Конституциялық Кеңес
Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты — Қазақстанның сот жүйесіне кірмейтін, Қазақстан Республикасы Конституциясының үстемдігін қамтамасыз ететін мемлекеттік орган.
| Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты | |
|---|---|
 | |
| Жалпы мағлұмат | |
| Мемлекет |  Қазақстан |
| Құрылған уақыты | 1992, 2023 (екінші рет құрылды) |
| Таратылған уақыты | 1995 (кейін қайта құрылды) |
| Штаб-пәтері | Астана қаласы, Мәңгілік Ел даңғылы, 13 |
| Төрағасы | Эльвира Азимова |
| Ресми сайты | |
| gov.kz/memleket/entities/ksrk?lang=kk | |
Тарихы
Қазақстанда конституциялық бақылау институтын құру 1989 жылы Қазақ КСР Конституциясына Конституциялық қадағалау комитетінің құрылуын көздейтін толықтыру енгізумен байланысты, алайда ақыр аяғында бұл комитет құрылмады.
Кейінірек «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» 1991 жылғы 16 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Конституциялық заңында Конституцияны сот арқылы қорғайтын жоғары орган Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты болып табылады деп белгіленді. Қазақстанда Конституциялық сот 1992 жылы 6 маусымда қабылданған "Қазақстан Республикасының Конституциялық соты туралы" заңы негізінде құрылды. Бұл органды Республика Жоғарғы Кеңесі 1992 жылғы 2 шілдеде сайлап, ол 1995 жылғы қазанға дейін конституциялық бақылауды жүзеге асырды. Оған 11 адам: төраға мен он судья кірді. Конституциялық соттың алғашқы және жалғыз төрағасы Мұрат Баймаханов болды.
1995 жылы наурызда Конституциялық сот сол кездері парламент рөлін атқарған Жоғарғы кеңес сайлауын заңсыз деп танып, Жоғарғы кеңес таратылды. Сол жылы тамыз айында жаңа Конституция қабылданып, Конституциялық кеңес құрылды. Соған сәйкес Конституциялық сот жұмысы тоқтады. 1995 жылғы Конституцияның негізінде Конституциялық Кеңес 1996 жылғы ақпанда құрылды.
2022 жылы 5 маусымда жалпыұлттық референдум өтіп, Конституцияға өзгерістер мен түзетулер енгізілді. Конституциялық соттың құрылуы да сол кездегі түзетулердің бір бөлігі болды. Соған орай 2023 жылы 1 қаңтарда Конституциялық сот жұмысын бастады.
Мәртебесі
Конституциялық Сот өз өкілеттіктерін жүзеге асыру кезінде дербес және азаматтардан, ұйымдардан, мемлекеттік органдардан, лауазымды адамдардан тәуелсіз, Қазақстан Республикасының Конституциясын және осы Конституциялық заңды басшылыққа алады, соттардың немесе басқа да мемлекеттік органдардың құзыретіне кіретін барлық жағдайларда өзге мәселелерді анықтаудан, зерттеуден және тексеруден қалыс қалады.
Соттың құрамы және оны құру тәртібі
- Конституциялық Сот Төрағаны және оның орынбасарын қоса алғанда, он бір судьядан тұрады.
- Конституциялық Соттың Төрағасын лауазымға Қазақстан Республикасының Президенті Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының келісімімен тағайындайды.
- Қазақстан Республикасының Президенті Конституциялық Сот Төрағасының орынбасарын Конституциялық Сот Төрағасының ұсынуымен Конституциялық Сот судьяларының арасынан тағайындайды.
- Конституциялық Соттың төрт судьясын Қазақстан Республикасының Президенті лауазымға тағайындайды, Конституциялық Соттың үш-үш судьясын Қазақстан Республикасы Парламенті Палаталары төрағаларының ұсынуымен Қазақстан Республикасы Парламентінің Сенаты мен Мәжілісі тағайындайды.
Өкілеттік мерзімі
- Конституциялық Сот Төрағасы мен судьяларының өкілеттігі 8 жылға созылады. Бір адам Конституциялық Соттың судьясы болып бір реттен артық тағайындала алмайды.
- Өз өкілеттіктері тоқтатылған жағдайда Конституциялық Соттың Төрағасы мен судьялары Қазақстан Республикасының Конституциясында және осы Конституциялық заңда белгіленген тәртіппен ауыстырылады.
Соттың құзыреті
- Қазақстан Республикасы Конституциясының 72-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес Конституциялық Сот дау туған жағдайда:
- Қазақстан Республикасы Президентiнің сайлауын;
- Қазақстан Республикасы Парламенті депутаттарының сайлауын;
- республикалық референдумды өткізудің дұрыстығы туралы мәселенi шешедi.
- Қазақстан Республикасы Конституциясының 72-бабы 1-тармағының 2), 2-1) және 3) тармақшаларына сәйкес Конституциялық Сот:
- Қазақстан Республикасының Президенті қол қойғанға дейін Қазақстан Республикасының Парламенті қабылдаған заңдардың;
- Қазақстан Республикасының Парламенті және оның Палаталары қабылдаған қаулылардың;
- ратификацияланғанға дейін Қазақстан Республикасы халықаралық шарттарының Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкестігін қарайды.
- Қазақстан Республикасы Конституциясының 72-бабы 1-тармағының 4) және 5) тармақшаларына сәйкес Конституциялық Сот:
- Қазақстан Республикасы Конституциясының нормаларына ресми түсiндiрме;
- тиiсiнше, Қазақстан Республикасының Парламенті Қазақстан Республикасының Президентiн лауазымынан мерзiмiнен бұрын босату туралы шешiм, Қазақстан Республикасының Президентiн лауазымынан кетiру туралы түпкiлiктi шешiм қабылдағанға дейiн – белгiленген конституциялық рәсiмдердiң сақталуы туралы қорытынды бередi.
- Конституциялық Сот:
- Қазақстан Республикасы Конституциясының 53-бабының 6) тармақшасына сәйкес конституциялық iс жүргiзу практикасын жинақтап қорыту нәтижелерi бойынша жыл сайын Қазақстан Республикасының Парламентіне Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жолдау жiбередi;
- Қазақстан Республикасы Конституциясының 72-бабының 2-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасы Конституциясының 44-бабының 10-1) тармақшасында көзделген жағдайларда – Қазақстан Республикасы Президентінің жолданымдарын, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Конституциясының 78-бабында көзделген жағдайларда соттардың жолданымдарын қарайды;
- Қазақстан Республикасы Конституциясының 72-бабының 3-тармағына сәйкес азаматтардың жолданымдары бойынша Қазақстан Республикасының Конституциясында бекітілген олардың құқықтары мен бостандықтарын тікелей қозғайтын Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінің Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкестігін қарайды;
- Қазақстан Республикасы Конституциясының 72-бабының 4-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының жолданымдарын қарайды.
- Қазақстан Республикасы Конституциясының 72-бабының 5-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің жолданымдарын қарайды.
- Конституциялық Сот тек қана құқық мәселелерін шешеді және жүгінуге себеп болған нақты мән-жайларға баға бермейді.
Төрағалар тізімі
| № | Суреті | Аты-жөні (Өмір сүрген жылдары) | Басқарған уақыты | |
|---|---|---|---|---|
| Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты (1992–1995) | ||||
| 1 |  | Мұрат Баймақанов (1933—2022) | 2 шілде 1992 | 19 қазан 1995 |
| Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесі (1995–2022) | ||||
| 1 | | (1940—2000) | 24 қаңтар 1996 | 15 қараша 2000 |
| 2 | | Юрий Хитрин (1946—2004) | 21 желтоқсан 2000 | 15 маусым 2004 |
| 3 |  | Игорь Рогов (1950 туған) | 15 маусым 2004 | 11 желтоқсан 2017 |
| 4 |  | Қайрат Мәми (1954 туған) | 11 желтоқсан 2017 | 31 желтоқсан 2022 |
| Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты (2022–) | ||||
| 1 |  | Эльвира Азимова (1973 туған) | 1 қаңтар 2023 | — |
Судьяларының тізімі
| Реті | Аты-жөні | Тағайындалған уақыты | Тағайындаған билік органы |
|---|---|---|---|
| 1 | Төрағасы — Эльвира Әбілхасымқызы Азимова | 2023 жылғы 1 қаңтар | Президент |
| 2 | Төраға орынбасары — | 2023 жылғы 1 қаңтар | Президент |
| 3 | 2023 жылғы 1 қаңтар | Сенат | |
| 4 | 2023 жылғы 1 қаңтар | Президент | |
| 5 | 2023 жылғы 1 қаңтар | Президент | |
| 6 | 2023 жылғы 1 қаңтар | Сенат | |
| 7 | Қанат Сергейұлы Мусин | 2023 жылғы 1 қаңтар | Мәжіліс |
| 8 | Еркін Әнуарұлы Оңғарбаев | 2023 жылғы 1 қаңтар | Мәжіліс |
| 9 | 2023 жылғы 1 қаңтар | Президент | |
| 10 | Сергей Федорович Ударцев | 2023 жылғы 1 қаңтар | Мәжіліс |
Дереккөздер
- Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты туралы
- Қазақстан Республикасында конституциялық бақылаудың қалыптасу тарихы мен дамуы
- "Демократиялық институт": Конституциялық сотты не үшін қайтару қажет?
- Конституциялық сот жұмысын бастады
- Конституциялық Кеңестің экс-мүшелері
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Конституциялық Кеңес туралы ақпарат, Конституциялық Кеңес дегеніміз не? Конституциялық Кеңес сөзі нені білдіреді?
Қazakstan Respublikasynyn Konstituciyalyk Soty Қazakstannyn sot zhүjesine kirmejtin Қazakstan Respublikasy Konstituciyasynyn үstemdigin kamtamasyz etetin memlekettik organ Қazakstan Respublikasynyn Konstituciyalyk SotyZhalpy maglumatMemleket ҚazakstanҚurylgan uakyty 1992 2023 ekinshi ret kuryldy Taratylgan uakyty 1995 kejin kajta kuryldy Shtab pәteri Astana kalasy Mәngilik El dangyly 13Toragasy Elvira AzimovaResmi sajtygov kz memleket entities ksrk lang kkTarihyҚazakstanda konstituciyalyk bakylau institutyn kuru 1989 zhyly Қazak KSR Konstituciyasyna Konstituciyalyk kadagalau komitetinin kuryluyn kozdejtin tolyktyru engizumen bajlanysty alajda akyr ayagynda bul komitet kurylmady Kejinirek Қazakstan Respublikasynyn memlekettik tәuelsizdigi turaly 1991 zhylgy 16 zheltoksandagy Қazakstan Respublikasynyn Konstituciyalyk zanynda Konstituciyany sot arkyly korgajtyn zhogary organ Қazakstan Respublikasynyn Konstituciyalyk Soty bolyp tabylady dep belgilendi Қazakstanda Konstituciyalyk sot 1992 zhyly 6 mausymda kabyldangan Қazakstan Respublikasynyn Konstituciyalyk soty turaly zany negizinde kuryldy Bul organdy Respublika Zhogargy Kenesi 1992 zhylgy 2 shildede sajlap ol 1995 zhylgy kazanga dejin konstituciyalyk bakylaudy zhүzege asyrdy Ogan 11 adam toraga men on sudya kirdi Konstituciyalyk sottyn algashky zhәne zhalgyz toragasy Murat Bajmahanov boldy 1995 zhyly nauryzda Konstituciyalyk sot sol kezderi parlament rolin atkargan Zhogargy kenes sajlauyn zansyz dep tanyp Zhogargy kenes taratyldy Sol zhyly tamyz ajynda zhana Konstituciya kabyldanyp Konstituciyalyk kenes kuryldy Sogan sәjkes Konstituciyalyk sot zhumysy toktady 1995 zhylgy Konstituciyanyn negizinde Konstituciyalyk Kenes 1996 zhylgy akpanda kuryldy 2022 zhyly 5 mausymda zhalpyulttyk referendum otip Konstituciyaga ozgerister men tүzetuler engizildi Konstituciyalyk sottyn kuryluy da sol kezdegi tүzetulerdin bir boligi boldy Sogan oraj 2023 zhyly 1 kantarda Konstituciyalyk sot zhumysyn bastady MәrtebesiKonstituciyalyk Sot oz okilettikterin zhүzege asyru kezinde derbes zhәne azamattardan ujymdardan memlekettik organdardan lauazymdy adamdardan tәuelsiz Қazakstan Respublikasynyn Konstituciyasyn zhәne osy Konstituciyalyk zandy basshylykka alady sottardyn nemese baska da memlekettik organdardyn kuzyretine kiretin barlyk zhagdajlarda ozge mәselelerdi anyktaudan zertteuden zhәne tekseruden kalys kalady Sottyn kuramy zhәne ony kuru tәrtibiKonstituciyalyk Sot Toragany zhәne onyn orynbasaryn kosa alganda on bir sudyadan turady Konstituciyalyk Sottyn Toragasyn lauazymga Қazakstan Respublikasynyn Prezidenti Қazakstan Respublikasy Parlamenti Senatynyn kelisimimen tagajyndajdy Қazakstan Respublikasynyn Prezidenti Konstituciyalyk Sot Toragasynyn orynbasaryn Konstituciyalyk Sot Toragasynyn usynuymen Konstituciyalyk Sot sudyalarynyn arasynan tagajyndajdy Konstituciyalyk Sottyn tort sudyasyn Қazakstan Respublikasynyn Prezidenti lauazymga tagajyndajdy Konstituciyalyk Sottyn үsh үsh sudyasyn Қazakstan Respublikasy Parlamenti Palatalary toragalarynyn usynuymen Қazakstan Respublikasy Parlamentinin Senaty men Mәzhilisi tagajyndajdy Өkilettik merzimiKonstituciyalyk Sot Toragasy men sudyalarynyn okilettigi 8 zhylga sozylady Bir adam Konstituciyalyk Sottyn sudyasy bolyp bir retten artyk tagajyndala almajdy Өz okilettikteri toktatylgan zhagdajda Konstituciyalyk Sottyn Toragasy men sudyalary Қazakstan Respublikasynyn Konstituciyasynda zhәne osy Konstituciyalyk zanda belgilengen tәrtippen auystyrylady Sottyn kuzyretiҚazakstan Respublikasy Konstituciyasynyn 72 baby 1 tarmagynyn 1 tarmakshasyna sәjkes Konstituciyalyk Sot dau tugan zhagdajda Қazakstan Respublikasy Prezidentinin sajlauyn Қazakstan Respublikasy Parlamenti deputattarynyn sajlauyn respublikalyk referendumdy otkizudin durystygy turaly mәseleni sheshedi Қazakstan Respublikasy Konstituciyasynyn 72 baby 1 tarmagynyn 2 2 1 zhәne 3 tarmakshalaryna sәjkes Konstituciyalyk Sot Қazakstan Respublikasynyn Prezidenti kol kojganga dejin Қazakstan Respublikasynyn Parlamenti kabyldagan zandardyn Қazakstan Respublikasynyn Parlamenti zhәne onyn Palatalary kabyldagan kaulylardyn ratifikaciyalanganga dejin Қazakstan Respublikasy halykaralyk sharttarynyn Қazakstan Respublikasynyn Konstituciyasyna sәjkestigin karajdy Қazakstan Respublikasy Konstituciyasynyn 72 baby 1 tarmagynyn 4 zhәne 5 tarmakshalaryna sәjkes Konstituciyalyk Sot Қazakstan Respublikasy Konstituciyasynyn normalaryna resmi tүsindirme tiisinshe Қazakstan Respublikasynyn Parlamenti Қazakstan Respublikasynyn Prezidentin lauazymynan merziminen buryn bosatu turaly sheshim Қazakstan Respublikasynyn Prezidentin lauazymynan ketiru turaly tүpkilikti sheshim kabyldaganga dejin belgilengen konstituciyalyk rәsimderdin saktaluy turaly korytyndy beredi Konstituciyalyk Sot Қazakstan Respublikasy Konstituciyasynyn 53 babynyn 6 tarmakshasyna sәjkes konstituciyalyk is zhүrgizu praktikasyn zhinaktap korytu nәtizheleri bojynsha zhyl sajyn Қazakstan Respublikasynyn Parlamentine Қazakstan Respublikasyndagy konstituciyalyk zandylyktyn zhaj kүji turaly zholdau zhiberedi Қazakstan Respublikasy Konstituciyasynyn 72 babynyn 2 tarmagyna sәjkes Қazakstan Respublikasy Konstituciyasynyn 44 babynyn 10 1 tarmakshasynda kozdelgen zhagdajlarda Қazakstan Respublikasy Prezidentinin zholdanymdaryn sondaj ak Қazakstan Respublikasy Konstituciyasynyn 78 babynda kozdelgen zhagdajlarda sottardyn zholdanymdaryn karajdy Қazakstan Respublikasy Konstituciyasynyn 72 babynyn 3 tarmagyna sәjkes azamattardyn zholdanymdary bojynsha Қazakstan Respublikasynyn Konstituciyasynda bekitilgen olardyn kukyktary men bostandyktaryn tikelej kozgajtyn Қazakstan Respublikasynyn normativtik kukyktyk aktilerinin Қazakstan Respublikasynyn Konstituciyasyna sәjkestigin karajdy Қazakstan Respublikasy Konstituciyasynyn 72 babynyn 4 tarmagyna sәjkes Қazakstan Respublikasy Bas Prokurorynyn zholdanymdaryn karajdy Қazakstan Respublikasy Konstituciyasynyn 72 babynyn 5 tarmagyna sәjkes Қazakstan Respublikasyndagy Adam kukyktary zhonindegi uәkildin zholdanymdaryn karajdy Konstituciyalyk Sot tek kana kukyk mәselelerin sheshedi zhәne zhүginuge sebep bolgan nakty mәn zhajlarga baga bermejdi Toragalar tizimi Sureti Aty zhoni Өmir sүrgen zhyldary Baskargan uakytyҚazakstan Respublikasynyn Konstituciyalyk Soty 1992 1995 1 Murat Bajmakanov 1933 2022 2 shilde 1992 19 kazan 1995Қazakstan Respublikasynyn Konstituciyalyk Kenesi 1995 2022 1 1940 2000 24 kantar 1996 15 karasha 20002 Yurij Hitrin 1946 2004 21 zheltoksan 2000 15 mausym 20043 Igor Rogov 1950 tugan 15 mausym 2004 11 zheltoksan 20174 Қajrat Mәmi 1954 tugan 11 zheltoksan 2017 31 zheltoksan 2022Қazakstan Respublikasynyn Konstituciyalyk Soty 2022 1 Elvira Azimova 1973 tugan 1 kantar 2023 Sudyalarynyn tizimiReti Aty zhoni Tagajyndalgan uakyty Tagajyndagan bilik organy1 Toragasy Elvira Әbilhasymkyzy Azimova 2023 zhylgy 1 kantar Prezident2 Toraga orynbasary 2023 zhylgy 1 kantar Prezident3 2023 zhylgy 1 kantar Senat4 2023 zhylgy 1 kantar Prezident5 2023 zhylgy 1 kantar Prezident6 2023 zhylgy 1 kantar Senat7 Қanat Sergejuly Musin 2023 zhylgy 1 kantar Mәzhilis8 Erkin Әnuaruly Ongarbaev 2023 zhylgy 1 kantar Mәzhilis9 2023 zhylgy 1 kantar Prezident10 Sergej Fedorovich Udarcev 2023 zhylgy 1 kantar MәzhilisDerekkozderҚazakstan Respublikasynyn Konstituciyalyk Soty turaly Қazakstan Respublikasynda konstituciyalyk bakylaudyn kalyptasu tarihy men damuy Demokratiyalyk institut Konstituciyalyk sotty ne үshin kajtaru kazhet Konstituciyalyk sot zhumysyn bastady Konstituciyalyk Kenestin eks mүsheleri
