Табасаран тілі
Табасаран тілі (Tabasaran language) — иберия-кавказ тілдер отбасының нах-дағыстан тобының лезгин ішкі тобына кіреді. Тілдердің жалғамалы (агглютинативті) түріне (флективтілік белгілері бар) жатады, номинативті және эргативті құрылыстың сипаттамаларын біріктіреді. Дағыстан Республикасының он төрт мемлекеттік тілдерінің бірі (Дағыстан Конституциясы 1994; 1998).
| Табасаран тілі | |
| Өз атауы: | Tabasaran language |
|---|---|
| Елдер: | Ресей |
| Ресми күйі: | жойылу қаупі бар |
| Сөйлеушілер саны: | 87 214 |
| |
| Жазуы: | кириллица |
| : | таб 635 |
| ISO 639-1: | tab |
| : | — |
| : | tab |
| Тағы қараңыз: | |
Референтті халық
Референтті халық: табасарандар; өз атауы – табасаран.
Географиялық таралуы
Табасаран тілінде негізінен Дағыстан Республикасында сөйлейді. Табасарандықтар негізінен Дағыстанның төрт ауданында тұрады: Табасаран, Хив, Дербент, Каякент. Сондай-ақ Дағыстанның ірі қалаларында қоныстанған (Махачқала, Дербент, Дағыстан Оттары, Каспийск, Кизляр).
Диалектісі
Қазіргі Табасаран тілінде үш диалекті ажыратылады: нитрих, сувак, галин (этег), олардың әрқайсысы диалектілер тобын біріктіреді. Әдеби табасаран тілі нитрих диалектісінің фонетикалық және грамматикалық жүйесіне негізделген.
Жазуы
Табасаран тілінің әліпбиі алғаш рет 1928 жылы латын графикасына негізделген. Бұл әліпбидегі алғашқы кітап 1931 жылы жарық көрді. Алфавиттің бірінші нұсқасында бас әріп болмаған, олар 1933 жылы әліпби реформасы кезінде ғана пайдаланды. Табасаран латындандырылған әліпби 1931-1937 жылдары болды. 1938 жылы Табасаран әліпбиі КСРО халықтарының басқа тілдерінің әліпбилері сияқты кириллицаға көшірілді.
Қазіргі табасаран әліпбиі
| А а | Аь аь | Б б | В в | Г г | Гъ гъ | Гь гь | Д д |
| Е е | Ё ё | Ж ж | З з | И и | Й й | К к | Къ къ |
| Кь кь | КӀ кӀ | Л л | М м | Н н | О о | П п | ПӀ пӀ |
| Р р | С с | Т т | ТӀ тӀ | У у | Уь уь | Ф ф | Х х |
| Хъ хъ | Хь хь | Ц ц | ЦӀ цӀ | Ч ч | ЧӀ чӀ | Ш ш | Щ щ |
| ъ | ы | ь | Э э | Ю ю | Я я | Ӏ | ' |
Дереккөздер
- Э.Д. Сүлейменова, Д.Х. Ақанова, Н.Ж. Шаймерденова «Қазақстан тілдері: әлеуметтік лингвистика анықтамалығы» — «Издательство Золотая Книга» ЖШС, 2020. — Б. 176. — 480 б. — ISBN 978–601–7988-21-0.
- Табасаран тілі. Тексерілді, 27 маусым 2025.
- Табасаранцы - Табасаранар. Тексерілді, 27 маусым 2025.
- Табасаран тілі. Тексерілді, 27 маусым 2025.
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Табасаран тілі туралы ақпарат, Табасаран тілі дегеніміз не? Табасаран тілі сөзі нені білдіреді?
Tabasaran tili Tabasaran language iberiya kavkaz tilder otbasynyn nah dagystan tobynyn lezgin ishki tobyna kiredi Tilderdin zhalgamaly agglyutinativti tүrine flektivtilik belgileri bar zhatady nominativti zhәne ergativti kurylystyn sipattamalaryn biriktiredi Dagystan Respublikasynyn on tort memlekettik tilderinin biri Dagystan Konstituciyasy 1994 1998 Tabasaran tiliӨz atauy Tabasaran languageElder ResejResmi kүji zhojylu kaupi barSojleushiler sany 87 214Euraziya tilderi iberiya kavkaz tilderi otbasynah dagystan tobylezgin ishki toby dd dd Zhazuy kirillica tab 635ISO 639 1 tab tabTagy karanyz Referentti halykReferentti halyk tabasarandar oz atauy tabasaran Geografiyalyk taraluyTabasaran tilinde negizinen Dagystan Respublikasynda sojlejdi Tabasarandyktar negizinen Dagystannyn tort audanynda turady Tabasaran Hiv Derbent Kayakent Sondaj ak Dagystannyn iri kalalarynda konystangan Mahachkala Derbent Dagystan Ottary Kaspijsk Kizlyar DialektisiҚazirgi Tabasaran tilinde үsh dialekti azhyratylady nitrih suvak galin eteg olardyn әrkajsysy dialektiler tobyn biriktiredi Әdebi tabasaran tili nitrih dialektisinin fonetikalyk zhәne grammatikalyk zhүjesine negizdelgen ZhazuyTabasaran tilinin әlipbii algash ret 1928 zhyly latyn grafikasyna negizdelgen Bul әlipbidegi algashky kitap 1931 zhyly zharyk kordi Alfavittin birinshi nuskasynda bas әrip bolmagan olar 1933 zhyly әlipbi reformasy kezinde gana pajdalandy Tabasaran latyndandyrylgan әlipbi 1931 1937 zhyldary boldy 1938 zhyly Tabasaran әlipbii KSRO halyktarynyn baska tilderinin әlipbileri siyakty kirillicaga koshirildi Қazirgi tabasaran әlipbii A a A a B b V v G g G g G g D dE e Yo yo Zh zh Z z I i J j K k K kK k KӀ kӀ L l M m N n O o P p PӀ pӀR r S s T t TӀ tӀ U u U u F f H hH h H h C c CӀ cӀ Ch ch ChӀ chӀ Sh sh Sh sh y E e Yu yu Ya ya Ӏ DerekkozderE D Sүlejmenova D H Akanova N Zh Shajmerdenova Қazakstan tilderi әleumettik lingvistika anyktamalygy Izdatelstvo Zolotaya Kniga ZhShS 2020 B 176 480 b ISBN 978 601 7988 21 0 Tabasaran tili Tekserildi 27 mausym 2025 Tabasarancy Tabasaranar Tekserildi 27 mausym 2025 Tabasaran tili Tekserildi 27 mausym 2025
