Есімді сөз тіркестері
Есімді сөз тіркестері — сөз тіркесінің басыңқы сыңары есім сөз болып келетін түрі. Мұндай сөз тіркесінің ұйытқы сөздері (басыңқылары), негізінен, зат есім және сын есім, сан есім сияқты есім сөздер болады да, бағыныңқы сыңарлардың қызметін есім сөздердің бірі немесе етістіктің есімше түрі атқарады: “қалың тоғай”, “жақсының сөзі”, “екінің бірі”, “оқылған кітап”.
- Есімді сөз тіркестерінің сыңарлары қабыса, матаса, меңгеріле байланысады. Байланысу формаларының бір-бірінен елеулі айырмашылықтары болуымен бірге, байланысудың бір формасының да өз ішінде ерекшеліктері болады.
- Қабыса байланысқан есімді сөз тіркестері, зат есім мен зат есімнің тіркестері түрінде (“алтын сақина”, “темір пеш”, “бір үйір жылқы”, “бір үзім нан”, “қалта сағат”), сын есім мен зат есімнің тіркесі түрінде (“жақсы дос”, “сұлу әйел”, “ақ қағаз”, “аласа бойлы азамат”, “ат жақты жігіт”), сан есім мен зат есімнің тіркесі түрінде (“оныншы сынып”, “отыз студент”, “он шақты қой”, “бес-алты дәптер”), есімше мен зат есімнің тіркесі түрінде (“көрінген тау”, “сөйлейтін адам”, “орылған шөп”), есімдік пен зат есімнің тіркесі түрінде (“мына үй”, “ана жол”, “нешінші пәтер?”, “барлық халық”, “өз еңбегі”), үстеу мен зат есімдердің тіркесі түрінде (“қазір осында”, “бүгін көңілді”, “әлі тып-тыныш”) кездеседі.
- Матаса байланысқан есімді сөз тіркестері байланысудың табиғатына сай сөз бен сөздің тіркесі болып шығады (“қораның шатыры”, “құстың сұлуы”, “отыздың екеуі”, “менің әкем”).
- Меңгеріле байланысқанда басыңқы мен бағыныңқы сыңарлардың септік (іліктен басқа) жалғаулары арқылы тіркеске түсетіні белгілі (“жанға бай”, “жақсылыққа үйір”, “сенімен тұстас”, “сайлауға әзірлік”). Осының барлығынан да сын, сапа, меншіктілік сияқты синтаксистік мағыналар туындап отырады.
Дереккөздер
- “Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
| Бұл мақаланы Уикипедия сапа талаптарына лайықты болуы үшін уикилендіру қажет. |
| Бұл мақалада еш сурет жоқ. Мақаланы жетілдіру үшін қажетті суретті енгізіп көмек беріңіз. Суретті қосқаннан кейін бұл үлгіні мақаладан аластаңыз.
|
 | Бұл — мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз. Бұл ескертуді дәлдеп ауыстыру қажет. |
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Есімді сөз тіркестері туралы ақпарат, Есімді сөз тіркестері дегеніміз не? Есімді сөз тіркестері сөзі нені білдіреді?
Esimdi soz tirkesteri soz tirkesinin basynky synary esim soz bolyp keletin tүri Mundaj soz tirkesinin ujytky sozderi basynkylary negizinen zat esim zhәne syn esim san esim siyakty esim sozder bolady da bagynynky synarlardyn kyzmetin esim sozderdin biri nemese etistiktin esimshe tүri atkarady kalyn togaj zhaksynyn sozi ekinin biri okylgan kitap Esimdi soz tirkesterinin synarlary kabysa matasa mengerile bajlanysady Bajlanysu formalarynyn bir birinen eleuli ajyrmashylyktary boluymen birge bajlanysudyn bir formasynyn da oz ishinde erekshelikteri bolady Қabysa bajlanyskan esimdi soz tirkesteri zat esim men zat esimnin tirkesteri tүrinde altyn sakina temir pesh bir үjir zhylky bir үzim nan kalta sagat syn esim men zat esimnin tirkesi tүrinde zhaksy dos sulu әjel ak kagaz alasa bojly azamat at zhakty zhigit san esim men zat esimnin tirkesi tүrinde onynshy synyp otyz student on shakty koj bes alty dәpter esimshe men zat esimnin tirkesi tүrinde koringen tau sojlejtin adam orylgan shop esimdik pen zat esimnin tirkesi tүrinde myna үj ana zhol neshinshi pәter barlyk halyk oz enbegi үsteu men zat esimderdin tirkesi tүrinde kazir osynda bүgin konildi әli typ tynysh kezdesedi Matasa bajlanyskan esimdi soz tirkesteri bajlanysudyn tabigatyna saj soz ben sozdin tirkesi bolyp shygady koranyn shatyry kustyn suluy otyzdyn ekeui menin әkem Mengerile bajlanyskanda basynky men bagynynky synarlardyn septik ilikten baska zhalgaulary arkyly tirkeske tүsetini belgili zhanga baj zhaksylykka үjir senimen tustas sajlauga әzirlik Osynyn barlygynan da syn sapa menshiktilik siyakty sintaksistik magynalar tuyndap otyrady Derekkozder Қazakstan Ұlttyk encklopediya Bas redaktor Ә Nysanbaev Almaty Қazak enciklopediyasy Bas redakciyasy 1998 ISBN 5 89800 123 9Bul makalany Uikipediya sapa talaptaryna lajykty boluy үshin uikilendiru kazhet Bul makalada esh suret zhok Makalany zhetildiru үshin kazhetti suretti engizip komek beriniz Suretti koskannan kejin bul үlgini makaladan alastanyz Suretti mynnan tabuga bolady osy makalanyn takyrybyna bajlanysty suret Ortak korda tabyluy mүmkin makalanyn ozge til uikilerindegi nuskalaryn karap koriniz oziniz zhasagan suretti zhүkteniz avtorlyk kukykpen korgalgan suret kospanyz Bul makalanyn bastamasy Bul makalany tolyktyryp damytu arkyly Uikipediyaga komektese alasyz Bul eskertudi dәldep auystyru kazhet
