Аралас құрмалас сөйлем
Аралас құрмалас сөйлем — сөйлемнің бір түрі. Кемі үш жай сөйлемнен құралады. Олар өзара синтаксистік байланыстың ерекше түрі — аралас байланыс арқылы құрмаласқан. Мысалы: Жалма-жан от жағылып еді, үй еңсесі көтеріліп, туырлықтың оюлары көзге шалынды (Ғ.Мүсірепов). Бұл — тиянақты-тиянақсыз-тиянақты тұлғалы аралас құрмалас сөйлем. Аралас құрмалас сөйлем енді бірде тиянақсыз-тиянақты-тиянақты тұлғалы болып келіп, әр сыңарының өзіндік басыңқы сыңары болады. Мұнда алғашқы тиянақсыз тұлғалы сыңар өзінен кейінгі сыңардың бағыныңқысы сипатында жұмсалады, ал екінші сыңар тиянақты тұлғалы бола тұра, келесі сыңардың бағыныңқы бөлігі болып табылады. Үшінші сыңар ортаңғы сыңарға басыңқы сипатта тұрса да, бірінші сыңармен мағыналық байланысқа түспейді. мысалы: Көк қалың болғанмен, жерде әлі сыз бар, қар суын бойына тартып, дегди қоймаған-ды (Ә.Нұрпейісов). Аралас құрмалас сөйлемнің айтылу ырғағы да кең. Онда салаласқа тән тиянақты, сабақтасқа тән тиянақсыз ұласпалы ырғақ орын ауысып, бірде тиянақты-тиянақсыз, бірде тиянақсыз-тиянақты түрде келеді. Аралас құрмалас сөйлемнің мағыналық топтастырылуында өзгешелік бар. Бірінші топ қатарын бірыңғай қатынастағы түрлер құрады да, екінші топ қатарын әрыңғай қатынастағы түрлер түзеді. Ал бұл екеуінің мағыналық жігін танытуда бір-бірінен өзгешелік жоқ, қойылған талап бір. Оның үстіне мағыналық қатынастардың белгіленуі жеке сыңарлардың тұлғалануына тәуелді емес. Ең алдымен алғашқы екі сыңар аралығындағы, соңынан соңғы екі сыңар аралығындағы мағыналық қатынас айқындалады. Осы мағыналық қатынастардың сәйкес келіп, бір атаумен аталуы оның бірыңғай қатынастағы сөйлем екенін көрсетеді. Оның ыңғайлас мәнді, себеп мәнді, шарт мәнді, салыстырма мәнді, түсіндірме мәнді, мезгіл мәнді түрлері бар. Ал сөйлемдегі алғашқы екі сыңар аралығындағы және соңғы екі сыңар аралығындағы мағыналық қатынастар екі түрлі болған жағдайда әрыңғай қатынастағы Аралас құрмалас сөйлем болып қосақталған түрде белгіленеді.
Дереккөздер
- Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
| Бұл мақаланы Уикипедия сапа талаптарына лайықты болуы үшін уикилендіру қажет. |
| Бұл мақалада еш сурет жоқ. Мақаланы жетілдіру үшін қажетті суретті енгізіп көмек беріңіз. Суретті қосқаннан кейін бұл үлгіні мақаладан аластаңыз.
|
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Аралас құрмалас сөйлем туралы ақпарат, Аралас құрмалас сөйлем дегеніміз не? Аралас құрмалас сөйлем сөзі нені білдіреді?
Aralas kurmalas sojlem sojlemnin bir tүri Kemi үsh zhaj sojlemnen kuralady Olar ozara sintaksistik bajlanystyn erekshe tүri aralas bajlanys arkyly kurmalaskan Mysaly Zhalma zhan ot zhagylyp edi үj ensesi koterilip tuyrlyktyn oyulary kozge shalyndy Ғ Mүsirepov Bul tiyanakty tiyanaksyz tiyanakty tulgaly aralas kurmalas sojlem Aralas kurmalas sojlem endi birde tiyanaksyz tiyanakty tiyanakty tulgaly bolyp kelip әr synarynyn ozindik basynky synary bolady Munda algashky tiyanaksyz tulgaly synar ozinen kejingi synardyn bagynynkysy sipatynda zhumsalady al ekinshi synar tiyanakty tulgaly bola tura kelesi synardyn bagynynky boligi bolyp tabylady Үshinshi synar ortangy synarga basynky sipatta tursa da birinshi synarmen magynalyk bajlanyska tүspejdi mysaly Kok kalyn bolganmen zherde әli syz bar kar suyn bojyna tartyp degdi kojmagan dy Ә Nurpejisov Aralas kurmalas sojlemnin ajtylu yrgagy da ken Onda salalaska tәn tiyanakty sabaktaska tәn tiyanaksyz ulaspaly yrgak oryn auysyp birde tiyanakty tiyanaksyz birde tiyanaksyz tiyanakty tүrde keledi Aralas kurmalas sojlemnin magynalyk toptastyryluynda ozgeshelik bar Birinshi top kataryn biryngaj katynastagy tүrler kurady da ekinshi top kataryn әryngaj katynastagy tүrler tүzedi Al bul ekeuinin magynalyk zhigin tanytuda bir birinen ozgeshelik zhok kojylgan talap bir Onyn үstine magynalyk katynastardyn belgilenui zheke synarlardyn tulgalanuyna tәueldi emes En aldymen algashky eki synar aralygyndagy sonynan songy eki synar aralygyndagy magynalyk katynas ajkyndalady Osy magynalyk katynastardyn sәjkes kelip bir ataumen ataluy onyn biryngaj katynastagy sojlem ekenin korsetedi Onyn yngajlas mәndi sebep mәndi shart mәndi salystyrma mәndi tүsindirme mәndi mezgil mәndi tүrleri bar Al sojlemdegi algashky eki synar aralygyndagy zhәne songy eki synar aralygyndagy magynalyk katynastar eki tүrli bolgan zhagdajda әryngaj katynastagy Aralas kurmalas sojlem bolyp kosaktalgan tүrde belgilenedi DerekkozderҚazak tili Enciklopediya Almaty Қazakstan Respublikasy Bilim mәdeniet zhәne densaulyk saktau ministrligi Қazakstan damu instituty 1998 zhyl 509 bet ISBN 5 7667 2616 3Bul makalany Uikipediya sapa talaptaryna lajykty boluy үshin uikilendiru kazhet Bul makalada esh suret zhok Makalany zhetildiru үshin kazhetti suretti engizip komek beriniz Suretti koskannan kejin bul үlgini makaladan alastanyz Suretti mynnan tabuga bolady osy makalanyn takyrybyna bajlanysty suret Ortak korda tabyluy mүmkin makalanyn ozge til uikilerindegi nuskalaryn karap koriniz oziniz zhasagan suretti zhүkteniz avtorlyk kukykpen korgalgan suret kospanyz
