Наурыз хан
Наурыз хан, Наурыз ибн Мұхаммед, Навруз, Наурус, Ноуруз (туған жылы белгісіз – 1360) – Алтын Орданың ханы (1360 жылы, қаңтар – маусым).
| Наурыз хан | ||
 Наурыздың Құлпа мен оның ұлдарын өлтіруі. Иван Грозныйдың «Беттік жылнамалар жинағы» еңбегіндегі миниатюра (XVI ғасыр) | ||
| Лауазымы | ||
|---|---|---|
| ||
| 1360 — 1360 | ||
| Ізашары | Құлпа хан | |
| Ізбасары | Қызыр хан | |
| Өмірбаяны | ||
| Діні | Ислам | |
| Династия | Жошы әулеті | |
өңдеу  | ||
Биографиясы
Наурыз бек 1360 жылғы ақпанда өзінің алдындағы Құлпа хан мен оның екі ұлының өлтірілуінен кейін таққа отырды. Наурыз бектің шыққан тегі анық емес. Қазіргі заманғы көптеген авторлар оны Жәнібек ханның ұлы деп атаған өз мәлімдемесін қайталай береді, алайда беделді ортағасырлық тарихшы Хвандәмир Наурыз бекті Жәнібектің жалған ұлы ретінде анық атап көрсетеді. Бір замандас венециялық нотариустың актісінде де Наурыз бектің Өзбек ханның ұлы болдым дегені еш негізсіз деп көрсетілген: "quam dici fuisse filium Usbech sine aliqua meritone." Сол сияқты, Шыңғыс ұрпақтарының ең дәл шежірелер жинақтарында (мысалы, Муʿизз әл-ансаб) Наурыз бек Жәнібек ханның балаларының ішінде де, басқа жерде де аталмайды. Жәнібек ханның ұлы Бердібек өзінің 12-ден кем емес ең жақын туысын, соның ішінде 8 айлық інісін өлтіргені айтылады, бұл Наурыз бектің Жәнібек ханның тағы бір ұлы болуы мүмкіндігін жоққа шығарады. Кейбір зерттеушілердің айтуынша, тарихи дереккөздерде Наурыз бек пен Базаршы (Bazarčī) атты тұлғаға бірдей рөлдердің телінуі (екеуі де Тайдула хатунның күйеуі болған, екеуін де Хизр хан жойған) бұл екі адамның бір адам екенін көрсетеді. Наурыз бектің Темір (Тимур) атты ұлы болған; сол сияқты, Базаршының ұлы Темір Мәлік деп аталады; бұлардың ешқайсысының әйгілі Әмір Темірге қатысы жоқ.
1359 жылғы қарашада Мәскеулік Иван II қайтыс болғаннан кейін, бірнеше орыс князі Ұлы Владимир князінің лауазымын бекіту (жарлық алу) үшін ханның ордасына барды. Наурыз бек бекіту грамотасын (ярлық) Нижний Новгородтың князі Андрей Константиновичке берді, ал ол оны Суздальдік інісі Дмитрийге тапсырып берді.
Кейін, 1360 жылы, бәлкім маусымда, Наурыз бек оның ұлы Темірмен және Тайдула хатунмен бірге Жошының ұлы Шибанның ұрпағы Хизр хан тарапынан тақтан тайдырылып, өлтірілді.
Наурыз бектің билігі Алтын Ордада 20 жыл ішінде бірінің артынан бірі жылдам алмасқан 25-тен астам ханның таққа отырған, көпшілігі қатар билік жүргізген, әрі нақты билікке ие болмаған анархия кезеңінің басына жатады. Кейбір хандар тек де-юре ғана билік етіп, ал шынайы билік әскери көсемдердің қолында болды; олардың ішінде ең қабілеттісі әрі ең әйгілісі — Мамай еді.
Сілтемелер
- Алтын Орда
- Ақ Орда
- Шайбани әулеті
Дереккөздер
- Қазақ энциклопедиясы, 7 том
Тағы қараңыз
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Наурыз хан туралы ақпарат, Наурыз хан дегеніміз не? Наурыз хан сөзі нені білдіреді?
Nauryz han Nauryz ibn Muhammed Navruz Naurus Nouruz tugan zhyly belgisiz 1360 Altyn Ordanyn hany 1360 zhyly kantar mausym Nauryz hanNauryzdyn Қulpa men onyn uldaryn oltirui Ivan Groznyjdyn Bettik zhylnamalar zhinagy enbegindegi miniatyura XVI gasyr LauazymyAltyn Ordanyn 14 shi hany1360 1360Izashary Қulpa hanIzbasary Қyzyr hanӨmirbayanyDini IslamDinastiya Zhoshy әuletiondeu BiografiyasyNauryz bek 1360 zhylgy akpanda ozinin aldyndagy Қulpa han men onyn eki ulynyn oltiriluinen kejin takka otyrdy Nauryz bektin shykkan tegi anyk emes Қazirgi zamangy koptegen avtorlar ony Zhәnibek hannyn uly dep atagan oz mәlimdemesin kajtalaj beredi alajda bedeldi ortagasyrlyk tarihshy Hvandәmir Nauryz bekti Zhәnibektin zhalgan uly retinde anyk atap korsetedi Bir zamandas veneciyalyk notariustyn aktisinde de Nauryz bektin Өzbek hannyn uly boldym degeni esh negizsiz dep korsetilgen quam dici fuisse filium Usbech sine aliqua meritone Sol siyakty Shyngys urpaktarynyn en dәl shezhireler zhinaktarynda mysaly Muʿizz әl ansab Nauryz bek Zhәnibek hannyn balalarynyn ishinde de baska zherde de atalmajdy Zhәnibek hannyn uly Berdibek ozinin 12 den kem emes en zhakyn tuysyn sonyn ishinde 8 ajlyk inisin oltirgeni ajtylady bul Nauryz bektin Zhәnibek hannyn tagy bir uly boluy mүmkindigin zhokka shygarady Kejbir zertteushilerdin ajtuynsha tarihi derekkozderde Nauryz bek pen Bazarshy Bazarci atty tulgaga birdej rolderdin telinui ekeui de Tajdula hatunnyn kүjeui bolgan ekeuin de Hizr han zhojgan bul eki adamnyn bir adam ekenin korsetedi Nauryz bektin Temir Timur atty uly bolgan sol siyakty Bazarshynyn uly Temir Mәlik dep atalady bulardyn eshkajsysynyn әjgili Әmir Temirge katysy zhok 1359 zhylgy karashada Mәskeulik Ivan II kajtys bolgannan kejin birneshe orys knyazi Ұly Vladimir knyazinin lauazymyn bekitu zharlyk alu үshin hannyn ordasyna bardy Nauryz bek bekitu gramotasyn yarlyk Nizhnij Novgorodtyn knyazi Andrej Konstantinovichke berdi al ol ony Suzdaldik inisi Dmitrijge tapsyryp berdi Kejin 1360 zhyly bәlkim mausymda Nauryz bek onyn uly Temirmen zhәne Tajdula hatunmen birge Zhoshynyn uly Shibannyn urpagy Hizr han tarapynan taktan tajdyrylyp oltirildi Nauryz bektin biligi Altyn Ordada 20 zhyl ishinde birinin artynan biri zhyldam almaskan 25 ten astam hannyn takka otyrgan kopshiligi katar bilik zhүrgizgen әri nakty bilikke ie bolmagan anarhiya kezeninin basyna zhatady Kejbir handar tek de yure gana bilik etip al shynajy bilik әskeri kosemderdin kolynda boldy olardyn ishinde en kabilettisi әri en әjgilisi Mamaj edi SiltemelerAltyn Orda Ak Orda Shajbani әuletiDerekkozderҚazak enciklopediyasy 7 tomTagy karanyz
