Жаңа Испания
Жаңа Испания (ис. Virreinato de Nueva España, [birejˈnato ðe ˈnweβa esˈpaɲa]; науатль Yankwik Kaxtillan Birreiyotl), Испан империясының Америка құрлығын басып алу кезіндегі аумақтарды біріктірген саяси құрылым болған.
Аумағы
Астанасы Мехико қаласы болды. Жаңа Испания юрисдикциясына Солтүстік Американың көп бөлігі, кейін Мексика мен АҚШ-тың оңтүстік-батысы болған аумақ, Калифорния, Флорида, Луизиана жерлері, сонымен қатар, Орталық Америка, Кариб аралдары мен Оңтүстік Американың солтүстігіндегі кейбір аумақтар, Тынық мұхитындағы архипелагтар, Филипиндер пен Гуам аумақтары жатқан. Қосымша, Азиядағы колониялар қатарына испаниялық Формоса (Тайвань аралы) да қатар кірген.
Тарихы
Құрылуы
Жаңа Испания патшалығы жаулап алынғаннан кейін 1521 жылғы 18 тамызда құрылған. Алғашқы экспедицияларға қаржыны бөліп бастаған. Жаңа Испания Испания Патшалығына толықтай бағынғанымен, ол колония ретінде емес, Испан коронасының бір бөлшегі болып есептелінді және оның басшысы испан монархы болған.
Жағдайы
Ауа-райының әсері, топографиясы, астанасы мен Мексика шығанағы жағалауында орналасқан Веракруc порты, байырғы халық саны мен алуандығы, минералды ресурстардың қолжетімділігі секілді факторлардың әсерінен Жаңа Испанияның өңірлік бөлінісі түрлі деңгейде болды. Орталық және оңтүстік Мексика аумағында халық көп болуына байланысты әлеуметтік, саяси және экономикалық ұйымдасу кешенді болғанымен, күмістің табиғи қорларының аз болуы әсерінен испан қоныстанушылары бұл аймаққа қатты қызыға қоймаған. Керісінше, Солтүстік Мексика аумағы құрғақ және таулы болуына байланысты байырғы халықтың басым бөлігі көшпелі және жартылай көшпелі өмір сүрген.
Кеңеюі
1763 жылы Париж бітім шарты бойынша Луизиананың едәуір бөлігі Испанияға беріліп, Жаңа Испания құрамына енді. XVIII ғасыр соңында Испандық экспедициялар қазіргі Калифорния, Орегон, Вашингтон штаттарына жетіп, бұл аумақтар Жаңа Испанияның бір бөлігіне айналды.
Дағдарыс
XIX ғасырдың басында Жаңа Испания патшалығы дағдарысқа ұшырады. Наполеон император болғанға дейін ақ, Луизиананы Испаниядан тартып алып, оны АҚШ-қа небәрі 15 миллион долларға сатып, алынған ақшаны соғысты инвестициялауға жұмсады. Наполеон Бонапарттың 1808 жылғы Пиренейге басып кіруі мен Бурбон әулетінің монархы тақтан ығыстырылуы жағдайды қиындата түсті. 1808 жылғы Жаңа Испаниядағы дағдарыс Испан империясындағы саяси дағдарыс секілді бірдей болды. Дағдарыс сол уақытта америкада туған испаниярдтардың (1810–1821) басталуына алып келді. Нәтижесінде 1821 жылы вице-роялдық ыдырап, құрылды. жаңа империяның бірінші императоры ретінде таққа отырды.
Демографиясы
Ауру эпидемияларының әсері
Испан отарлаушылары Америка құрлығына қарашешек, қызылша, және басқа да жұқпалы ауруларды алып келді. Құрлыққа келген испандықтардың басым бөлігі бала кезден бұл ауруларға иммунитеті қалыптасқан. Дегенмен де Америка құрлығының байырғы тұрғындарында бұл аурулармен осыған дейін кездеспеуіне байланысты оларға қарсы иммунитеті болмаған. Жергілікті халыққа қатты тиген 3 ірі эпидемия орын алған: қарашешек (1520-1521), қызылша (1545-1548) және тиф (1576-1581). XVI ғасырда Мексиканың байырғы халқы саны Колумбқа дейінгі 8-20 миллион адамнан 2 миллионға дейін қысқарған. Осы себепті XVII ғасыр басында Жаңа Испаниядағы көптеген өңірлердегі қалалар мен жүгері алқаптары бос қалды. Аурудың осындай әсері Филлипиндерде осыншалықты деңгейде болмады. Себебі аталған аурулар бұл өңірде осыған испандықтарға дейін де таралған болатын.
Дереккөздер
- Жаңа кезеңдегі Еуропа және Америка елдерінің тарихы мен дипломатиясы
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Жаңа Испания туралы ақпарат, Жаңа Испания дегеніміз не? Жаңа Испания сөзі нені білдіреді?
Zhana Ispaniya is Virreinato de Nueva Espana birejˈnato de ˈnweba esˈpaɲa nauatl Yankwik Kaxtillan Birreiyotl Ispan imperiyasynyn Amerika kurlygyn basyp alu kezindegi aumaktardy biriktirgen sayasi kurylym bolgan 1763 1801 zhyldardagy Zhana Ispaniya territoriyasyAumagyAstanasy Mehiko kalasy boldy Zhana Ispaniya yurisdikciyasyna Soltүstik Amerikanyn kop boligi kejin Meksika men AҚSh tyn ontүstik batysy bolgan aumak Kaliforniya Florida Luiziana zherleri sonymen katar Ortalyk Amerika Karib araldary men Ontүstik Amerikanyn soltүstigindegi kejbir aumaktar Tynyk muhityndagy arhipelagtar Filipinder pen Guam aumaktary zhatkan Қosymsha Aziyadagy koloniyalar kataryna ispaniyalyk Formosa Tajvan araly da katar kirgen TarihyҚuryluy Zhana Ispaniya patshalygy zhaulap alyngannan kejin 1521 zhylgy 18 tamyzda kurylgan Algashky ekspediciyalarga karzhyny bolip bastagan Zhana Ispaniya Ispaniya Patshalygyna tolyktaj bagynganymen ol koloniya retinde emes Ispan koronasynyn bir bolshegi bolyp eseptelindi zhәne onyn basshysy ispan monarhy bolgan Zhagdajy Aua rajynyn әseri topografiyasy astanasy men Meksika shyganagy zhagalauynda ornalaskan Verakruc porty bajyrgy halyk sany men aluandygy mineraldy resurstardyn kolzhetimdiligi sekildi faktorlardyn әserinen Zhana Ispaniyanyn onirlik bolinisi tүrli dengejde boldy Ortalyk zhәne ontүstik Meksika aumagynda halyk kop boluyna bajlanysty әleumettik sayasi zhәne ekonomikalyk ujymdasu keshendi bolganymen kүmistin tabigi korlarynyn az boluy әserinen ispan konystanushylary bul ajmakka katty kyzyga kojmagan Kerisinshe Soltүstik Meksika aumagy kurgak zhәne tauly boluyna bajlanysty bajyrgy halyktyn basym boligi koshpeli zhәne zhartylaj koshpeli omir sүrgen Keneyui 1763 zhyly Parizh bitim sharty bojynsha Luiziananyn edәuir boligi Ispaniyaga berilip Zhana Ispaniya kuramyna endi XVIII gasyr sonynda Ispandyk ekspediciyalar kazirgi Kaliforniya Oregon Vashington shtattaryna zhetip bul aumaktar Zhana Ispaniyanyn bir boligine ajnaldy Dagdarys XIX gasyrdyn basynda Zhana Ispaniya patshalygy dagdaryska ushyrady Napoleon imperator bolganga dejin ak Luizianany Ispaniyadan tartyp alyp ony AҚSh ka nebәri 15 million dollarga satyp alyngan akshany sogysty investiciyalauga zhumsady Napoleon Bonaparttyn 1808 zhylgy Pirenejge basyp kirui men Burbon әuletinin monarhy taktan ygystyryluy zhagdajdy kiyndata tүsti 1808 zhylgy Zhana Ispaniyadagy dagdarys Ispan imperiyasyndagy sayasi dagdarys sekildi birdej boldy Dagdarys sol uakytta amerikada tugan ispaniyardtardyn 1810 1821 bastaluyna alyp keldi Nәtizhesinde 1821 zhyly vice royaldyk ydyrap kuryldy zhana imperiyanyn birinshi imperatory retinde takka otyrdy DemografiyasyAuru epidemiyalarynyn әseri Ispan otarlaushylary Amerika kurlygyna karasheshek kyzylsha zhәne baska da zhukpaly aurulardy alyp keldi Қurlykka kelgen ispandyktardyn basym boligi bala kezden bul aurularga immuniteti kalyptaskan Degenmen de Amerika kurlygynyn bajyrgy turgyndarynda bul aurularmen osygan dejin kezdespeuine bajlanysty olarga karsy immuniteti bolmagan Zhergilikti halykka katty tigen 3 iri epidemiya oryn algan karasheshek 1520 1521 kyzylsha 1545 1548 zhәne tif 1576 1581 XVI gasyrda Meksikanyn bajyrgy halky sany Kolumbka dejingi 8 20 million adamnan 2 millionga dejin kyskargan Osy sebepti XVII gasyr basynda Zhana Ispaniyadagy koptegen onirlerdegi kalalar men zhүgeri alkaptary bos kaldy Aurudyn osyndaj әseri Fillipinderde osynshalykty dengejde bolmady Sebebi atalgan aurular bul onirde osygan ispandyktarga dejin de taralgan bolatyn DerekkozderZhana kezendegi Europa zhәne Amerika elderinin tarihy men diplomatiyasy
