Георгиевск трактаты
Георгиевск трактаты (орыс. Георгиевский трактат, груз. გეორგიევსკის ტრაქტატი, georgievsk'is t'rakt'at'i) — 1783 жылғы 24 шілдеде бекітілген Ресей империясы мен шығыс грузин арасындағы екіжақты келісім. Келісім нәтижесінде шығыс Грузия Ресейдің протектораты болды да, Ресей Грузия аумақтық тұтастығын және әулетін сақтайтын, айырбас ретінде Грузия орнына оның сыртқы саясатымен айналысатын болды. Грузия осылайша Парсы еліне тәуелдігінен айырылды (ол бұл империяға еді) да, Картли-Кахети патшаларының бәрі де Ресей патшасынан растама мен инвеститура алып жүруге мәжбүр болды.
| Георгиевск трактаты | |
 II Ираклий қолтаңбасы бар трактаттың грузин нұсқасы | |
| Қол қойылды | 24 шілде 1783 |
|---|---|
| Мөр басылды | 1784 |
| Күшіне енді | 1784 |
| Тараптар | |
| Толық мәтінді | |
|
| |
Шарттары
Келісімнің I, II, IV, VI және VII бөлімдеріндегі шарттар бойынша орыс патшайымы Картли-Кахети патшаларының ресми және жалғыз атанды, міндеттері қатарына Грузияның аумақтық тұтастығын сақтау, «олардың жауларын өз жаулары ретінде көру» кірді. Ендігі Картли-Кахети патшалары Орыс патшаларына ант беруге, Ресейді соғыста қолдауға мәжбүр болды, Орыс патшасының рұқсатынсыз дипломатиялық қатынасқа түсе алмайды.
Оңтүстіктен көріп жүрген шапқыншылықтар себебінен Грузия Ресейге бас бұруды, мүмкін, парсылар мен османдардан сақтанып қалудың, оған қоса Батыс Еуропамен байланыс құрудың жалғыз жолы деп көрген. Бұрын грузин билеушілері түрік және парсы императорларының ресми үстемдігін қабылдап қана қойған жоқ, сонымен бірге жиі исламды қабылдап, олардың астаналарында тұрып жатты. Георгиевск трактаты, осылайша, грузин дәстүрін бұзу да, Картли-Кахетияның тәуелсіздіктен бірегей бас тартуы да болмаған. Православ христиан да болғанына қарамастан грузиндер үшін Ресей мәдени жағынан мүлдем бөтен ел еді. Екі халықтың православиелігі трактаттың преамбуласында айтылған.
Трактаттың басқа шарттары қатарында Ресей мен Грузия шекарасының жолаушылар, мигранттар мен саудагерлер үшін ашық болғаны айтылған (10, 11 баптары).
Салдары
Георгиевск трактаты грузиндер көңілінен шықпады. Патша Ираклий маған бағынсын деп бірнеше рет айтқан Парсы патшасы Аға Мұхаммед Шаһ Қажар көп ұзамай Грузияға басып кірді. 1795 жылғы ауыр кезінде Ресей грузиндерге көмек көрсетпей қойды. Тбилиси тоналды да, тым кешіккен орыс патшайымы II Екатерина парсыларға қарсы соғыс жариялап, Күнгей Кавказға басып кіреді. Көп ұзамай патшайым Екатерина қайтыс болды да, оның ізбасары I Павел парсылармен шайқасудан бас тартты.
1798 жылғы 14 қаңтарда патша II Ираклийдің ізбасары (1746–1800) болды. Георгий патша өз ұлы (1767–1819) қылды. Сол жылы Картли-Кахетия жерінде ресейлік әскерлер де орналасқан еді. Трактаттың VI бөлімінде айтылғандай, Давид 1799 жылғы 18 сәуірде Грузия патшасы атануға рұқсатты патша Павелден алды. Патша Георгийдің көптеген ұлдары марқұм әкесінің тағына қатысты шайқасып кетті де, II Ираклий өзінің үшінші әйелі патшайым өсиетімен мұрагерлік тәртібін өзгертіп, кіші інілерін өз ұлдарынан артық қылды. Пайда болған әулеттік толқуларды шешпек болған патша Георгий жасырын түрде Павелге Картли-Кахетияны басып ал деді. Георгий осылайша патшалыққа Санкт-Петербургтен басшылық етпек болған. Парсылар көрсетіп жүрген қысым да Георгийдің бұл шешім қабылдануына себеп болды.
Павел ұсынысты қабылдап, 1800 жылғы 18 желтоқсанда Картли-Кахетияны аннексиялап, құлатпақ болды. Көп ұзамай Павелдың өзі өлді. Оның ізбасары I Александрдың бір кезде аннексиядан бас тарту жайлы ойласқаны, алайда мұрагер таңдай алмағаны делінеді. 1801 жылғы 12 қыркүйекте ол ақыр аяғында аннексияны қабылдады. 1800 жылғы 28 желтоқсанда тақтан айырылатынын білмей қалған Георгий қайтыс болды. Келесі сәуірге қарай ресейлік әскерлер әкімшілікті басып алды да, ханзада Давид Багратиониді Тбилисиден Санкт-Петербургқа апарды. Давид зейнет алатын болды, Ресей Сенатының мүшесі атанды. 1833 жылғы 6 мамырға дейін Давид титулын да сақтап қалған еді, алайда сол күні ол әулеттің басқа мүшелеріндей кінәз титулына төмендетілді. Бұл Давид ағасы бүлігінен кейін орын алған болатын.
Ресейліктер жеңіп, бойынша шығыс Грузияны тартып алды.
Дереккөздер
- Art. westminster.edu.
- Anchabadze, George Georgia in the Beginning of Feudal Decomposition. (XVIII cen.) (ағыл.). parliament.ge. Тексерілді, 5 сәуір 2012.
- Treaty of Georgievsk, 1783 (ағыл.) 1013–1017. PSRZ (1830).
- Perry, 2006, pp. 108–109
- Kazemzadeh, 1991
- Montgomery-Massingberd, Hugh Burke's Royal Families of the World: Volume II Africa & the Middle East — 1980. — P. 59. — ISBN 0-85011-029-7.
- Tsagareli A Charters and other historical documents of the XVIII century regarding Georgia — 1902. — P. 287–288.
- Treaty of Georgievsk (ағыл.). Encyclopædia Britannica (2008). Тексерілді, 16 маусым 2008.
- Mikaberidze, 2015
Қолданылған әдебиет
- Kazemzadeh Firuz Iranian relations with Russia and the Soviet Union, to 1921 // The Cambridge History of Iran (Vol. 7) — Cambridge University Press, 1991. — ISBN 978-0521200950.
- Mikaberidze Alexander Historical Dictionary of Georgia — 2. — Rowman & Littlefield, 2015. — ISBN 978-1442241466.
- Perry John R. Karim Khan Zand — Oneworld Publications, 2006. — ISBN 978-1851684359.
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Георгиевск трактаты туралы ақпарат, Георгиевск трактаты дегеніміз не? Георгиевск трактаты сөзі нені білдіреді?
Georgievsk traktaty orys Georgievskij traktat gruz გეორგიევსკის ტრაქტატი georgievsk is t rakt at i 1783 zhylgy 24 shildede bekitilgen Resej imperiyasy men shygys gruzin arasyndagy ekizhakty kelisim Kelisim nәtizhesinde shygys Gruziya Resejdin protektoraty boldy da Resej Gruziya aumaktyk tutastygyn zhәne әuletin saktajtyn ajyrbas retinde Gruziya ornyna onyn syrtky sayasatymen ajnalysatyn boldy Gruziya osylajsha Parsy eline tәueldiginen ajyryldy ol bul imperiyaga edi da Kartli Kaheti patshalarynyn bәri de Resej patshasynan rastama men investitura alyp zhүruge mәzhbүr boldy Georgievsk traktatyII Iraklij koltanbasy bar traktattyn gruzin nuskasyҚol kojyldy24 shilde 1783Mor basyldy1784Kүshine endi1784Taraptar Resej imperiyasyTolyk mәtindiTreaty of Georgievsk okuSharttaryKelisimnin I II IV VI zhәne VII bolimderindegi sharttar bojynsha orys patshajymy Kartli Kaheti patshalarynyn resmi zhәne zhalgyz atandy mindetteri kataryna Gruziyanyn aumaktyk tutastygyn saktau olardyn zhaularyn oz zhaulary retinde koru kirdi Endigi Kartli Kaheti patshalary Orys patshalaryna ant beruge Resejdi sogysta koldauga mәzhbүr boldy Orys patshasynyn ruksatynsyz diplomatiyalyk katynaska tүse almajdy Ontүstikten korip zhүrgen shapkynshylyktar sebebinen Gruziya Resejge bas burudy mүmkin parsylar men osmandardan saktanyp kaludyn ogan kosa Batys Europamen bajlanys kurudyn zhalgyz zholy dep korgen Buryn gruzin bileushileri tүrik zhәne parsy imperatorlarynyn resmi үstemdigin kabyldap kana kojgan zhok sonymen birge zhii islamdy kabyldap olardyn astanalarynda turyp zhatty Georgievsk traktaty osylajsha gruzin dәstүrin buzu da Kartli Kahetiyanyn tәuelsizdikten biregej bas tartuy da bolmagan Pravoslav hristian da bolganyna karamastan gruzinder үshin Resej mәdeni zhagynan mүldem boten el edi Eki halyktyn pravoslavieligi traktattyn preambulasynda ajtylgan Georgievsk traktatyna kol kojgandar Resej patshajymy II Ekaterina men Kartli Kahetiya patshasy II Iraklij Traktattyn baska sharttary katarynda Resej men Gruziya shekarasynyn zholaushylar migranttar men saudagerler үshin ashyk bolgany ajtylgan 10 11 baptary SaldaryGeorgievsk traktaty gruzinder konilinen shykpady Patsha Iraklij magan bagynsyn dep birneshe ret ajtkan Parsy patshasy Aga Muhammed Shaһ Қazhar kop uzamaj Gruziyaga basyp kirdi 1795 zhylgy auyr kezinde Resej gruzinderge komek korsetpej kojdy Tbilisi tonaldy da tym keshikken orys patshajymy II Ekaterina parsylarga karsy sogys zhariyalap Kүngej Kavkazga basyp kiredi Kop uzamaj patshajym Ekaterina kajtys boldy da onyn izbasary I Pavel parsylarmen shajkasudan bas tartty 1798 zhylgy 14 kantarda patsha II Iraklijdin izbasary 1746 1800 boldy Georgij patsha oz uly 1767 1819 kyldy Sol zhyly Kartli Kahetiya zherinde resejlik әskerler de ornalaskan edi Traktattyn VI boliminde ajtylgandaj David 1799 zhylgy 18 sәuirde Gruziya patshasy atanuga ruksatty patsha Pavelden aldy Patsha Georgijdin koptegen uldary markum әkesinin tagyna katysty shajkasyp ketti de II Iraklij ozinin үshinshi әjeli patshajym osietimen muragerlik tәrtibin ozgertip kishi inilerin oz uldarynan artyk kyldy Pajda bolgan әulettik tolkulardy sheshpek bolgan patsha Georgij zhasyryn tүrde Pavelge Kartli Kahetiyany basyp al dedi Georgij osylajsha patshalykka Sankt Peterburgten basshylyk etpek bolgan Parsylar korsetip zhүrgen kysym da Georgijdin bul sheshim kabyldanuyna sebep boldy 1799 zhylgy 26 karashadagy Orys әskerlerdin Tifliske kirgeni sureti 1886 Pavel usynysty kabyldap 1800 zhylgy 18 zheltoksanda Kartli Kahetiyany anneksiyalap kulatpak boldy Kop uzamaj Paveldyn ozi oldi Onyn izbasary I Aleksandrdyn bir kezde anneksiyadan bas tartu zhajly ojlaskany alajda murager tandaj almagany delinedi 1801 zhylgy 12 kyrkүjekte ol akyr ayagynda anneksiyany kabyldady 1800 zhylgy 28 zheltoksanda taktan ajyrylatynyn bilmej kalgan Georgij kajtys boldy Kelesi sәuirge karaj resejlik әskerler әkimshilikti basyp aldy da hanzada David Bagrationidi Tbilisiden Sankt Peterburgka apardy David zejnet alatyn boldy Resej Senatynyn mүshesi atandy 1833 zhylgy 6 mamyrga dejin David titulyn da saktap kalgan edi alajda sol kүni ol әulettin baska mүshelerindej kinәz titulyna tomendetildi Bul David agasy bүliginen kejin oryn algan bolatyn Resejlikter zhenip bojynsha shygys Gruziyany tartyp aldy DerekkozderArt westminster edu Anchabadze George Georgia in the Beginning of Feudal Decomposition XVIII cen agyl parliament ge Tekserildi 5 sәuir 2012 Treaty of Georgievsk 1783 agyl 1013 1017 PSRZ 1830 Perry 2006 pp 108 109 Kazemzadeh 1991 Montgomery Massingberd Hugh Burke s Royal Families of the World Volume II Africa amp the Middle East 1980 P 59 ISBN 0 85011 029 7 Tsagareli A Charters and other historical documents of the XVIII century regarding Georgia 1902 P 287 288 Treaty of Georgievsk agyl Encyclopaedia Britannica 2008 Tekserildi 16 mausym 2008 Mikaberidze 2015Қoldanylgan әdebietKazemzadeh Firuz Iranian relations with Russia and the Soviet Union to 1921 The Cambridge History of Iran Vol 7 Cambridge University Press 1991 ISBN 978 0521200950 Mikaberidze Alexander Historical Dictionary of Georgia 2 Rowman amp Littlefield 2015 ISBN 978 1442241466 Perry John R Karim Khan Zand Oneworld Publications 2006 ISBN 978 1851684359
