Сейдәзім Қадырбаев
| Бұл мақаланы Уикипедия сапа талаптарына сәйкес болу үшін жетілдіру қажет. Осы мақаланы әрі қарай дамытуға көмектесіңіз. |
Сейдәзім Қадырбаев (1885, қазіргі Жангелді ауданы, Қостанай облысы– 1938, Воронеж, Ресей Федерациясы) – қазақ қоғам қайраткері, заңгер, Алаш қозғалысының Торғай өлкесіндегі мүшесі.
Өмірбаяны
1885 жылы қазіргі Қостанай облысының Жангелді ауданында туған. Торғайдағы орыс-қазақ мектебін бітірген. Көп оқымаса да, тумысынан зерек С.Қадырбаев көп білімді өмірдің өзінен үйренеді. Қызмет істей жүріп өздігін ізденіп, білімін толықтырады.
1913-1918 жылдар аралығында Орынборда сот кеңселерінде ұсақ қызметкер болып істейді. Сөйте жүріп көп нәрсені көкірекке түйеді, талай әлеуметтік істердің сырын түсінеді. Ең соңында халық үшін қызмет істеп, ел алдындағы азаматтық борышын ақтауға бел буады. Сәті түскенде, сол кезде Алаш қозғалысы жұмыс істей бастайды да, қазаққа қызмет етем деген ізгі ниетті азаматтардың талабын қайтармай, үмітін ұштап, өз қатарына тартады. С.Қадырбаев 1918 жылы Алаш орданың Торғайдағы әскери бөлімінің мүшесі болып кабылданады. Ол екі жыл бойы алашордашылар қатарында күрес жүргізеді.
1919 жылы Амангелді Имановтың өліміне себеп болған Торғайдағы кикілжіңдерге байланысты айыпталады. Тағылған айып дәлелденбей, көп кешікпей босатылады. Одан кейін де Алаш орда үкіметінде қызмет атқарады. Алаш орда таратылып, кеңес үкіметі орнағанда кеңшілікке ие болғандардың қатарында Қадырбаев та болса керек. Ол 1920 жылы Қазақ автономиялық кеңестік соңиалистік республикасы Әділет халық комиссариатының заң шығару бөліміне жұмысқа алынады. 1929 жылға дейін осы мекемеде жауапты қызметтер атқарады. Кеңес жұмысын қанша тиянақты істесе де, өкімет оның бір кездегі алашордашыл болғанын кешіре алмайды. Алаш ордаға қатысу кеңес үкіметі үшін өте ауыр қылмыс жасағанмен тең еді. Халықтар достығын ауыздан тастамайтын үкімет халықтардың теңдікке ұмтылған азаматтарын аяусыз жаншып отырған.
1929 жылы Алаш партиясына қатысқаны үшін Сейдәзім Қадырбаев тағы айыпталып, тұтқынға алынады. Аса ауыр айып тағылып, 1930 жылы Воронеж қаласына жер аударылады. Кейін үкімет оны босатады. Еліне келіп, біраз уақыт жұрт арасында жүреді. 1938 жылы Қадырбаев кайта қамауға алынып, ату жазасына кесілді.
Естеліктер
Міржақып Дулатұлының қызы Гүлнәрдің «Арыстың бірі – Сейдәзім» атты естелігінде Қадырбаевтың әкесі Міржақыппен мүдделес, ұлт ұстазы Ахаңмен ақылдас болғандығы жайында нақты айтылады:
«…Сейдәзім аға 1913-1918 жылдары Орынборда заң саласында ірі басшылық қызметтер атқарды. Ол сондағы «Қазақ» газетінің бас редакторы Ахмет Байтұрсыновпен аға-інідей сыйласты. Ал, менің әкем Міржақыппен екеуі жастайынан бірге өскен, бірге оқыған, саналы ғұмырында сыйлас, мүдделес болған жандар еді. Түйдей құрдас әрі жерлес, бір-бірінің қадіріне сондай жетік олар туыстан бетер сыйласатын»
Дереккөздер
- «Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7
- https://alash.semeylib.kz/?page_id=144
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Сейдәзім Қадырбаев туралы ақпарат, Сейдәзім Қадырбаев дегеніміз не? Сейдәзім Қадырбаев сөзі нені білдіреді?
Bul makalany Uikipediya sapa talaptaryna sәjkes bolu үshin zhetildiru kazhet Osy makalany әri karaj damytuga komektesiniz Sejdәzim Қadyrbaev 1885 kazirgi Zhangeldi audany Қostanaj oblysy 1938 Voronezh Resej Federaciyasy kazak kogam kajratkeri zanger Alash kozgalysynyn Torgaj olkesindegi mүshesi Sol zhaktan ekinshi turgan Sejdәzim ҚadyrbaevӨmirbayany1885 zhyly kazirgi Қostanaj oblysynyn Zhangeldi audanynda tugan Torgajdagy orys kazak mektebin bitirgen Kop okymasa da tumysynan zerek S Қadyrbaev kop bilimdi omirdin ozinen үjrenedi Қyzmet istej zhүrip ozdigin izdenip bilimin tolyktyrady 1913 1918 zhyldar aralygynda Orynborda sot kenselerinde usak kyzmetker bolyp istejdi Sojte zhүrip kop nәrseni kokirekke tүjedi talaj әleumettik isterdin syryn tүsinedi En sonynda halyk үshin kyzmet istep el aldyndagy azamattyk boryshyn aktauga bel buady Sәti tүskende sol kezde Alash kozgalysy zhumys istej bastajdy da kazakka kyzmet etem degen izgi nietti azamattardyn talabyn kajtarmaj үmitin ushtap oz kataryna tartady S Қadyrbaev 1918 zhyly Alash ordanyn Torgajdagy әskeri boliminin mүshesi bolyp kabyldanady Ol eki zhyl bojy alashordashylar katarynda kүres zhүrgizedi 1919 zhyly Amangeldi Imanovtyn olimine sebep bolgan Torgajdagy kikilzhinderge bajlanysty ajyptalady Tagylgan ajyp dәleldenbej kop keshikpej bosatylady Odan kejin de Alash orda үkimetinde kyzmet atkarady Alash orda taratylyp kenes үkimeti ornaganda kenshilikke ie bolgandardyn katarynda Қadyrbaev ta bolsa kerek Ol 1920 zhyly Қazak avtonomiyalyk kenestik sonialistik respublikasy Әdilet halyk komissariatynyn zan shygaru bolimine zhumyska alynady 1929 zhylga dejin osy mekemede zhauapty kyzmetter atkarady Kenes zhumysyn kansha tiyanakty istese de okimet onyn bir kezdegi alashordashyl bolganyn keshire almajdy Alash ordaga katysu kenes үkimeti үshin ote auyr kylmys zhasaganmen ten edi Halyktar dostygyn auyzdan tastamajtyn үkimet halyktardyn tendikke umtylgan azamattaryn ayausyz zhanshyp otyrgan 1929 zhyly Alash partiyasyna katyskany үshin Sejdәzim Қadyrbaev tagy ajyptalyp tutkynga alynady Asa auyr ajyp tagylyp 1930 zhyly Voronezh kalasyna zher audarylady Kejin үkimet ony bosatady Eline kelip biraz uakyt zhurt arasynda zhүredi 1938 zhyly Қadyrbaev kajta kamauga alynyp atu zhazasyna kesildi EstelikterMirzhakyp Dulatulynyn kyzy Gүlnәrdin Arystyn biri Sejdәzim atty esteliginde Қadyrbaevtyn әkesi Mirzhakyppen mүddeles ult ustazy Ahanmen akyldas bolgandygy zhajynda nakty ajtylady Sejdәzim aga 1913 1918 zhyldary Orynborda zan salasynda iri basshylyk kyzmetter atkardy Ol sondagy Қazak gazetinin bas redaktory Ahmet Bajtursynovpen aga inidej syjlasty Al menin әkem Mirzhakyppen ekeui zhastajynan birge osken birge okygan sanaly gumyrynda syjlas mүddeles bolgan zhandar edi Tүjdej kurdas әri zherles bir birinin kadirine sondaj zhetik olar tuystan beter syjlasatyn Derekkozder Alash kozgalysy Almaty 2008 ISBN 9965 32 715 7 https alash semeylib kz page id 144
