Аргумент картасы
Аргумент картасы (ағылш. Argument map, немесе Аргумент диаграммасы) — бейформал логика мен философияда аргумент құрылымының визуалды көрінісін білдіреді. Аргумент картасы аргументтің басты компоненттерін қамтиды, олар дәстүрлі түрде (conclusion) және (premises) деп, ал кейде тұжырымдама (contention) және негіздемелер (reasons) деп аталады. Аргумент карталары сондай-ақ (co-premises), терістеулерді (objections), қарсыдәлелдерді (counterarguments), жоққа шығаруды (rebuttals) және көрсете алады. Аргумент картасының түрлі стилдері бар, бірақ олардың функиясы көбінесе бірдей болып келеді, әрі аргументтің тұлғалық дәріптеулері мен арақатынастарын білдіреді.
Аргумент картасы оқыту контекстінде және сыни ойлауда қолданылады. Картаға түсірудің мақсаты аргументтердің логикалық құрылымын ашу, негізделмеген болжамдарды анықтау, аргументтік қортындыны растау деңгейін бағалау және пікірталасты түсінуге көмектесу. Аргументтік карталар көбінесе (Wicked problem) мәселелерді, идеяларды және аргументтерді талқылауға арналады.
Аргументтік картаны басқа екі түрлі болған , немесе шатастыруға болмайды, олардың түйіні мен сілтемесі ұқсамаған талаптар бойынша құрылған.
Түйінді ерекшеліктері
Ғалымдар жағынан түрлі аргумент карталары ұсынылған, бірақ ең кең тарағаны Крис Рид пен Гленн Роу стандартты диаграмма деп атаған нұсқасы, ол әрқайсысы қорытынды жасауға алып келетін зерделеулерден құралған ағаштық құрылымнан тұрады. Қорытындысы ағаштың басында болып, зерделеулер соған өрлей ме, әлде қорытындысы түбінде болып, зерделеулер соған қарай құлдай ма деген мәселеде консенсус жоқ. Тағы бір түрлі диаграмма аргументті солдан оңға қарай бейнелейді.
Дуглас Н.Уолтон және оның әріптестерінің айтуынша, аргумент картасы екі негізгі компоненттен тұрады: "Бір компоненті - нүктелер түрінде тізілген бір топ шеңберленген сандар. Әрбір сан бір тұжырымның ( немесе қорытынды) аргументтік диаграммасын бейнелейді. Енді бір компонент нүктелерді жалғайтын бір топ сызықтар, немесе жебешелер. Әрбір сызық (жебеше) ой қорытуды (inference) білдіреді. Нүктелер мен сызықтардың бүкіл желісі берілген аргументтегі пайымдауға шолу жасаудың бір түрі есептеледі..." Аргумент картасының компьютер бағдарламасының жарыққа шығуына ілесіп, сандар емес, нақты тұжырымдардан құралған аргумент картасы жалпыласа бастады.
Аргумент карталарын сипаттау бойынша қолданылған терминология бойынша келіспеушіліктер бар, дегенмен стандартты диаграмма келесі құрылымдарды қамтиды:
Тәуелді алғышарт, немесе Бірлеспе алғышарт, мұнда ең болмағанда бір байланысқан алғышарт соңғы қорытындыны растаудан бұрын басқа алғышартты қажетсінеді: Осындай құрылымы бар аргумент "байланысқан аргумент" деп аталады.
Тәуелсіз алғышарт - алғышарт қорытындыны дербес растай алады: тәуелсіз алғышарттар байланыса келіп қорытындыны неғұрлым сенімді ете түсетініне қарамастан, бұл басқа алғышартпен бірікпесе, алғышарт растай алмайтын жағдайдан өзгеше болады. Егер бірнеше алғышарт немесе алғышарттар тобы түпкілікті қорытындыға әкелетін болса, аргумент "жинақталған" (convergent) сипатта болады. Бұл шашырамалы (divergent) аргументтен парықталады, онда екі бөлек қорытындыны растау үшін бір алғышарт қолданылуы мүмкін.
Аралық қорытындылар, немесе қосалқы қорытындылар, мұнда бір пікірді келесі пікір растайд, ал ол ары қарай мәлім пікірді, яғни соңғы қорытындыны, немесе басқа бір аралық қорытындыны растайды: Төмендегі диаграммада, тұжырым 4 аралық қорытынды есептеледі, өйткені ол 5 тұжырымға қатысты қорытынды, ал бірақ соңғы қорытындыға қатысты алғышарт есептеледі, яғни ол тұжырым 1-дің алғышарты. Егер, кем дегенде бір аралық қорытындыға қатысты пікірлер шынжыры (тізбегі) болса, мұндай аргумент әдетте "тізбекті аргумент", немесе "шынжырлы аргумент" деп аталады.
Осы құрылымдардың әрқайсысы аргумент картасында тең шамадағы "қорапша және сызықша" тәсілімен бейнеленуі мүмкін. Келесі диаграммада "пайым" (contention) жоғары жағында көрсетілген, ал оған байланысқан қорапша бір, немесе бірнеше "алғышарттарды" қамтитын "себептерді" білдіреді. Жасыл жебеше пайымды растайтын екі себепті білдіреді:
Аргумент карталары қарсы аргументтерді де көрсете алады. Төмендегі диаграммада екі "терістеу" (objections) пайымды әлсіретеді, ал негіздер терістеу "алғышарттарын" растайды:
Дереккөздер
- Freeman, James B. (1991). Dialectics and the macrostructure of arguments: a theory of argument structure. Berlin; New York: Foris Publications. ISBN 978-3110133905. OCLC 24429943. Retrieved 2016-02-24. pp. 49–90
- Davies, W. Martin (Summer 2012). "Computer-aided argument mapping as a tool for teaching critical thinking". International Journal of Learning and Media. 4 (3–4): 79–84. doi:10.1162/IJLM_a_00106.
- Facione, Peter A. (2016) [2011]. THINK critically (3rd ed.). Boston: Pearson. ISBN 978-0133909661. OCLC 893099404
- Fisher, Alec (2004) [1988]. The logic of real arguments (2nd ed.). Cambridge; New York: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9780511818455. ISBN 978-0521654814. OCLC 54400059. Retrieved 2016-02-24.
- Kelley, David (2014) [1988]. The art of reasoning: an introduction to logic and critical thinking (4th ed.). New York: W. W. Norton & Company. ISBN 978-0393930788. OCLC 849801096
- Kunsch, David W.; Schnarr, Karin; van Tyle, Russell (November 2014). "The use of argument mapping to enhance critical thinking skills in business education". Journal of Education for Business. 89 (8): 403–410. doi:10.1080/08832323.2014.925416
- Walton, Douglas N. (2013). Methods of argumentation. Cambridge; New York: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9781139600187. ISBN 978-1107677333. OCLC 830523850. Retrieved 2016-02-24.
- Walton, Douglas N. (2013). Methods of argumentation. Cambridge; New York: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9781139600187. ISBN 978-1107677333. OCLC 830523850. Retrieved 2016-02-24.
- Davies, W. Martin (November 2010). "Concept mapping, mind mapping and argument mapping: what are the differences and do they matter?". Higher Education. 62 (3): 279–301. doi:10.1007/s10734-010-9387-6.
- Hunter, Lawrie (2008). "Cmap linking phrase constraint for the structural narrowing of constructivist second language tasks" (PDF). In Cañas, Alberto J.; Reiska, Priit; Åhlberg, Mauri K.; Novak, Joseph Donald (eds.). CMC 2008: Third International Conference on Concept Mapping, Tallinn, Estonia and Helsinki, Finland, 22–25 September 2008: proceedings. 1. Tallinn: Tallinn University. pp. 146–151. ISBN 9789985585849.
- Okada, Alexandra; Buckingham Shum, Simon J; Sherborne, Tony, eds. (2014) [2008]. Knowledge cartography: software tools and mapping techniques. Advanced information and knowledge processing (2nd ed.). New York: Springer. doi:10.1007/978-1-4471-6470-8. ISBN 9781447164692. OCLC 890438015. Retrieved 2016-02-24. pp. vii–x, 4
- Reed, Chris; Rowe, Glenn (2007). "A pluralist approach to argument diagramming" (PDF). Law, Probability and Risk. 6 (1–4): 59–85. doi:10.1093/lpr/mgm030. Retrieved 2016-02-24.
- Walton, Douglas N. (2013). Methods of argumentation. Cambridge; New York: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9781139600187. ISBN 978-1107677333. OCLC 830523850. Retrieved 2016-02-24.
- Reed, Chris; Walton, Douglas; Macagno, Fabrizio (March 2007). "Argument diagramming in logic, law and artificial intelligence". The Knowledge Engineering Review. 22 (1): 87. doi:10.1017/S0269888907001051.
- Freeman, James B. (1991). Dialectics and the macrostructure of arguments: a theory of argument structure. Berlin; New York: Foris Publications. ISBN 978-3110133905. OCLC 24429943. Retrieved 2016-02-24.
- Reed, Chris; Rowe, Glenn (2007). "A pluralist approach to argument diagramming" (PDF). Law, Probability and Risk. 6 (1–4): 59–85. doi:10.1093/lpr/mgm030. Retrieved 2016-02-24
- Harrell, Maralee (August 2010). "Creating argument diagrams". academia.edu.
- Freeman, James B. (1991). Dialectics and the macrostructure of arguments: a theory of argument structure. Berlin; New York: Foris Publications. ISBN 978-3110133905. OCLC 24429943. Retrieved 2016-02-24.
- Harrell, Maralee (August 2010). "Creating argument diagrams". academia.edu.
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Аргумент картасы туралы ақпарат, Аргумент картасы дегеніміз не? Аргумент картасы сөзі нені білдіреді?
Argument kartasy agylsh Argument map nemese Argument diagrammasy bejformal logika men filosofiyada argument kurylymynyn vizualdy korinisin bildiredi Argument kartasy argumenttin basty komponentterin kamtidy olar dәstүrli tүrde conclusion zhәne premises dep al kejde tuzhyrymdama contention zhәne negizdemeler reasons dep atalady Argument kartalary sondaj ak co premises teristeulerdi objections karsydәlelderdi counterarguments zhokka shygarudy rebuttals zhәne korsete alady Argument kartasynyn tүrli stilderi bar birak olardyn funkiyasy kobinese birdej bolyp keledi әri argumenttin tulgalyk dәripteuleri men arakatynastaryn bildiredi Shemalyk argument kartasy onda tuzhyrymdama nemese korytyndy rastajtyn argumentter men teristeuler sondaj ak teristeu tuzhyrymy korsetilgen Argument kartasy okytu kontekstinde zhәne syni ojlauda koldanylady Kartaga tүsirudin maksaty argumentterdin logikalyk kurylymyn ashu negizdelmegen bolzhamdardy anyktau argumenttik kortyndyny rastau dengejin bagalau zhәne pikirtalasty tүsinuge komektesu Argumenttik kartalar kobinese Wicked problem mәselelerdi ideyalardy zhәne argumentterdi talkylauga arnalady Argumenttik kartany baska eki tүrli bolgan nemese shatastyruga bolmajdy olardyn tүjini men siltemesi uksamagan talaptar bojynsha kurylgan Tүjindi erekshelikteriҒalymdar zhagynan tүrli argument kartalary usynylgan birak en ken taragany Kris Rid pen Glenn Rou standartty diagramma dep atagan nuskasy ol әrkajsysy korytyndy zhasauga alyp keletin zerdeleulerden kuralgan agashtyk kurylymnan turady Қorytyndysy agashtyn basynda bolyp zerdeleuler sogan orlej me әlde korytyndysy tүbinde bolyp zerdeleuler sogan karaj kuldaj ma degen mәselede konsensus zhok Tagy bir tүrli diagramma argumentti soldan onga karaj bejnelejdi Duglas N Uolton zhәne onyn әriptesterinin ajtuynsha argument kartasy eki negizgi komponentten turady Bir komponenti nүkteler tүrinde tizilgen bir top shenberlengen sandar Әrbir san bir tuzhyrymnyn nemese korytyndy argumenttik diagrammasyn bejnelejdi Endi bir komponent nүktelerdi zhalgajtyn bir top syzyktar nemese zhebesheler Әrbir syzyk zhebeshe oj korytudy inference bildiredi Nүkteler men syzyktardyn bүkil zhelisi berilgen argumenttegi pajymdauga sholu zhasaudyn bir tүri esepteledi Argument kartasynyn kompyuter bagdarlamasynyn zharykka shyguyna ilesip sandar emes nakty tuzhyrymdardan kuralgan argument kartasy zhalpylasa bastady Argument kartalaryn sipattau bojynsha koldanylgan terminologiya bojynsha kelispeushilikter bar degenmen standartty diagramma kelesi kurylymdardy kamtidy Tәueldi algyshart nemese Birlespe algyshart munda en bolmaganda bir bajlanyskan algyshart songy korytyndyny rastaudan buryn baska algyshartty kazhetsinedi Osyndaj kurylymy bar argument bajlanyskan argument dep atalady Tuzhyrym 1 men 2 Tәueldi algyshart nemese Birlespe algyshart Tәuelsiz algyshart algyshart korytyndyny derbes rastaj alady tәuelsiz algysharttar bajlanysa kelip korytyndyny negurlym senimdi ete tүsetinine karamastan bul baska algyshartpen birikpese algyshart rastaj almajtyn zhagdajdan ozgeshe bolady Eger birneshe algyshart nemese algysharttar toby tүpkilikti korytyndyga әkeletin bolsa argument zhinaktalgan convergent sipatta bolady Bul shashyramaly divergent argumentten paryktalady onda eki bolek korytyndyny rastau үshin bir algyshart koldanyluy mүmkin Tuzhyrym 2 3 4 tәuelsiz algysharttar Aralyk korytyndylar nemese kosalky korytyndylar munda bir pikirdi kelesi pikir rastajd al ol ary karaj mәlim pikirdi yagni songy korytyndyny nemese baska bir aralyk korytyndyny rastajdy Tomendegi diagrammada tuzhyrym 4 aralyk korytyndy esepteledi ojtkeni ol 5 tuzhyrymga katysty korytyndy al birak songy korytyndyga katysty algyshart esepteledi yagni ol tuzhyrym 1 din algysharty Eger kem degende bir aralyk korytyndyga katysty pikirler shynzhyry tizbegi bolsa mundaj argument әdette tizbekti argument nemese shynzhyrly argument dep atalady Tuzhyrym 4 aralyk korytyndy nemese kosalky korytyndy Osy kurylymdardyn әrkajsysy argument kartasynda ten shamadagy korapsha zhәne syzyksha tәsilimen bejnelenui mүmkin Kelesi diagrammada pajym contention zhogary zhagynda korsetilgen al ogan bajlanyskan korapsha bir nemese birneshe algysharttardy kamtityn sebepterdi bildiredi Zhasyl zhebeshe pajymdy rastajtyn eki sebepti bildiredi Қorapsha zhәne syzyk diagrammasy Zhogarydan tomen karaj okylady Pajym Albert akyldy Negiz Albert filosof zhәne Barlyk filosoftar akyldy Argument kartalary karsy argumentterdi de korsete alady Tomendegi diagrammada eki teristeu objections pajymdy әlsiretedi al negizder teristeu algysharttaryn rastajdy Teristeu koldanylgan argument nuskasy zhogarydan tomen karaj Pajym shlem velosipedshige mindet Teristeu Velosiped minuge shlem kedergi bolmagan zhagdajda gana shlem kiyu mindet zhәne Shlem satyp alu velosiped minuge kedergi keltiredi t b DerekkozderFreeman James B 1991 Dialectics and the macrostructure of arguments a theory of argument structure Berlin New York Foris Publications ISBN 978 3110133905 OCLC 24429943 Retrieved 2016 02 24 pp 49 90 Davies W Martin Summer 2012 Computer aided argument mapping as a tool for teaching critical thinking International Journal of Learning and Media 4 3 4 79 84 doi 10 1162 IJLM a 00106 Facione Peter A 2016 2011 THINK critically 3rd ed Boston Pearson ISBN 978 0133909661 OCLC 893099404 Fisher Alec 2004 1988 The logic of real arguments 2nd ed Cambridge New York Cambridge University Press doi 10 1017 CBO9780511818455 ISBN 978 0521654814 OCLC 54400059 Retrieved 2016 02 24 Kelley David 2014 1988 The art of reasoning an introduction to logic and critical thinking 4th ed New York W W Norton amp Company ISBN 978 0393930788 OCLC 849801096 Kunsch David W Schnarr Karin van Tyle Russell November 2014 The use of argument mapping to enhance critical thinking skills in business education Journal of Education for Business 89 8 403 410 doi 10 1080 08832323 2014 925416 Walton Douglas N 2013 Methods of argumentation Cambridge New York Cambridge University Press doi 10 1017 CBO9781139600187 ISBN 978 1107677333 OCLC 830523850 Retrieved 2016 02 24 Walton Douglas N 2013 Methods of argumentation Cambridge New York Cambridge University Press doi 10 1017 CBO9781139600187 ISBN 978 1107677333 OCLC 830523850 Retrieved 2016 02 24 Davies W Martin November 2010 Concept mapping mind mapping and argument mapping what are the differences and do they matter Higher Education 62 3 279 301 doi 10 1007 s10734 010 9387 6 Hunter Lawrie 2008 Cmap linking phrase constraint for the structural narrowing of constructivist second language tasks PDF In Canas Alberto J Reiska Priit Ahlberg Mauri K Novak Joseph Donald eds CMC 2008 Third International Conference on Concept Mapping Tallinn Estonia and Helsinki Finland 22 25 September 2008 proceedings 1 Tallinn Tallinn University pp 146 151 ISBN 9789985585849 Okada Alexandra Buckingham Shum Simon J Sherborne Tony eds 2014 2008 Knowledge cartography software tools and mapping techniques Advanced information and knowledge processing 2nd ed New York Springer doi 10 1007 978 1 4471 6470 8 ISBN 9781447164692 OCLC 890438015 Retrieved 2016 02 24 pp vii x 4 Reed Chris Rowe Glenn 2007 A pluralist approach to argument diagramming PDF Law Probability and Risk 6 1 4 59 85 doi 10 1093 lpr mgm030 Retrieved 2016 02 24 Walton Douglas N 2013 Methods of argumentation Cambridge New York Cambridge University Press doi 10 1017 CBO9781139600187 ISBN 978 1107677333 OCLC 830523850 Retrieved 2016 02 24 Reed Chris Walton Douglas Macagno Fabrizio March 2007 Argument diagramming in logic law and artificial intelligence The Knowledge Engineering Review 22 1 87 doi 10 1017 S0269888907001051 Freeman James B 1991 Dialectics and the macrostructure of arguments a theory of argument structure Berlin New York Foris Publications ISBN 978 3110133905 OCLC 24429943 Retrieved 2016 02 24 Reed Chris Rowe Glenn 2007 A pluralist approach to argument diagramming PDF Law Probability and Risk 6 1 4 59 85 doi 10 1093 lpr mgm030 Retrieved 2016 02 24 Harrell Maralee August 2010 Creating argument diagrams academia edu Freeman James B 1991 Dialectics and the macrostructure of arguments a theory of argument structure Berlin New York Foris Publications ISBN 978 3110133905 OCLC 24429943 Retrieved 2016 02 24 Harrell Maralee August 2010 Creating argument diagrams academia edu
