынбор – Ташкент т. ж-н салу жөнінде шешім қабылдады. Оны төсеу Орынбор жағынан 1901 ж. 10 мамырда, Ташкент жағынан 9 қарашада басталды. Онымен поездардың уақытша қозғалысы 1904 ж. 1 қаңтарда ашылды. Оның солт. бөлігі 1905 ж. 25 шілдеде, оңт. бөлігі 1906 ж. 1 сәуірде толық пайдалануға берілді. Бұл жолдың Қазақстан аумағындағы (солт-те Ақбұлақ ст-нан оңт-те Келес ст-на дейін) ұзындығы 1600 км. Бес ірі ст. – Ақтөбе, Шалқар, Қазалы, Перовск, Түркістан – Қазақстанды Ресеймен және Орта Азиямен байланыстырған тораптық бекеттерге айналды. 1905 ж. 1 қаңтардан бастап Орынбор – Ташкент желісіне Кинель – Орынбор – Самара – Златоуст т. ж. (354 км), ал, 1906 ж. 22 шілдеде Орта Азия жолының Ташкент ст. қосылды. Жол басқармасы Орынборда болды. 1918 жылға дейін Қазақстан аумағында т. ж. ұзындығы 2575 км-ге жетті, Қазақстан аумағынан өтетін т. ж-дардың пайдалану ұзындығы 1903 ж. облыстар бойынша: Ақтөбеде – 626, Оралда – 207, Солт. Қазақстанда – 190, Қызылордада – 737, Шымкентте – 321 км болды. Қазақстанда т. ж. желісінің жалпы ұзындығы 2081 км-ге жетті. 1913 – 17 ж. бірқатар жаңа желілер салынды: Бозкөл – Қостанай, Өскемен – Риддер, т.б.
Кеңестік дәуірде 1930 – 40 ж. Қазақстан кеніштерін игеру т.ж. құрылысын салумен ұштастырыла жүргізілді. Соңғы он жыл ішінде егеменді республикамызда бірқатар ішкі т.ж-дар салынды. 2001 ж. Қазақстан өз күшімен ұзындығы 185 км Ақсу – Дегелең т.ж-н ТМД елдері ішінде бірінші болып іске қосты. Шар – Өскемен, Қраснооктябрьск кеніші – Дөң, Хромтау – Алтынсарин бағыттарында т.ж. төсеу жұмыстары басталды; қ. Қазақстан темір жолы. Автомобиль жолдары құрылысының дамуын Қазақстанда мынадай кезеңдерге бөлуге болады: республикада автомобильдердің пайда бола бастауынан соғыстан кейінгі халық ш-н қалпына келтіруге дейінгі кезең; халық ш-н қалпына келтіргеннен кейінгі және жол ш-ның халық ш. салаларының біріне айналуына дейінгі кезең; жол ш-ның халық ш. салаларының бірі ретінде дамуы кезеңі; нарықтық қатынастар жағдайындағы даму кезеңі. 2003 ж. қазанда ұзындығы 1000 км-ден асатын Астана – Алматы автомобиль жолы іске қосылды. Оның құрылысына 238 млрд. доллар жұмсалды; қ. Автомобиль жолы.
Қазақстанда тұңғыш аэродром кеңестік дәуірдің алғашқы жылдарында Алматы маңында салынды. Әуе жолының тораптарында – республика астанасында, облысы орталықтар мен өнеркәсіпті қ-ларда аэропорттар мен аэродромдардың, ұшу, қону алаңдарының құрылысы Қазақстанда түсті металлургия, көмір, мұнай өндіру өнеркәсібінің жедел қарқынмен өркендеуі кезеңінде дамыды. Әуе желілерінің ұзындығы 3250 км-ге жетті. Алматы – Ақмола – Аягөз, Аягөз – Ақмола, Қостанай – Ақмола – Аягөз, Аягөз – Бақты – Семей – Павлодар – Омбы, Атырау – Орал – Ақтөбе әуежолдары жұмыс істей бастады. Республиканың түрлі қалаларында аэродромдар, аэровокзалдар салумен қатар, шағын ұшу алаңдарын, жөндеу шеберханаларын, тех. күтім жасау қызметтерінің үйлерін, қосалқы үй-жайлар, ұшақтарға жанармай құятын қоймалар салу жұмыстары жүргізілді. Негізгі бағыттарда радиобайланыс бекеттері жарақтандырылды. 1937 ж. аэропорттарды жаңа тех. жабдықтармен қамтамасыз ету жұмыстары өрістетілді, оларға кірме жолдар төселді. Республиканың оңт. және оңт.-батыс бөлігінде өнеркәсіп орталықтарының пайда болуына байланысты Қарсақпай әуежайын салу қажеттігі туындады, ол жолаушылар мен арнаулы жүктерді тасымалдау, Қарсақпайды Жосалы – Жезқазған әуе желісімен жалғастыру үшін қажет болды. Қарсақпайдағы кішкентай аэродром үлкен әуежай кешеніне, ал, Жосалы әуежайы көрікті үлкен қалашыққа айналды. Оның дамып келе жатқан Гурьев өнеркәсіптік ауданы үшін маңызы зор болды. Осы Жосалы аэропорты арқылы 60-жылдардың ортасына дейін Мәскеуден Ташкент, Бішкек, Душанбе, Ашхабадқа рейстік ұшақтардың тұрақты қозғалысы жүзеге асырылды. Алматы аэропорты алғашқы жылдары қазіргі ипподром орналасқан жерге салынды, кейін Боралдайға, 1934 ж. қазіргі тұрған жеріне көшірілді. Азаматтық авиация құрылысын дамытуда 1935 ж. құрылған Алматыдағы Оңтүстік Қазақстан басқармасы мен Ақмоладағы Солт. Қазақстан басқармасы елеулі рөл атқарды. Олар 1940 ж. Қазақ азаматтық әуе флотына бірікті. 20 ғ-дың 60-жылдарынан бастап әуе көлігінің дамуы аэропорттар кешенін күрделі жөндеу және салу жұмыстарын жақсарту шараларын қолдануды қажет етті. Ұшақтар мен тікұшақтарды пайдаланудың талап етілген тех. деңгейіне жету үшін уақыт талабына сай келетін материалдық-тех. база қажет болды. Әуе тораптары жолаушыларға қызмет көрсетудің қажетті талаптарына сай келмеді. Қазақстан аумағында жасанды ұшу және қону алаңдары, , тұрпатындағы ұшақтарды қабылдау үшін радиотех. құралдары бар жергілікті әуе желілерінің кемінде 100 кешені керек болды. 70-жылдары әуе желісіне және ұшақтарының шығарыла бастауына байланысты оларды қабылдайтын ұзындығы кемінде 2500 м және салмақ көтергіштігі 100 т ұшу және қону алаңдары қажет болды. 1972 жылдың 2-жартысында астаналық әуежайдың әуе айлағы құрлықаралық Ил-62 ұшағын қабылдады. Қазіргі кезде Қазақстан Республикасының азаматтық авиация жүйесінде авиажөндеу з-ттары, оқу орындары, “” ин-ты жұмыс істейді; қ. Әуе көлігі.
Құбыр желісінің құрылысына мұнай құбырлары мен газ құбырларын салу жатады. Тұңғыш мұнай құбыры (6,5 км) АҚШ-та 1865 ж. тартылды. Ресейде Баку мен Солтүстік Кавказ өңірінде (1000 км-ден астам) 1870 – 90 ж. салынды. Қазақстанның батысында алғашқы Доссор – Ракуши – Каспий мұнай құбыры (154 км) 1917 жылғы Қазан төңкерісіне дейінгі кезеңде-ақ тартылып, пайдаланылды. 1934 ж. Каспий – Орск мұнай құбыры (830 км) пайдалануға берілді, 1966 ж. Өзен – Жетібай – Ақтау (141,6 км) бағытында төселді. 1968 – 70 ж. Өзен – Атырау – Самара бағытында әлемдегі тұңғыш бірегей, құрлықаралық ыстық мұнай құбыры салынды, оның ұзындығы 1500 км. Құбыр құрылысын кеңінен салу елдің отын-энергет. балансындағы елеулі өзгерістерге, ондағы мұнай мен газ үлесінің 70 – 75%-ға дейін артуына байланысты болды. Қазақстан арқылы қолданыстағы 3 мұнай құбыры өтеді, олар: Кеңқияқ – Орск, Омбы – Павлодар – Шымкент – Чаржоу, Теңіз – Атырау – Самара. 2001 ж. Теңіз – Астрахан – Новороссийск мұнай құбырының салынып бітуі (1850 км) Қазақстанның мұнай шикізатын сыртқа шығаруға жол ашты. Жаңадан Бат. Сібір – Орталық, салынып жатыр, ол Бат. Қазақстанды Қытаймен жалғастырады (қ. Мұнай құбыры). Газ құбырларын төсеу кеңестік дәуірде газ өнеркәсібінің дамуына байланысты жедел өркендеді. Газ сақтайтын жер асты қоймаларының желісі құрылды. 1946 ж. Саратов – Мәскеу газ құбырының салынуымен Кеңес Одағында газ тасымалдау жүйесі қалыптаса бастады. Қазақстанда 1971 ж. тұңғыш газ құбыры Бейнеу – Өзен – Бекдаш (Түрікменстан) арасында салынды (610 км). 1972 ж. Өзен – Бейнеу магистралі (310 км) пайдалануға берілді. Аса маңызды Газли – Шымкент халық ш. магистралінің ұзындығы 640 км. 2003 ж. 24 қазанда ұзындығы 193 км Амангелді – Тараз газ құбыры іске қосылды; қ. Газ құбыры.
Дереккөздер
| Бұл мақалада еш сурет жоқ. Мақаланы жетілдіру үшін қажетті суретті енгізіп көмек беріңіз. Суретті қосқаннан кейін бұл үлгіні мақаладан аластаңыз.
|
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Көлік құрылысы туралы ақпарат, Көлік құрылысы дегеніміз не? Көлік құрылысы сөзі нені білдіреді?
Kolik kurylysy temir zhol avtomobil su әue koligi kubyr zhelisi nysandaryn salu zhәne kajta zhangyrtu kuralymdau zhumystaryn zhүzege asyratyn kurylys salasy Ogan t zh men avtomobil zholdaryn aerodromdar kopirler tunnelder metropolitender alaptar teniz zhәne ozen ajlaktaryn kanaldar magistraldy munaj zhәne gaz kubyrlaryn vokzaldar depolar t b kolik үjlerin salu t zh zhүjesin elektrlendiru avtomatika zhәne telemehanika kondyrgylaryn ornatu isi zhatady Қazan tonkerisine dejingi kezende poshta zhәne zemstvo zholdary әzheptәuir ilgeri damydy Buryngy Torgaj oblysynda zholdyn uzyndygy 4000 km den askan Olarda 9 otkel 300 ge zhuyk kopir sonyn ishinde 5 temir beton kopir bolgan Akmola oblysynda zholdyn uzyndygy 3500 km dej kopirlerdin sany Torgaj oblysyndagydan az edi Birak Atbasar Petropavl Kokshetau Akmola k larynyn manynda agashtan salyngan iri kopirler boldy Zhetisu oblysynda zholdardyn uzyndygy 3000 km ge zhetti 200 ge zhuyk kopir sonyn ishinde 10 temir beton birneshe tas 1 metall kopir boldy Olardyn en irisi Ayagoz Қaratal Shu Koksu ozenderi arkyly tartyldy al sol kezdegi Қazak Қyrgyz olkesi dep atalgan bүkil aumakta Ile oz ndegi agash kopir en үlkeni bolatyn Semej oblysynda zholdyn zhalpy uzyndygy 3451 km ge zhetti 10 parom otkeli sonyn ishinde Pavlodarda Semejde Өskemende Ertis Үlbi ozenderi arkyly otetin parom otkelderi boldy sondaj ak 100 den astam usak otkelder de salyngan Bulardyn bәri 1 dүniezhүz sogys Resej imperiyasyndagy tonkeris kezinde sonan son kenestik Resejdegi azamat sogysy men baskynshylyk kezeninde kiragandyktan zhondep kalpyna keltirudi kazhet etti 1922 zh Қazak AKSR inde zhүktin tasymaldanu zhiiligine zhәne ekon mәnine karaj zholdar tort topka bolindi meml olkelik duandyk zhergilikti uezdik karazholdar zholdar Meml manyzy bar eki zhol boldy Ufa traktisi 107 km zhәne Orynbor Oral telimi 270 km Өlkelik zholdarga Kokshetau Atbasar Akmola Қarkaraly Semej 1172 km Shalkar Yrgyz Torgaj Қostanaj 745 km Orynbor Ojyl 276 km zhatady Bulardyn zhalpy uzyndygy 2184 km Duandyk zholdardyn zhalpy uzyndygy 3891 km sonyn ishinde duandar bojynsha Orynborda 402 Akmolada 825 Қostanajda 1120 Semejde 650 Oralda 244 Aktobede 490 Bokejde 60 Zhergilikti mәndegi zholdar 11664 km sonyn ishinde duandar bojynsha Orynborda 1029 Aktobede 1453 Oralda 1655 Akmolada 2769 Semejde 3451 Қostanajda 1307 Қazakstanda zhol kurylysynyn bagyttary men uzyndygy әdette onyn әkimsh aumagy bolinisine sәjkestendirildi Tonkeriske dejin de odan kejin de zhol kurylysy shamamen 4 6 buyndyk tәrtippen auyl selo bolys bolys uez ort kala uez ort kala duan oblysy ort oblysy ort olke ort olke ort respublika astanasy Munyn bәri udajy ozgertilip zhangyrtylyp otyrdy onerkәsiptin a sh ondirisinin damuyna zhana kalalardyn zhumysshy kystaktarynyn mәdeni ortalyktardyn pajda boluyna bejimdelip salyndy T zh dar pajda bolgannan kejin olardyn bolimsheleri kobinese oblysy ortalyktarynda zhol baskarmalary olke ortalyktarynda nemese respublika astanasynda ornalastyryldy Avtomobil zholdary kubyr zhelileri belgili bir ajmaktardyn talaptaryn eskerip memleketaralyk kazhetterdi basshylykka ala otyryp salyndy Respublikada su katynas zholdary әsirese baska katynas kuraldary zhok shalgaj audandarda ken damydy Ertis oz ndegi Aral Kaspij t derindegi ajlaktar men flottar kenestik dәuirdin azamat sogysynan kejingi algashky kezeninde kalpyna keltirilip zhүk zhәne zholaushy tasymalynyn kolemin kobejtip halyk sh muktazhdaryna kyzmet korsetti Bүgingi tanda zhalpy pajdalanystagy keme katynajtyn oz zholdarynyn uzyndygy 5632 km olardyn ishinde Zhog Ertis teliminde 1164 Ile teliminde 880 Balkash teliminde 978 Syrdariya teliminde 840 Esil teliminde 55 1960 zhylga dejin Kaspij t nin solt zhagalauynda Gurev kazirgi Atyrau portynyn Mangystau tүbegindegi Bautin portynyn manyzy zor boldy Tranzittik tasymaldyn ulgayuyna bajlanysty Kaspij t halykar zhүkterdi tasymaldau үshin pajdalanyla bastady TRASEKA Solt Ont Europa Kavkaz Aziya dәlizinin birkatar marshruttary osy Kaspij t nin porttary arkyly otedi Sondyktan Aktau teniz sauda ajlagyn kajta salu kolga alyndy Temir zholdar kurylysynyn dүniege kelui onerkәsiptin en aldymen ken bajytu zhәne metallurgiya onerkәsibinin damuymen bajlanysty boldy T zh dar memleketterdin ekon kuatyn damytudyn kuatty kozgaushy kүshine ajnaldy olardyn salynuy zhana f kalar men z ttardyn kobeyuine halyktardyn mәdeni damuyna zhol ashty 1891 zh Resejde Chelyabi Vladivostok Transsibir kurylysy bastalyp 1916 zh onyn kurylysy Resej aumagy bojynsha 7420 km tolyk ayaktaldy Bul Transsibir magistralinin 1896 zh pajdalanuga berilgen Bat telimi Қazakstan aumagy arkyly otti 190 km Қazakstanda algashky t zh zhelisi 1893 zh pajda boldy Ol Pokrovka slobodasy men Oral arasyndagy uzyndygy 363 km tar tabandy zheli Onyn tek 13 km i gana Қazakstan aumagynan otti Kejinnen bul zhol ken tabandy zholga ajnaldyryldy Tort zhyldan kejin Urbah Astrahan 77 km Astrahan Aleksandrov Gaj 107 km tar tabandy zholdary salyndy olar da Қazak olkesinin zherlerimen otti 1890 zh Resej үkimeti Orynbor Tashkent t zh n salu zhoninde sheshim kabyldady Ony toseu Orynbor zhagynan 1901 zh 10 mamyrda Tashkent zhagynan 9 karashada bastaldy Onymen poezdardyn uakytsha kozgalysy 1904 zh 1 kantarda ashyldy Onyn solt boligi 1905 zh 25 shildede ont boligi 1906 zh 1 sәuirde tolyk pajdalanuga berildi Bul zholdyn Қazakstan aumagyndagy solt te Akbulak st nan ont te Keles st na dejin uzyndygy 1600 km Bes iri st Aktobe Shalkar Қazaly Perovsk Tүrkistan Қazakstandy Resejmen zhәne Orta Aziyamen bajlanystyrgan toraptyk beketterge ajnaldy 1905 zh 1 kantardan bastap Orynbor Tashkent zhelisine Kinel Orynbor Samara Zlatoust t zh 354 km al 1906 zh 22 shildede Orta Aziya zholynyn Tashkent st kosyldy Zhol baskarmasy Orynborda boldy 1918 zhylga dejin Қazakstan aumagynda t zh uzyndygy 2575 km ge zhetti Қazakstan aumagynan otetin t zh dardyn pajdalanu uzyndygy 1903 zh oblystar bojynsha Aktobede 626 Oralda 207 Solt Қazakstanda 190 Қyzylordada 737 Shymkentte 321 km boldy Қazakstanda t zh zhelisinin zhalpy uzyndygy 2081 km ge zhetti 1913 17 zh birkatar zhana zheliler salyndy Bozkol Қostanaj Өskemen Ridder t b Kenestik dәuirde 1930 40 zh Қazakstan kenishterin igeru t zh kurylysyn salumen ushtastyryla zhүrgizildi Songy on zhyl ishinde egemendi respublikamyzda birkatar ishki t zh dar salyndy 2001 zh Қazakstan oz kүshimen uzyndygy 185 km Aksu Degelen t zh n TMD elderi ishinde birinshi bolyp iske kosty Shar Өskemen Қrasnooktyabrsk kenishi Don Hromtau Altynsarin bagyttarynda t zh toseu zhumystary bastaldy k Қazakstan temir zholy Avtomobil zholdary kurylysynyn damuyn Қazakstanda mynadaj kezenderge boluge bolady respublikada avtomobilderdin pajda bola bastauynan sogystan kejingi halyk sh n kalpyna keltiruge dejingi kezen halyk sh n kalpyna keltirgennen kejingi zhәne zhol sh nyn halyk sh salalarynyn birine ajnaluyna dejingi kezen zhol sh nyn halyk sh salalarynyn biri retinde damuy kezeni naryktyk katynastar zhagdajyndagy damu kezeni 2003 zh kazanda uzyndygy 1000 km den asatyn Astana Almaty avtomobil zholy iske kosyldy Onyn kurylysyna 238 mlrd dollar zhumsaldy k Avtomobil zholy Қazakstanda tungysh aerodrom kenestik dәuirdin algashky zhyldarynda Almaty manynda salyndy Әue zholynyn toraptarynda respublika astanasynda oblysy ortalyktar men onerkәsipti k larda aeroporttar men aerodromdardyn ushu konu alandarynyn kurylysy Қazakstanda tүsti metallurgiya komir munaj ondiru onerkәsibinin zhedel karkynmen orkendeui kezeninde damydy Әue zhelilerinin uzyndygy 3250 km ge zhetti Almaty Akmola Ayagoz Ayagoz Akmola Қostanaj Akmola Ayagoz Ayagoz Bakty Semej Pavlodar Omby Atyrau Oral Aktobe әuezholdary zhumys istej bastady Respublikanyn tүrli kalalarynda aerodromdar aerovokzaldar salumen katar shagyn ushu alandaryn zhondeu sheberhanalaryn teh kүtim zhasau kyzmetterinin үjlerin kosalky үj zhajlar ushaktarga zhanarmaj kuyatyn kojmalar salu zhumystary zhүrgizildi Negizgi bagyttarda radiobajlanys beketteri zharaktandyryldy 1937 zh aeroporttardy zhana teh zhabdyktarmen kamtamasyz etu zhumystary oristetildi olarga kirme zholdar toseldi Respublikanyn ont zhәne ont batys boliginde onerkәsip ortalyktarynyn pajda boluyna bajlanysty Қarsakpaj әuezhajyn salu kazhettigi tuyndady ol zholaushylar men arnauly zhүkterdi tasymaldau Қarsakpajdy Zhosaly Zhezkazgan әue zhelisimen zhalgastyru үshin kazhet boldy Қarsakpajdagy kishkentaj aerodrom үlken әuezhaj keshenine al Zhosaly әuezhajy korikti үlken kalashykka ajnaldy Onyn damyp kele zhatkan Gurev onerkәsiptik audany үshin manyzy zor boldy Osy Zhosaly aeroporty arkyly 60 zhyldardyn ortasyna dejin Mәskeuden Tashkent Bishkek Dushanbe Ashhabadka rejstik ushaktardyn turakty kozgalysy zhүzege asyryldy Almaty aeroporty algashky zhyldary kazirgi ippodrom ornalaskan zherge salyndy kejin Boraldajga 1934 zh kazirgi turgan zherine koshirildi Azamattyk aviaciya kurylysyn damytuda 1935 zh kurylgan Almatydagy Ontүstik Қazakstan baskarmasy men Akmoladagy Solt Қazakstan baskarmasy eleuli rol atkardy Olar 1940 zh Қazak azamattyk әue flotyna birikti 20 g dyn 60 zhyldarynan bastap әue koliginin damuy aeroporttar keshenin kүrdeli zhondeu zhәne salu zhumystaryn zhaksartu sharalaryn koldanudy kazhet etti Ұshaktar men tikushaktardy pajdalanudyn talap etilgen teh dengejine zhetu үshin uakyt talabyna saj keletin materialdyk teh baza kazhet boldy Әue toraptary zholaushylarga kyzmet korsetudin kazhetti talaptaryna saj kelmedi Қazakstan aumagynda zhasandy ushu zhәne konu alandary turpatyndagy ushaktardy kabyldau үshin radioteh kuraldary bar zhergilikti әue zhelilerinin keminde 100 kesheni kerek boldy 70 zhyldary әue zhelisine zhәne ushaktarynyn shygaryla bastauyna bajlanysty olardy kabyldajtyn uzyndygy keminde 2500 m zhәne salmak kotergishtigi 100 t ushu zhәne konu alandary kazhet boldy 1972 zhyldyn 2 zhartysynda astanalyk әuezhajdyn әue ajlagy kurlykaralyk Il 62 ushagyn kabyldady Қazirgi kezde Қazakstan Respublikasynyn azamattyk aviaciya zhүjesinde aviazhondeu z ttary oku oryndary in ty zhumys istejdi k Әue koligi Қubyr zhelisinin kurylysyna munaj kubyrlary men gaz kubyrlaryn salu zhatady Tungysh munaj kubyry 6 5 km AҚSh ta 1865 zh tartyldy Resejde Baku men Soltүstik Kavkaz onirinde 1000 km den astam 1870 90 zh salyndy Қazakstannyn batysynda algashky Dossor Rakushi Kaspij munaj kubyry 154 km 1917 zhylgy Қazan tonkerisine dejingi kezende ak tartylyp pajdalanyldy 1934 zh Kaspij Orsk munaj kubyry 830 km pajdalanuga berildi 1966 zh Өzen Zhetibaj Aktau 141 6 km bagytynda toseldi 1968 70 zh Өzen Atyrau Samara bagytynda әlemdegi tungysh biregej kurlykaralyk ystyk munaj kubyry salyndy onyn uzyndygy 1500 km Қubyr kurylysyn keninen salu eldin otyn energet balansyndagy eleuli ozgeristerge ondagy munaj men gaz үlesinin 70 75 ga dejin artuyna bajlanysty boldy Қazakstan arkyly koldanystagy 3 munaj kubyry otedi olar Kenkiyak Orsk Omby Pavlodar Shymkent Charzhou Teniz Atyrau Samara 2001 zh Teniz Astrahan Novorossijsk munaj kubyrynyn salynyp bitui 1850 km Қazakstannyn munaj shikizatyn syrtka shygaruga zhol ashty Zhanadan Bat Sibir Ortalyk salynyp zhatyr ol Bat Қazakstandy Қytajmen zhalgastyrady k Munaj kubyry Gaz kubyrlaryn toseu kenestik dәuirde gaz onerkәsibinin damuyna bajlanysty zhedel orkendedi Gaz saktajtyn zher asty kojmalarynyn zhelisi kuryldy 1946 zh Saratov Mәskeu gaz kubyrynyn salynuymen Kenes Odagynda gaz tasymaldau zhүjesi kalyptasa bastady Қazakstanda 1971 zh tungysh gaz kubyry Bejneu Өzen Bekdash Tүrikmenstan arasynda salyndy 610 km 1972 zh Өzen Bejneu magistrali 310 km pajdalanuga berildi Asa manyzdy Gazli Shymkent halyk sh magistralinin uzyndygy 640 km 2003 zh 24 kazanda uzyndygy 193 km Amangeldi Taraz gaz kubyry iske kosyldy k Gaz kubyry DerekkozderBul makalada esh suret zhok Makalany zhetildiru үshin kazhetti suretti engizip komek beriniz Suretti koskannan kejin bul үlgini makaladan alastanyz Suretti mynnan tabuga bolady osy makalanyn takyrybyna bajlanysty suret Ortak korda tabyluy mүmkin makalanyn ozge til uikilerindegi nuskalaryn karap koriniz oziniz zhasagan suretti zhүkteniz avtorlyk kukykpen korgalgan suret kospanyz
