Аққағаз Досжанова
Аққағаз Досжанова (1893 жыл, 5-ауыл, Бөрті болысы, Ақтөбе уезі, Торғай облысы – 29 қаңтар 1932, Шымкент) – қазақтан шыққан тұңғыш дәрігер-әйел, Ташкенттегі Орта Азия мемлекеттік университетін бітірген тұңғыш әйел, қоғам қайраткері және Алаш қозғалысының мүшесі.
| Аққағаз Досжанова | |
 | |
| Туған күні | 25 мамыр 1893 |
|---|---|
| Туған жері | Торғай облысы (Ресей империясы), Ақтөбе уезі, |
| Қайтыс болған күні | 29 қаңтар 1932 (38 жас) |
| Қайтыс болған жері | Шымкент |
| Азаматтығы |
|
| Қызметі | Дәрігер |
| Осы үшін белгілі | Тұңғыш қазақ дәрігер-әйел |
Өмірбаяны
Балалық шағы
Аққағаз Досжанова 1893 жылы Орынбор губерниясы Торғай облысы Ақтөбе уезінің Бөрті болысында өмірге келген. Қазір ол туған ауыл Бөрте (Мәртөк ауданы) деп аталады.
Әке-шешеден ерте айырылған Аққағаз ағасы Сағындықтың тәрбиесінде болады. Аққағаздың болашақ мамандығын таңдауға бұл кісінің зор ықпалы болған. Сағындық Досжанов сауатты білімді адам болған. Оның Орынбордағы орыс-қазақ училищесін және мұғалімдер даярлау курсын бітіргендігін мұрағат құжаттары растайды.
С.Досжанов сол кездегі жергілікті қыздарды оқуға беруге болмайды деген стереотипке қарсы шығып, кішкентай Аққағазды мектепке береді. 1914 жылы Орынбор қыздар гимназиясын үздіктер қатарында бітірген алғыр да пысық қыз Мәскеудегі медицина курсына түседі.
Білім алуы мен ерте кезі
1917 жылы қазақ зиялылары ұйымдастырған Мәскеудегі медреседе өткен бас қосуға қатысып, мұсылман елдерінің азат болуы туралы баяндама жасайды. Бұл екінің бірінің қолынан келе бермейтін ерлік еді.
Мәскеудегі қазақтың белгілі қоғам қайраткерлерінің ақыл-кеңесімен ол Мұсылмандардың бүкілресейлік съезіне (1917 жылдың 1-8 мамыры) қатысып, биік мінберден мұсылман әйелдерінің мүң-мұқтажын жоқтап сөз сөйлеп, төрт делегаттың бірі болып сайланады. Ірі қоғамдық іс-шараларға қатысып жүріп, жас бойжеткен өз денсаулығына қарамаған сияқты.
1918 жылы ол денсаулық жағдайына байланысты Мәскеудегі фельдшерлер курсын тастап, «Сестра милосердия» куәлігін алып, елге оралады. Туған елдің салқын самалы, балдай саумал оның жағдайын жақсартып, бір жарым жылдан кейін ол Мәскеуге оралады.
Мәскеудегі оқуын бітірген Аққағаз Бірінші Дүниежүзілік соғыстың тап ортасынан бір-ақ шығады. Батыл мейірбике Аққағаз шайқас даласына аттанып, госпитальде жұмыс істейді. Жаралыларға көмек көрсете жүріп, Польша шекарасына дейін табан тірейді. Сол жерден ол істейтін госпиталь Том қаласына ауысады да, Аққағаз қолындағы куәлігінің арқасындағы Том университетінің медицина факультетінің екінші курсына қабылданады.
Том университетін аяқтамай, 1921 жылы Ташкентте ашылған алғашқы жоғарғы оқу орны – Орта Азия мемлекеттік университетіне ауысады; 1922 жылы оны үздік тәмамдайды.
Бұл оқиға еленбей қалмайды: сол кездегі Халық Комиссарлары Кеңесі төрағасының орынбасары С.Қожановтың шаңырағында алаштың арда ұлдары Т.Рысқұлов, , С.Асфендияров, Б.Сүлеев, С.Айзұнов, Н.Төреқұлов, М.Тынышбаев, М.Әуезов, Х.Досмұхамедов, , т.б. бас қосып, атап өткені жөнінде ақпарат бар. Бұл А.Досжанованың зиялы қауым ортасындағы абырой-беделін анық байқатады.
Тойдың қызған шағында Аққағазға 100 мың сом сыйлық табысталып, құны 10 мың сомнан тұратын хирургиялық жабдықтары бар жұмыс кабинетімен бірге пәтер кілті де қоса тапсырылған екен. Бұл жаңалықты большевиктердің «Правда» газеті: «Ташкент. 1922 жылдың күзінде Түркістан республикасының медициналық факультетін бітірген, жоғары білім алған дәрігер әйелге – қырғыз қыз Досжановаға Түркістан республиканың Халық комиссариаты 100 000 сом мөлшерін сыйақы (стипендия) беру және өз қаражатына кабинетті жабдықтауды қаулы етті» деп хабарлап, жаһанға жария етті.
Өрлеу жылдары
Ташкентте оқи жүріп, ординатор-дәрігер болып қызмет істейді. 1922 жылы оқуын бітіріп, Ташкентте дәрігер болып жұмыс істейді, жетімдерді емдеп, қоғамдық жұмыстармен айналысады.
1921 жылы 11 қыркүйекте «Степная правда» газетінде ел ішінде белең алған жұқпалы аурулардың қаупі туралы «Түркістан» деген мақаласы жарық көрген. Медицина тақырыбындағы еңбектерінен бөлек, «Әйел теңдігі», «Абай», «Жас азамат» тәрізді журналдарда жазбалары жарияланып тұрған.
Ол жиналыс, митингтерде жиі сөз сөйлеп, лекциялар оқыған. Қазақ, татар, өзбек, қырғыз, орыс тілін еркін меңгерген Аққағаз лекцияларын тыңдаушыларының ұлттық құрамын ескере отырып оқитын. Оның қоғамдық жұмысы туралы айтқан кезде оның еңбекқорлығын атап өту керек.
Осы жұмыста жүріп 1921 жылы күзде Аққағаз болашақ жары Әділгерей Ершинмен танысады. 1925 жылы Әділгерей мен Аққағаз шаңырақ құрады.
1931 жылы отбасымен Алматыға көшіп келіп, №1 ауруханада гинеколог болып жүмыс істейді. Мұнда жүргенде ауру жұқтырып, денсаулығы қатты нашарлайды. Сөйтіп Шымкент қаласына көшеді.
1932 жылы 29 қаңтарда Шымкент қаласында өкпе туберкулезінен қайтыс болады.
Еңбектері
Медицина тақырыбындағы еңбектерінен тыс, «Әйел теңдігі», «Абай», «Жас азамат» атты әлеуметтік, жалпыұлттық тақырыптарда мақалалар жариялайды. Осы мақалаларынан оның саяси ұстанымын, ұлтшыл бағытын, адами тұлғасын тануға болады.
Дереккөздер
- Аян Аден. Ақ халатты Аққағаз
- Заңғар Кәрімхан. Аққағаздың оқу бітіруі
- «Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Аққағаз Досжанова туралы ақпарат, Аққағаз Досжанова дегеніміз не? Аққағаз Досжанова сөзі нені білдіреді?
Akkagaz Doszhanova 1893 zhyl 5 auyl Borti bolysy Aktobe uezi Torgaj oblysy 29 kantar 1932 Shymkent kazaktan shykkan tungysh dәriger әjel Tashkenttegi Orta Aziya memlekettik universitetin bitirgen tungysh әjel kogam kajratkeri zhәne Alash kozgalysynyn mүshesi Akkagaz DoszhanovaTugan kүni25 mamyr 1893 1893 05 25 Tugan zheriTorgaj oblysy Resej imperiyasy Aktobe uezi Қajtys bolgan kүni29 kantar 1932 1932 01 29 38 zhas Қajtys bolgan zheriShymkentAzamattygy Resej imperiyasy KSROҚyzmetiDәrigerOsy үshin belgiliTungysh kazak dәriger әjelAkkagaz Doszhanovanyn universitet bitiru tojy Tashkent 1922 zhylEkinshi katarda otyrgandar onnan solga karaj 6 Akkagaz Doszhanova ӨmirbayanyBalalyk shagy Akkagaz Doszhanova 1893 zhyly Orynbor guberniyasy Torgaj oblysy Aktobe uezinin Borti bolysynda omirge kelgen Қazir ol tugan auyl Borte Mәrtok audany dep atalady Әke shesheden erte ajyrylgan Akkagaz agasy Sagyndyktyn tәrbiesinde bolady Akkagazdyn bolashak mamandygyn tandauga bul kisinin zor ykpaly bolgan Sagyndyk Doszhanov sauatty bilimdi adam bolgan Onyn Orynbordagy orys kazak uchilishesin zhәne mugalimder dayarlau kursyn bitirgendigin muragat kuzhattary rastajdy S Doszhanov sol kezdegi zhergilikti kyzdardy okuga beruge bolmajdy degen stereotipke karsy shygyp kishkentaj Akkagazdy mektepke beredi 1914 zhyly Orynbor kyzdar gimnaziyasyn үzdikter katarynda bitirgen algyr da pysyk kyz Mәskeudegi medicina kursyna tүsedi Bilim aluy men erte kezi 1917 zhyly kazak ziyalylary ujymdastyrgan Mәskeudegi medresede otken bas kosuga katysyp musylman elderinin azat boluy turaly bayandama zhasajdy Bul ekinin birinin kolynan kele bermejtin erlik edi Mәskeudegi kazaktyn belgili kogam kajratkerlerinin akyl kenesimen ol Musylmandardyn bүkilresejlik sezine 1917 zhyldyn 1 8 mamyry katysyp biik minberden musylman әjelderinin mүn muktazhyn zhoktap soz sojlep tort delegattyn biri bolyp sajlanady Iri kogamdyk is sharalarga katysyp zhүrip zhas bojzhetken oz densaulygyna karamagan siyakty 1918 zhyly ol densaulyk zhagdajyna bajlanysty Mәskeudegi feldsherler kursyn tastap Sestra miloserdiya kuәligin alyp elge oralady Tugan eldin salkyn samaly baldaj saumal onyn zhagdajyn zhaksartyp bir zharym zhyldan kejin ol Mәskeuge oralady Mәskeudegi okuyn bitirgen Akkagaz Birinshi Dүniezhүzilik sogystyn tap ortasynan bir ak shygady Batyl mejirbike Akkagaz shajkas dalasyna attanyp gospitalde zhumys istejdi Zharalylarga komek korsete zhүrip Polsha shekarasyna dejin taban tirejdi Sol zherden ol istejtin gospital Tom kalasyna auysady da Akkagaz kolyndagy kuәliginin arkasyndagy Tom universitetinin medicina fakultetinin ekinshi kursyna kabyldanady Tom universitetin ayaktamaj 1921 zhyly Tashkentte ashylgan algashky zhogargy oku orny Orta Aziya memlekettik universitetine auysady 1922 zhyly ony үzdik tәmamdajdy Bul okiga elenbej kalmajdy sol kezdegi Halyk Komissarlary Kenesi toragasynyn orynbasary S Қozhanovtyn shanyragynda alashtyn arda uldary T Ryskulov S Asfendiyarov B Sүleev S Ajzunov N Torekulov M Tynyshbaev M Әuezov H Dosmuhamedov t b bas kosyp atap otkeni zhoninde akparat bar Bul A Doszhanovanyn ziyaly kauym ortasyndagy abyroj bedelin anyk bajkatady Tojdyn kyzgan shagynda Akkagazga 100 myn som syjlyk tabystalyp kuny 10 myn somnan turatyn hirurgiyalyk zhabdyktary bar zhumys kabinetimen birge pәter kilti de kosa tapsyrylgan eken Bul zhanalykty bolshevikterdin Pravda gazeti Tashkent 1922 zhyldyn kүzinde Tүrkistan respublikasynyn medicinalyk fakultetin bitirgen zhogary bilim algan dәriger әjelge kyrgyz kyz Doszhanovaga Tүrkistan respublikanyn Halyk komissariaty 100 000 som molsherin syjaky stipendiya beru zhәne oz karazhatyna kabinetti zhabdyktaudy kauly etti dep habarlap zhaһanga zhariya etti Өrleu zhyldary Tashkentte oki zhүrip ordinator dәriger bolyp kyzmet istejdi 1922 zhyly okuyn bitirip Tashkentte dәriger bolyp zhumys istejdi zhetimderdi emdep kogamdyk zhumystarmen ajnalysady 1921 zhyly 11 kyrkүjekte Stepnaya pravda gazetinde el ishinde belen algan zhukpaly aurulardyn kaupi turaly Tүrkistan degen makalasy zharyk korgen Medicina takyrybyndagy enbekterinen bolek Әjel tendigi Abaj Zhas azamat tәrizdi zhurnaldarda zhazbalary zhariyalanyp turgan Ol zhinalys mitingterde zhii soz sojlep lekciyalar okygan Қazak tatar ozbek kyrgyz orys tilin erkin mengergen Akkagaz lekciyalaryn tyndaushylarynyn ulttyk kuramyn eskere otyryp okityn Onyn kogamdyk zhumysy turaly ajtkan kezde onyn enbekkorlygyn atap otu kerek Osy zhumysta zhүrip 1921 zhyly kүzde Akkagaz bolashak zhary Әdilgerej Ershinmen tanysady 1925 zhyly Әdilgerej men Akkagaz shanyrak kurady 1931 zhyly otbasymen Almatyga koship kelip 1 auruhanada ginekolog bolyp zhүmys istejdi Munda zhүrgende auru zhuktyryp densaulygy katty nasharlajdy Sojtip Shymkent kalasyna koshedi 1932 zhyly 29 kantarda Shymkent kalasynda okpe tuberkulezinen kajtys bolady EnbekteriMedicina takyrybyndagy enbekterinen tys Әjel tendigi Abaj Zhas azamat atty әleumettik zhalpyulttyk takyryptarda makalalar zhariyalajdy Osy makalalarynan onyn sayasi ustanymyn ultshyl bagytyn adami tulgasyn tanuga bolady DerekkozderAyan Aden Ak halatty Akkagaz Zangar Kәrimhan Akkagazdyn oku bitirui Alash kozgalysy Almaty 2008 ISBN 9965 32 715 7
