Арыстан баб кесенесі
Арыстан баб кесенесі — көне Отырар жеріндегі сәулет өнері ескерткіші. Түркістан халқының арасында мұсылман дінін таратушы Қожа Ахмет Иасауидің ұстазы болған Арыстан баб ата қабірінің басына салынған. Кесене , мешіт, құжырахана, азан шақыратын мұнара сияқты жеке бөлмелерден құралған. Кесененің ең көне бөлігі болуы тиіс. Қазір де оның едені басқа бөлмелермен салыстырғанда едәуір биік. Қабір үстіне алғашқы белгі 12 ғ. шамасында салынған. Мазар 14 ғасырда қайта жөнделген. Арыстан баб кесенесі 20 ғасырдың басында жергілікті халықтың қаражатымен күйдірілген кірпіштен ауданы 35x12 м, биіктігі 12 м, бұрынғы Меккеге қараған есігі Түркістанға, Әзірет Сұлтанға бағытталып, Солтүстік жағы кесене, Оңтүстік жағы мешіт есебінде қайта жәнделді. Дәліз-қақпа маңдайшасына мәрмәр тақта қаланып, бетіне һижра бойынша 1327 жыл, яғни соңғы құрылыс жүрген уақыт деп көрсетілген.
| Арыстан баб кесенесі | |
 | |
| Жалпы мәлімет | |
|---|---|
| Статусы | Мемлекет қорғауында |
| Орналасуы | Қазақстан Республикасы, Түркістан облысы, Отырар ауданы |
| Биіктігі | 12 м |
| Техникалық сипаттамасы | |
| Басқа да өлшемдері | 35x12м (сыртқы ауданы) |
| Дизайны мен құрылымы | |
| Сәулетшісі | Ескендір қажы (?) |
Қысқаша мәлімет
Бұл кесене XII ғасырда өмір сүрген діни көріпкел Арыстан баб мазарының үстіне салынған. Кесененің бірінші құрылысы XIV-XV ғасырға жатады. Сол құрылыстан кесілген айван тізбектері қалған. XVIII ғасырда көне мазардың орнында жер сілкінісінен кейін екі кесілген ағаш тізбекке тірелген айванмен салынған екі күмбезді құрылыс орнатылды. XVIII ғасырда құрылыс қиратылып, фриз жазбалары бойынша 1909 жылы қайта салынды. 1971 жылы жоғары деңгейдегі грунт сулары салдарынан мешіт құлатылып, қайта орнатылды. Құрылыс алебастр ерітіндісінде күйдірілген кірпіштен қабырғаның сырт жағына салынды. Қазіргі кезде бұл кесене Орталық Азиядағы қажылық міндетті өтейтін мұсылман киелі жерлерінің бірі болып саналады. Аңыз бойынша Арыстан баб Мұхаммед пайғамбардың (с.ғ.с) елшісі болған. Бір күні Мұхаммед пайғамбар өзінің шәкірттерімен құрма жеп отырған еді. Бір құрма қайта-қайта ыдыстан құлай беріп, пайғамбар ішкі дауысты естіді: «Бұл құрма Сізден кейін 400 жыл алдағы уақытта туылатын мұсылман бала Ахметке арналған». Сонда пайғамбар шәкірттері ішінен бұл құрманы кім иесіне жеткізетінін сұрайды. Ешкім сұранған жоқ. Пайғамбар сұрақты қайта қойғаннан кейін, Арыстан баб былай деді: «Егер Сіз Алла Тағаладан 400 жыл сұрап берсеңіз мен бұл құрманы иесіне жеткіземін». Халық аңыздарынан және жазба деректеріне қарағанда («Рисолаи Сарем-Исфижоб» және Куприлозада кітабы) Арыстан баб Қожа Ахмет Ясауидің ұстазы болып құрманы жеткізеді. Қазіргі кезде Арыстан баб мазары үстінде 30*13 метр аумағы бар кесене тұр. Тарихи деректер бойынша XII-XVIII ғасырларда кесене бірнеше рет қайта салынып, қайта жаңартылды. Қожа Ахмет Ясауи ұлы әулие мен діни көріпкел 1103 жылы туылып 1166 жылы қайтыс болған.
Арыстан баб туралы аңыздар
Арыстан бабтың дүние салуы Қожа Ахмет Иасауи хикметінде былайша суреттеледі:
«Бабам айтты: Ей балам, қасымда тұр өлейін,
Жаназамды оқып көм, жан тәсілім қалайын.
Медет берсе Мұстафа, ғарыш биігіне шығайын.
Арыслан бабам сөздерін есітіңіз - тәбәрік.
Жылап айттым: ей бала, жас көдекпін білмеймін.
Көріңізді қазармын, көтеріп сала алмаспын.
Хақ Мұстафа сүндетін, балапанмын, білмеймін.
Бабам айтты: Ей балам, періштелер жиылады.
Жебірейіл имам болып, өзгелер оған ұйиды.
Макаил мен Исрафил көтеріп көрге қояды». Отырар өңірінде біз естіген аңыз байынша Арыстанбаб дүние салған соң, оның денесін ақ бураға артып, еркіне жіберіп, соңынан ілесіп отырған. Ақ бура жүре-жүре осы жерге шөккен екен. Сол шөккен жерге Арыстан баб қойылыпты. «Алпамыс жырының» бір үлгісінде Байбөрі мен Аналық «Самарқанда сансыз баб», Бұқарадағы «Баһауәдин Нақишбент» молаларына зират қылады, және
"Түнейді үш күн Байбөрі
Әзіретті сұлтанға.
Түркістанда түмен бап,
Сайрамда бар сансыз бап,
Отырарда отыз бап,
Бабалардың бабын сұрасаң,
Ең үлкені Арыстан баб.
Әулие қоймай қыдырып,
Бабалардың бәрін қылды сап» Әзірет Сұлтан қорық-музейінің сақтаулы тұрған Баян ауылдан бір зияратшылдың қолжазбасында мынадай қызық мағлұмат бар: Арыстан баб дүние салған соң, оның моласының басына екі құс – бірі лашын, бірі қарға ұшып келеді. Бұл әңгіме бізді ежелгі түркі шаманизміне жетелейді. Көне түркілер бұл аталған құстарды киелі деп санаған. Мысалы, ескі жылнамаларда жазылған аңыз бойынша көне түркілердің Ашина тайпасына жау шауып, жаппай қырып кетеді. Сонда жалғыз қалған бала ғана аман қалады. Баланы қасқыр емізіп, аспан әлемінің елшісі – қарға ет әкеліп асыраған. Осы баладан түркілердің ұрпағы деседі. Қазақтардың қарғаны киелі құс санағаны жөнінде деректер аз емес. Қарға сөзімен байланысты мынадай мақал-мәтелдер бар: «Біздің де қолымызға қарға тышар», «Қарға тамырлы қазақ», «Қарғам-ау» деген сөз қарағым, қалқам деген мағынада қолданылады. «Қарғам, қарғашым, қарғатайым" деп қарттар немере-шөберелерін еркелеткен. Қанша балаң бар деп жауап қайтарған.
Құрылымы
Арыстан баб кесенесі - ғасырлар бойы түрлі өндеу-жөндеуді басынан кешірген құрылыс. Кейде Арыстан бабтың ХІ-ХІІ ғасырларда өмір сүргенін тілге тиек ете отырып, оның кесенесі Арыстан баб дүние салған соң іле-шала тұрғызылған деген жорамал айтылады. Алайда бізге жеткен қазіргі кесенеде ХІІ ғасырдың белгілері жоқ. Бұл арада біз ислам дінінің алғашқы кезде қабір үстіне төбесі жабық құрылыс тұрғызуға тыйым салғанын есте ұстағанымыз жөн. Осы тұрғыдан қарағанда, ХІІ ғасырда Арыстан баб ғимаратының болмауы да мүмкін. А.Черкасовтың жазбаларында Арыстан баб кесенесі әулие және шәкірттері жатқан екі бөлмеден, сондай-ақ алдындағы бастырмадан тұрғанын жоғарыда айтқан болатынбыз. Бұлардың жобасы ХІV ғасырдың құрылысына сай келеді. Осымен қатар бастырмадағы ұстындар да ХІV ғасырдың аяғы мен ХV ғасырдың басында жасалған деген тұжырымды мамандар айтқан болатын. Яғни қазіргі Арыстан баб құрылыс кешеніндегі қабірханалар бөлігі ең көнесі, әуелгісі болып табылады. Бұған қоса халық арасында кең тараған мынадай аңыз бар: «Қожа Ахмет кесенесінің қабырғалары қаланып болған түні алып жасыл өгіз көтерілген дуалдарды мүйізімен соғып, құлатады. Ғимарат қабырғалары қайта тұрғызылып, күмбездері қалана бастағанда бұл оқиға тағы да қайталанып, бәрі үйелген төбеге айналады. Бұл жайт Әмір Темірді көп ойландырады. Түсінде бір шал келіп, аян береді, ол Қожа Ахметтің ең алғашқы ұстазы, Арыстан баб моласының үстіне мазар көтеруге әмір ететінін жеткізеді. Бұл талап орындалған соң ғана Әмір Темір Түркістандағы құрылысын ойдағыдай аяқтайды». Арыстан баб қабірханасының едені басқа бөлмелермен салыстырғанда едәуір биік. Тігінен көтерілген қабырғалары бір биіктікте сәулет өнерінде «желкен» деп аталатын өріммен иіліп барым күмбезге ұласады. Күмбез ауқымы кең һәм биік етіп тұрғызылған. Қабірхананың есігі күнбатысқа, дәлірек айтсақ, Меккеге бағышталған. Бұл қасиетті қабірлерге тағзым етудің мұсылмандық ережелерінен туындайды: зиярат етушінің беті сағанаға, арқасы құбылаға қарауға тиіс болған. Оның ұзындығы 3 м. 90 см., ені 1 м. 30 см., биіктігі 1 м. 20 см. Қабаттас, көлемі 5,4м х 5,4 м. Бөлмеде үш қабір бар. Ол да биік күмбезбен жабылған. Алайда күмбездің іші алебастрмен сыланып, геометриялық үлгідегі өрнектермен нақышталған. Әулиеге кірер есіктің екі жағында екі қабір орналасқан. Шырақшылар бұларды Лашын баб пен Қарға баб дейді. Олар әулие қабірімен салыстырғанда аса шағын болып келген. Лашын баб қабірінің көлемі 1,63м х 0,92м., Қарға бабтікі 1,70 м х 0,90 м. Осы қабірханаларға оңтүстік-батыс жақтан бірнеше бөлмелер қосылған. Екі қанаттағы бөлмелерді біріктіріп, байланыстырып тұрған дәліз-бастырма бар. Ол әдеттегі бастырма-айвандардан өзгеше, тұтасымен қыштан өріліп, төбесі иіліп жабылған. Оның көлемі 7,60м х 4,35м. Қабірханалар дәліз қышпен қаланып күмбезделсе, мешіт бөлігі негізінен қам кесектен тұрғызылып, төбесін жабуда ағаш кең пайдаланылған. Мешіттің ортасында В.В.Константинова жасаған жоба бойынша алты ағаш тіреу болған. Олардың үстіне қары қойылып, ағаштан қырлы күмбез қиыстырылған. Мешіт қабырғасында Мекке бағытын көрсететін ойық-михраб бар.
Зерттелуі
Арыстан баб ескерткіші деп аталатын мазарлар басқа аймақтардың бірі – Қырғызстандағы Ош өңірінде. Бірақ қырғыздардың діни-нанымдарын зерттеген ғалым С.М.Абрамзонның пікірінше, жергілікті халық бұл жерде жерленген Арыстан бабты қалмақтарға қарсы соғысқан батыр деп таниды. Яғни Оштағы Арыстан баб XVII-XVII ғасырларда өмір сүрген адам болған. Арыстан баб қабірінің басына тұрғызылған ғимарат алғаш ғылыми әдебиетте 1898 ж.ж. И.Т.Пославскийдің «Развалины города Отрара» атты мақаласында аталады. 1903 жылы кесене түркістандық археология әуесқойлар үйірмесінің мүшесі А.Черкасовтың Отырар төбені көріп айтқаны жөніндегі есебінде аталып өтіледі. А.Черкасовты түкпір бөлмедегі Арыстан бабтың қабірі таң қалдырады: «Надгробие Арстан – Баба такой же формы, как и остальные, покрыто куском белого коленкора и поражает своими размерами. Такого роста, по словам шейха, достигал и сам святой...». А.Черкасовтың деректері кейінірек орыс-француз тілдерінде жарық көрген. И.А.Кастеньенің «Древности Киргизской степи и Оренбургского края» деген еңбегінде де қайталанады. Көп үзілістен кейін Арыстан баб кесенесі жөніндегі ғылыми сипаттама 1950 ж. В.В.Константинованың «Некоторые архитектурные памятники по среднему течению р.Сырдарьи» деген мақаласында жарияланды. 1987 жылы «Білім мен Еңбекте» М.Сембиннің кесене жайлы мақаласы жарияланды. М.Сембин Арыстан баб туралы мақаласында О.Дастановтың «Әулиелі жерлер туралы шындық» атты кітабындағы келтірілген мәліметтерге сүйене отырып, Арыстан баб кесенесінің сәулетшісі ташкенттік Ескендір қажы болған деген болатын. «Ол өзінше бір қайта жырау, тыңнан толғау, немесе ақындық шабыт-шалым сынасып, жырмен жарысу есепті...»,- деген М.Әуезов сөздері Арыстан баб сәулетшісіне толығымен тән.
XXI ғасырдағы Арыстан баб кесенесі
Әлемге танымал “Арыстан баб” кесенесінің құрылысы екі жыл бұрын жаңа архитектуралық кешен тұрғысында басталған. Авторы – белгілі мемлекет және қоғам қайраткері, инженер-ғалым, танымал меценат Асқар Құлыбаев болып табылады. Бір кездері Асқар Алтынбекұлы халық игілігі үшін рухани құндылық орнатуды армандаған. Бүгінде Асқар Құлыбаевтың және оның ұлдарының Қазақстанның жан азығы байлығын еселей түсу мақсатындағы сіңірген үлесі зор екендігін айту қажет. Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев өзі бастама көтеріп, бүкіл мемлекеттік деңгейде жүзеге “Мәдени мұра” бағдарламасы асырылып жатыр.
Дереккөздер
- Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
- Қожа Ахмет Ясауи. Қырық хикмет. Түркістан. 1991, 33б.
- Пославский И.Т. Развалины города Отрара // Протоколы заседаний и сообщенияя членов Туркестанского кружка любителей археологии. Год ІІІ. Ташкент. 1898, с. 237.
- Черкасов А. поездка на развалины Отрара // Протоколы заседании и сообщения членов Туркестанского кружка любителей археологии. ҮІІІ. Ташкент. 1903, с. 72.
- Константинова В.В. некоторые архитектурные памяники по среднему течению р. Сырдарьи // Известтия АН КАЗ.ССР.Серия архитектурная ,вып. 2, 1950,с .37-41.
| Ортаққорда бұған қатысты медиа файлдар бар: Category:Arystan Bab Mausoleum |
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Арыстан баб кесенесі туралы ақпарат, Арыстан баб кесенесі дегеніміз не? Арыстан баб кесенесі сөзі нені білдіреді?
Arystan bab kesenesi kone Otyrar zherindegi sәulet oneri eskertkishi Tүrkistan halkynyn arasynda musylman dinin taratushy Қozha Ahmet Iasauidin ustazy bolgan Arystan bab ata kabirinin basyna salyngan Kesene meshit kuzhyrahana azan shakyratyn munara siyakty zheke bolmelerden kuralgan Kesenenin en kone boligi boluy tiis Қazir de onyn edeni baska bolmelermen salystyrganda edәuir biik Қabir үstine algashky belgi 12 g shamasynda salyngan Mazar 14 gasyrda kajta zhondelgen Arystan bab kesenesi 20 gasyrdyn basynda zhergilikti halyktyn karazhatymen kүjdirilgen kirpishten audany 35x12 m biiktigi 12 m buryngy Mekkege karagan esigi Tүrkistanga Әziret Sultanga bagyttalyp Soltүstik zhagy kesene Ontүstik zhagy meshit esebinde kajta zhәndeldi Dәliz kakpa mandajshasyna mәrmәr takta kalanyp betine һizhra bojynsha 1327 zhyl yagni songy kurylys zhүrgen uakyt dep korsetilgen Arystan bab kesenesiZhalpy mәlimetStatusyMemleket korgauyndaOrnalasuyҚazakstan Respublikasy Tүrkistan oblysy Otyrar audanyBiiktigi12 mTehnikalyk sipattamasyBaska da olshemderi35x12m syrtky audany Dizajny men kurylymySәuletshisiEskendir kazhy Қyskasha mәlimetBul kesene XII gasyrda omir sүrgen dini koripkel Arystan bab mazarynyn үstine salyngan Kesenenin birinshi kurylysy XIV XV gasyrga zhatady Sol kurylystan kesilgen ajvan tizbekteri kalgan XVIII gasyrda kone mazardyn ornynda zher silkinisinen kejin eki kesilgen agash tizbekke tirelgen ajvanmen salyngan eki kүmbezdi kurylys ornatyldy XVIII gasyrda kurylys kiratylyp friz zhazbalary bojynsha 1909 zhyly kajta salyndy 1971 zhyly zhogary dengejdegi grunt sulary saldarynan meshit kulatylyp kajta ornatyldy Қurylys alebastr eritindisinde kүjdirilgen kirpishten kabyrganyn syrt zhagyna salyndy Қazirgi kezde bul kesene Ortalyk Aziyadagy kazhylyk mindetti otejtin musylman kieli zherlerinin biri bolyp sanalady Anyz bojynsha Arystan bab Muhammed pajgambardyn s g s elshisi bolgan Bir kүni Muhammed pajgambar ozinin shәkirtterimen kurma zhep otyrgan edi Bir kurma kajta kajta ydystan kulaj berip pajgambar ishki dauysty estidi Bul kurma Sizden kejin 400 zhyl aldagy uakytta tuylatyn musylman bala Ahmetke arnalgan Sonda pajgambar shәkirtteri ishinen bul kurmany kim iesine zhetkizetinin surajdy Eshkim surangan zhok Pajgambar surakty kajta kojgannan kejin Arystan bab bylaj dedi Eger Siz Alla Tagaladan 400 zhyl surap berseniz men bul kurmany iesine zhetkizemin Halyk anyzdarynan zhәne zhazba derekterine karaganda Risolai Sarem Isfizhob zhәne Kuprilozada kitaby Arystan bab Қozha Ahmet Yasauidin ustazy bolyp kurmany zhetkizedi Қazirgi kezde Arystan bab mazary үstinde 30 13 metr aumagy bar kesene tur Tarihi derekter bojynsha XII XVIII gasyrlarda kesene birneshe ret kajta salynyp kajta zhanartyldy Қozha Ahmet Yasaui uly әulie men dini koripkel 1103 zhyly tuylyp 1166 zhyly kajtys bolgan Arystan bab turaly anyzdarArystan babtyn dүnie saluy Қozha Ahmet Iasaui hikmetinde bylajsha suretteledi Babam ajtty Ej balam kasymda tur olejin Zhanazamdy okyp kom zhan tәsilim kalajyn Medet berse Mustafa garysh biigine shygajyn Aryslan babam sozderin esitiniz tәbәrik Zhylap ajttym ej bala zhas kodekpin bilmejmin Korinizdi kazarmyn koterip sala almaspyn Hak Mustafa sүndetin balapanmyn bilmejmin Babam ajtty Ej balam perishteler zhiylady Zhebirejil imam bolyp ozgeler ogan ujidy Makail men Israfil koterip korge koyady Otyrar onirinde biz estigen anyz bajynsha Arystanbab dүnie salgan son onyn denesin ak buraga artyp erkine zhiberip sonynan ilesip otyrgan Ak bura zhүre zhүre osy zherge shokken eken Sol shokken zherge Arystan bab kojylypty Alpamys zhyrynyn bir үlgisinde Bajbori men Analyk Samarkanda sansyz bab Bukaradagy Baһauәdin Nakishbent molalaryna zirat kylady zhәne Tүnejdi үsh kүn Bajbori Әziretti sultanga Tүrkistanda tүmen bap Sajramda bar sansyz bap Otyrarda otyz bap Babalardyn babyn surasan En үlkeni Arystan bab Әulie kojmaj kydyryp Babalardyn bәrin kyldy sap Әziret Sultan koryk muzejinin saktauly turgan Bayan auyldan bir ziyaratshyldyn kolzhazbasynda mynadaj kyzyk maglumat bar Arystan bab dүnie salgan son onyn molasynyn basyna eki kus biri lashyn biri karga ushyp keledi Bul әngime bizdi ezhelgi tүrki shamanizmine zhetelejdi Kone tүrkiler bul atalgan kustardy kieli dep sanagan Mysaly eski zhylnamalarda zhazylgan anyz bojynsha kone tүrkilerdin Ashina tajpasyna zhau shauyp zhappaj kyryp ketedi Sonda zhalgyz kalgan bala gana aman kalady Balany kaskyr emizip aspan әleminin elshisi karga et әkelip asyragan Osy baladan tүrkilerdin urpagy desedi Қazaktardyn kargany kieli kus sanagany zhoninde derekter az emes Қarga sozimen bajlanysty mynadaj makal mәtelder bar Bizdin de kolymyzga karga tyshar Қarga tamyrly kazak Қargam au degen soz karagym kalkam degen magynada koldanylady Қargam kargashym kargatajym dep karttar nemere shoberelerin erkeletken Қansha balan bar dep zhauap kajtargan ҚurylymyArystan bab kesenesi gasyrlar bojy tүrli ondeu zhondeudi basynan keshirgen kurylys Kejde Arystan babtyn HI HII gasyrlarda omir sүrgenin tilge tiek ete otyryp onyn kesenesi Arystan bab dүnie salgan son ile shala turgyzylgan degen zhoramal ajtylady Alajda bizge zhetken kazirgi kesenede HII gasyrdyn belgileri zhok Bul arada biz islam dininin algashky kezde kabir үstine tobesi zhabyk kurylys turgyzuga tyjym salganyn este ustaganymyz zhon Osy turgydan karaganda HII gasyrda Arystan bab gimaratynyn bolmauy da mүmkin A Cherkasovtyn zhazbalarynda Arystan bab kesenesi әulie zhәne shәkirtteri zhatkan eki bolmeden sondaj ak aldyndagy bastyrmadan turganyn zhogaryda ajtkan bolatynbyz Bulardyn zhobasy HIV gasyrdyn kurylysyna saj keledi Osymen katar bastyrmadagy ustyndar da HIV gasyrdyn ayagy men HV gasyrdyn basynda zhasalgan degen tuzhyrymdy mamandar ajtkan bolatyn Yagni kazirgi Arystan bab kurylys keshenindegi kabirhanalar boligi en konesi әuelgisi bolyp tabylady Bugan kosa halyk arasynda ken taragan mynadaj anyz bar Қozha Ahmet kesenesinin kabyrgalary kalanyp bolgan tүni alyp zhasyl ogiz koterilgen dualdardy mүjizimen sogyp kulatady Ғimarat kabyrgalary kajta turgyzylyp kүmbezderi kalana bastaganda bul okiga tagy da kajtalanyp bәri үjelgen tobege ajnalady Bul zhajt Әmir Temirdi kop ojlandyrady Tүsinde bir shal kelip ayan beredi ol Қozha Ahmettin en algashky ustazy Arystan bab molasynyn үstine mazar koteruge әmir etetinin zhetkizedi Bul talap oryndalgan son gana Әmir Temir Tүrkistandagy kurylysyn ojdagydaj ayaktajdy Arystan bab kabirhanasynyn edeni baska bolmelermen salystyrganda edәuir biik Tiginen koterilgen kabyrgalary bir biiktikte sәulet onerinde zhelken dep atalatyn orimmen iilip barym kүmbezge ulasady Kүmbez aukymy ken һәm biik etip turgyzylgan Қabirhananyn esigi kүnbatyska dәlirek ajtsak Mekkege bagyshtalgan Bul kasietti kabirlerge tagzym etudin musylmandyk erezhelerinen tuyndajdy ziyarat etushinin beti saganaga arkasy kubylaga karauga tiis bolgan Onyn uzyndygy 3 m 90 sm eni 1 m 30 sm biiktigi 1 m 20 sm Қabattas kolemi 5 4m h 5 4 m Bolmede үsh kabir bar Ol da biik kүmbezben zhabylgan Alajda kүmbezdin ishi alebastrmen sylanyp geometriyalyk үlgidegi ornektermen nakyshtalgan Әuliege kirer esiktin eki zhagynda eki kabir ornalaskan Shyrakshylar bulardy Lashyn bab pen Қarga bab dejdi Olar әulie kabirimen salystyrganda asa shagyn bolyp kelgen Lashyn bab kabirinin kolemi 1 63m h 0 92m Қarga babtiki 1 70 m h 0 90 m Osy kabirhanalarga ontүstik batys zhaktan birneshe bolmeler kosylgan Eki kanattagy bolmelerdi biriktirip bajlanystyryp turgan dәliz bastyrma bar Ol әdettegi bastyrma ajvandardan ozgeshe tutasymen kyshtan orilip tobesi iilip zhabylgan Onyn kolemi 7 60m h 4 35m Қabirhanalar dәliz kyshpen kalanyp kүmbezdelse meshit boligi negizinen kam kesekten turgyzylyp tobesin zhabuda agash ken pajdalanylgan Meshittin ortasynda V V Konstantinova zhasagan zhoba bojynsha alty agash tireu bolgan Olardyn үstine kary kojylyp agashtan kyrly kүmbez kiystyrylgan Meshit kabyrgasynda Mekke bagytyn korsetetin ojyk mihrab bar ZertteluiArystan bab eskertkishi dep atalatyn mazarlar baska ajmaktardyn biri Қyrgyzstandagy Osh onirinde Birak kyrgyzdardyn dini nanymdaryn zerttegen galym S M Abramzonnyn pikirinshe zhergilikti halyk bul zherde zherlengen Arystan babty kalmaktarga karsy sogyskan batyr dep tanidy Yagni Oshtagy Arystan bab XVII XVII gasyrlarda omir sүrgen adam bolgan Arystan bab kabirinin basyna turgyzylgan gimarat algash gylymi әdebiette 1898 zh zh I T Poslavskijdin Razvaliny goroda Otrara atty makalasynda atalady 1903 zhyly kesene tүrkistandyk arheologiya әueskojlar үjirmesinin mүshesi A Cherkasovtyn Otyrar tobeni korip ajtkany zhonindegi esebinde atalyp otiledi A Cherkasovty tүkpir bolmedegi Arystan babtyn kabiri tan kaldyrady Nadgrobie Arstan Baba takoj zhe formy kak i ostalnye pokryto kuskom belogo kolenkora i porazhaet svoimi razmerami Takogo rosta po slovam shejha dostigal i sam svyatoj A Cherkasovtyn derekteri kejinirek orys francuz tilderinde zharyk korgen I A Kastenenin Drevnosti Kirgizskoj stepi i Orenburgskogo kraya degen enbeginde de kajtalanady Kop үzilisten kejin Arystan bab kesenesi zhonindegi gylymi sipattama 1950 zh V V Konstantinovanyn Nekotorye arhitekturnye pamyatniki po srednemu techeniyu r Syrdari degen makalasynda zhariyalandy 1987 zhyly Bilim men Enbekte M Sembinnin kesene zhajly makalasy zhariyalandy M Sembin Arystan bab turaly makalasynda O Dastanovtyn Әulieli zherler turaly shyndyk atty kitabyndagy keltirilgen mәlimetterge sүjene otyryp Arystan bab kesenesinin sәuletshisi tashkenttik Eskendir kazhy bolgan degen bolatyn Ol ozinshe bir kajta zhyrau tynnan tolgau nemese akyndyk shabyt shalym synasyp zhyrmen zharysu esepti degen M Әuezov sozderi Arystan bab sәuletshisine tolygymen tәn XXI gasyrdagy Arystan bab kesenesiӘlemge tanymal Arystan bab kesenesinin kurylysy eki zhyl buryn zhana arhitekturalyk keshen turgysynda bastalgan Avtory belgili memleket zhәne kogam kajratkeri inzhener galym tanymal mecenat Askar Қulybaev bolyp tabylady Bir kezderi Askar Altynbekuly halyk igiligi үshin ruhani kundylyk ornatudy armandagan Bүginde Askar Қulybaevtyn zhәne onyn uldarynyn Қazakstannyn zhan azygy bajlygyn eselej tүsu maksatyndagy sinirgen үlesi zor ekendigin ajtu kazhet Elbasymyz N Ә Nazarbaev ozi bastama koterip bүkil memlekettik dengejde zhүzege Mәdeni mura bagdarlamasy asyrylyp zhatyr DerekkozderҚazak mәdenieti Enciklopediyalyk anyktamalyk Almaty Aruna Ltd ZhShS 2005 ISBN 9965 26 095 8 Қozha Ahmet Yasaui Қyryk hikmet Tүrkistan 1991 33b Poslavskij I T Razvaliny goroda Otrara Protokoly zasedanij i soobsheniyaya chlenov Turkestanskogo kruzhka lyubitelej arheologii God III Tashkent 1898 s 237 Cherkasov A poezdka na razvaliny Otrara Protokoly zasedanii i soobsheniya chlenov Turkestanskogo kruzhka lyubitelej arheologii ҮIII Tashkent 1903 s 72 Konstantinova V V nekotorye arhitekturnye pamyaniki po srednemu techeniyu r Syrdari Izvesttiya AN KAZ SSR Seriya arhitekturnaya vyp 2 1950 s 37 41 Osy makala kazak mәdenieti turaly bastama bolyp tabylady Buny tolyktyryp damytu arkyly Uikipediyaga komektesuinizdi surajmyz Ortakkorda bugan katysty media fajldar bar Category Arystan Bab Mausoleum
