Альберт қызғалдағы
Альберт қызғалдағы (Tulіpa albertі) – лалагүлділер тұқымдасы, қызғалдақ туысына жататын жуашықты көп жылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанда Балқаш-Алакөл ойысында, Қаратауда, Батыс Тянь-Шаньда, Шу-Іле тауларында өседі. Биіктігі 12 – 20 см, қара қоңыр түсті жуашығы жұмыртқа тәрізді. Тік сабағына көкшіл сұр түсті, сыртына қарай қайрылған 3 – 4 жапырақтары кезектесіп орналасады. Дара гүлі сары, қызғылт немесе қан қызыл түсті болып келеді де, ал ішкі жағында қара дақтары болады. Тұқымынан және өсімді жолмен (вегетативті) көбейеді. Сәуір – мамыр айларында гүлдеп, маусымда жеміс береді. Жемісі – үш ұялы, көп тұқымды қауашақ. Альберт қызғалдағы өте сирек кездесетін өсімдік. Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген. Ақсу-Жабағылы қорығы мен қорғауға алынған.
Жалпылама
Биіктігі 12-20 см,пиязшығы жұмыртқа тәрізді,диаметрі 2-3 см,қара қоңыр түсті,шамалы сопақшалау,қабығының ішкі жағы түкті(ұщ жағында қвлыңдау) қабықты.
Сабағы жоғарғы жағындағы гүл серігімен қоса үлпілдек түкті;жапырақ саны 3-4,қайырылған,жақын орналасқан,көкшіл сұр,үлпілдеген,жиегі кірпікшелі және бұйра,жоғырғы жағына қарай бірден қысқарады,көбіне гүлден биік,төменгі жапырағы жалпақ сопақша немесе эллипс тәрізді дерлік,ені 3-7 см.
Гүлі біреу;гүл серігі қызыл,қызғылт немесе ашық сары,түб жағы сары,кейде қара дақты,сыртқыларының ұзындығы 3,5-6 см,ішкілерінен шамалы ұзын,сырты түкті,бірден үшкірленген түкті ұштары қайырылған,кері сопақшалы,ішкілері кері үшбұрышты жұмыртқа тәрізді,түбіне қарай сына тәрізді,ойыс,жоғарғы жағы шұңқыр;аталығы гүл серігінен 2-3 есе қысқа;олардың жіптері жалаңаш,сары,тозаңдықтары сары,жіптен шамалы ұзын;түйіні аталықтан шамалы қысқа,жасылдау,аналық аузы орнықты;қорапшаның ені 2-2,5 см,ұзындығы 3-5 см. Сәуір - мамыр айларында гүлдейді.
Қазақстанда таралуы
Аласа таудың шағыл тасты баурайында өседі.Шығыста - Балқаш- Алакөл флористикалық ауданында,Шу - Іле тауларында,оңтүстікте - Бетпақдалада,Қаратау тауы мен шоқыларында кездеседі.
Қазақстан Республикасының "Қызыл кітабына" енгізілген.
Дереккөздер
Қазақстанның қызғалдақтары
Сілтемелер
| Бұл мақаланы Уикипедия сапа талаптарына лайықты болуы үшін уикилендіру қажет. |
Қаратау мемлекеттік табиғи қорығында кездеседі.
 | Бұл — мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз. Бұл ескертуді дәлдеп ауыстыру қажет. |
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Альберт қызғалдағы туралы ақпарат, Альберт қызғалдағы дегеніміз не? Альберт қызғалдағы сөзі нені білдіреді?
Albert kyzgaldagy Tulipa alberti lalagүldiler tukymdasy kyzgaldak tuysyna zhatatyn zhuashykty kop zhyldyk shoptesin osimdik Қazakstanda Balkash Alakol ojysynda Қaratauda Batys Tyan Shanda Shu Ile taularynda osedi Biiktigi 12 20 sm kara konyr tүsti zhuashygy zhumyrtka tәrizdi Tik sabagyna kokshil sur tүsti syrtyna karaj kajrylgan 3 4 zhapyraktary kezektesip ornalasady Dara gүli sary kyzgylt nemese kan kyzyl tүsti bolyp keledi de al ishki zhagynda kara daktary bolady Tukymynan zhәne osimdi zholmen vegetativti kobejedi Sәuir mamyr ajlarynda gүldep mausymda zhemis beredi Zhemisi үsh uyaly kop tukymdy kauashak Albert kyzgaldagy ote sirek kezdesetin osimdik Қazakstannyn Қyzyl kitabyna engizilgen Aksu Zhabagyly korygy men korgauga alyngan ZhalpylamaBiiktigi 12 20 sm piyazshygy zhumyrtka tәrizdi diametri 2 3 sm kara konyr tүsti shamaly sopakshalau kabygynyn ishki zhagy tүkti ush zhagynda kvlyndau kabykty Sabagy zhogargy zhagyndagy gүl serigimen kosa үlpildek tүkti zhapyrak sany 3 4 kajyrylgan zhakyn ornalaskan kokshil sur үlpildegen zhiegi kirpiksheli zhәne bujra zhogyrgy zhagyna karaj birden kyskarady kobine gүlden biik tomengi zhapyragy zhalpak sopaksha nemese ellips tәrizdi derlik eni 3 7 sm Gүli bireu gүl serigi kyzyl kyzgylt nemese ashyk sary tүb zhagy sary kejde kara dakty syrtkylarynyn uzyndygy 3 5 6 sm ishkilerinen shamaly uzyn syrty tүkti birden үshkirlengen tүkti ushtary kajyrylgan keri sopakshaly ishkileri keri үshburyshty zhumyrtka tәrizdi tүbine karaj syna tәrizdi ojys zhogargy zhagy shunkyr atalygy gүl seriginen 2 3 ese kyska olardyn zhipteri zhalanash sary tozandyktary sary zhipten shamaly uzyn tүjini atalyktan shamaly kyska zhasyldau analyk auzy ornykty korapshanyn eni 2 2 5 sm uzyndygy 3 5 sm Sәuir mamyr ajlarynda gүldejdi Қazakstanda taraluyAlasa taudyn shagyl tasty baurajynda osedi Shygysta Balkash Alakol floristikalyk audanynda Shu Ile taularynda ontүstikte Betpakdalada Қaratau tauy men shokylarynda kezdesedi Қazakstan Respublikasynyn Қyzyl kitabyna engizilgen DerekkozderҚazakstannyn kyzgaldaktarySiltemelerBul makalany Uikipediya sapa talaptaryna lajykty boluy үshin uikilendiru kazhet Қaratau memlekettik tabigi korygynda kezdesedi Bul makalanyn bastamasy Bul makalany tolyktyryp damytu arkyly Uikipediyaga komektese alasyz Bul eskertudi dәldep auystyru kazhet
