Иса Тіленбайұлы
Иса Тіленбайұлы (1829, Маңғыстау түбегі – 1909, сонда) — Байұлы тайпасы Адай руының бөлімінен шыққан халық батыры, би, ақын. Адай көтерілісінің басшыларының бірі.
Иса Тіленбайұлы 1868 жылғы «Уақытша ережесін» әділетсіздік деп санап, халықты көтеріліске шығуға үндеді. Ол Досан Тәжіұлы, Алғи Жәлімбетұлы, , , , , т.б. бірге халық көтерілісін басқарды. Иса Тіленбайұлы мен Досан Тәжіұлы бастаған 400 сарбаз 1870 жылы 22 наурызда деген жерде Маңғыстау приставы подполковник Николай Рукиннің жазалаушы жасағына ойсырата соққы беріп, 43 солдатын қырып жіберді. 1870 жылы сәуірде көтерілісшілер бекінісін қоршап алып, ондағы армян базарын талқандады. Саудагерлер мен өндіріс иелерін тұтқындап, станицасын өртеді, армян слободкасы мен Қарағантүптегі шамшырақты қиратты. Кавказдан жіберілген жазалаушы жасақпен Иса сарбаздары кескілескен шайқас жүргізе отырып, Хиуа хандығына өтіп кетті. 1872–1873 жылы туған бастаған көтерілісшілер Хиуа жағында, Хиуа мен Арал теңізі аралығында болды. Көптеген ауылдар да Хиуа, Үстірт бетіне үдере көшті. Патша әкімдері 1873 жылы Хиуа хандығын басып алғаннан кейін халық көтерілісін болдырмау үшін көтеріліс басшыларына кешірім жасады. Иса Тіленбайұлы 1874 жылы елге оралып, отыз жылдан аса уақыт болыс болды. Иса Тіленбайұлы құсбегі, мерген, саятшы да болған. Көтеріліс кезінде және өзге уақыттарда шығарған «Күйкеннен аттанарда», «Хиуаға кетерде», «Оязға барарда», «Сексен жас», «Болыс болып жүргенде», «Күн қайда», «Ояз алдында», «Досанды жоқтау», «Қара өлең», т.б. өлеңдері бар. Исаның ерлігін Ақтан, Бала Ораз, Қашаған, Сәттіғұл деген ақындар жырлаған. Өлеңдері мерзімді баспасөз беттерінде және «Жырдария» жинағында (Ақтау, 1995) жарық көрді.
Дереккөздер
- «Қазақ Совет энциклопедиясы» (12 томдық), Алматы, 1972–1978
| Бұл мақалада еш сурет жоқ. Мақаланы жетілдіру үшін қажетті суретті енгізіп көмек беріңіз. Суретті қосқаннан кейін бұл үлгіні мақаладан аластаңыз.
|
 | Бұл — мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз. Бұл ескертуді дәлдеп ауыстыру қажет. |
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Иса Тіленбайұлы туралы ақпарат, Иса Тіленбайұлы дегеніміз не? Иса Тіленбайұлы сөзі нені білдіреді?
Isa Tilenbajuly 1829 Mangystau tүbegi 1909 sonda Bajuly tajpasy Adaj ruynyn boliminen shykkan halyk batyry bi akyn Adaj koterilisinin basshylarynyn biri Isa Tilenbajuly 1868 zhylgy Uakytsha erezhesin әdiletsizdik dep sanap halykty koteriliske shyguga үndedi Ol Dosan Tәzhiuly Algi Zhәlimbetuly t b birge halyk koterilisin baskardy Isa Tilenbajuly men Dosan Tәzhiuly bastagan 400 sarbaz 1870 zhyly 22 nauryzda degen zherde Mangystau pristavy podpolkovnik Nikolaj Rukinnin zhazalaushy zhasagyna ojsyrata sokky berip 43 soldatyn kyryp zhiberdi 1870 zhyly sәuirde koterilisshiler bekinisin korshap alyp ondagy armyan bazaryn talkandady Saudagerler men ondiris ielerin tutkyndap stanicasyn ortedi armyan slobodkasy men Қaragantүptegi shamshyrakty kiratty Kavkazdan zhiberilgen zhazalaushy zhasakpen Isa sarbazdary keskilesken shajkas zhүrgize otyryp Hiua handygyna otip ketti 1872 1873 zhyly tugan bastagan koterilisshiler Hiua zhagynda Hiua men Aral tenizi aralygynda boldy Koptegen auyldar da Hiua Үstirt betine үdere koshti Patsha әkimderi 1873 zhyly Hiua handygyn basyp algannan kejin halyk koterilisin boldyrmau үshin koterilis basshylaryna keshirim zhasady Isa Tilenbajuly 1874 zhyly elge oralyp otyz zhyldan asa uakyt bolys boldy Isa Tilenbajuly kusbegi mergen sayatshy da bolgan Koterilis kezinde zhәne ozge uakyttarda shygargan Kүjkennen attanarda Hiuaga keterde Oyazga bararda Seksen zhas Bolys bolyp zhүrgende Kүn kajda Oyaz aldynda Dosandy zhoktau Қara olen t b olenderi bar Isanyn erligin Aktan Bala Oraz Қashagan Sәttigul degen akyndar zhyrlagan Өlenderi merzimdi baspasoz betterinde zhәne Zhyrdariya zhinagynda Aktau 1995 zharyk kordi Derekkozder Қazak Sovet enciklopediyasy 12 tomdyk Almaty 1972 1978 Bul makalada esh suret zhok Makalany zhetildiru үshin kazhetti suretti engizip komek beriniz Suretti koskannan kejin bul үlgini makaladan alastanyz Suretti mynnan tabuga bolady osy makalanyn takyrybyna bajlanysty suret Ortak korda tabyluy mүmkin makalanyn ozge til uikilerindegi nuskalaryn karap koriniz oziniz zhasagan suretti zhүkteniz avtorlyk kukykpen korgalgan suret kospanyz Bul makalanyn bastamasy Bul makalany tolyktyryp damytu arkyly Uikipediyaga komektese alasyz Bul eskertudi dәldep auystyru kazhet
