Алақұш Тегін
Алақұш Тегін Құри немесе Алақұш Дигит Құри (парсы: اولاقوشتیکین قوری, Alāqūsh Tīkīn Qūrī; қыт. 阿剌兀思剔吉忽里, Āláwùsī Tījí Hūlǐ; қайтыс болған жылы — 1211) — оңғұттар тайпасының көсемі және Шыңғыс ханның одақтасы болған.
Биографиясы
Ол түркі тектес несториан билеуші болған және алғаш рет тарихи деректерде 1203 жылы Найман ханы Таян хан онымен байланысқа шыққанда аталады. Екеуінің мәдениеті мен діні ұқсас еді. Наймандар Шыңғыс ханға қарсы одақ құруды көздеп жатқан кезде, Алақұш жасырын түрде Йоханнан есімді елшіні Темүжінге жіберіп, туып келе жатқан қауіп-қатерлер туралы хабарлаған. 1204 жылы Таян хан өлтірілді, ал Алақұш Тегін Шыңғыс ханмен одақ құрды, оған адалдық танытып, 1207 жылы Шыңғыс ханның қызы Алахай Бекиді ұлы Бұян Шыбанға некелеп алды.
Моңғолдардың Солтүстік Қытайға жорығы кезінде, Алақұш Шыңғыс ханға көмектесіп, Цзин әулетіне қызмет етіп жүрген кезінде күзеткен Ұлы Қытай қорғанының өткелін тапсырып берген. Алайда, кейінірек 1211 жылы Өңгүттер Шыңғыс ханға қарсы көтеріліс жасап, Алақұш пен оның ұлын өлтірді. Ақыры көтеріліс басылған соң, Шыңғыс хан арба дөңгелегінен биік барлық Оңғұт ерлерін өлтіруге бұйрық берді, бірақ Алақұштың жиені Шигү (қытайша Чжэнго) мен Алақай Бике оны райынан қайтарды. Сөйтіп, тек кісі өлтіруге себепші болғандар мен олардың отбасылары ғана жазаланды. Кейін Алақай Бике Шигүге күйеуге шықты.
1305 жылы Юань әулетінің Чэнцзун императоры Алақұшқа қайтыс болғаннан кейін Гаотан патшасы (高唐王) деген атақ берді.
Жанұясы
Алақұштың ұрпақтары Бөржігін әулетімен некелесуді жалғастырып, бірнеше ұрпақ бойы империя ішінде ерекше мәртебеге ие болып отырды:
- Бұян Шыбан (қайтыс болды 1211) — Алақай Бехиге үйленген;
- Бояохэ — 1225 жылы левират бойынша Алақайға үйленді;
- Күн Бұқа (君不花), Чжунсян ханзадасы — Гүюктің қызы Елмиш хатунға үйленген; Сун мемлекетіне қарсы шапқыншылықта қайтыс болды;
- Нанцядай, Чжунле ханы — Боржығын әулетінен Елянчжен ханшайымға үйленген;
- Көліншек, Чжао Кансидің ханы — Бүрінің немересі, Ұйғыр ханшайымға үйленген;
- Антонг — (толық мәлімет жоқ);
- Ай Бұқа (愛不花) — Құбылай ханның қызы, Чжао мемлекетінің Ұлы ханшайымы Юэлеге үйленген;
- Жорж (Көргіс, 闊里吉思), Гаотан ханзадасы — Цидің Аға ханшайымы Құтадмішке (Жэньцзиннің қызы), кейін Темір ханның қызына (Чжао ханшайым) үйленген; 1298 ж. қайтыс болды;
- Жон (Шуань, 朮安) — Гаммаланың қызы Аратнабалаға үйленген (Гаммала — Жэньцзиннің ұлы, 1263–1302);
- Есен Қаймыш — бала кезінде қайтыс болған;
Жоханнан (Шухунан, 朮忽難), Гаотан ханзадасы: Құрудай ханзаданың қызы Емиянганчжен ханшайымға үйленген (Құрудай — Шыңғыс ханның алтыншы ұлы Хүлгеннің немересі); Дармабаланың немересі Найла Бұқаның қызы Ашитулу ханшайымға үйленген;
- Арыбадей — Вэй князьдігінің ханзадасы Ванцзенің қызы Нулун ханшайымға үйленген (Мөңкенің шөбересі);
- Бижахия ханшайым — Гаммалаға тұрмысқа шыққан (дерек қажет);
- Еліуан ханшайым — Маңғала ұлы Алтан Бұқаға тұрмысқа шыққан (дерек қажет);
- Құтлық ханшайым — Құрудай ұлы Ебүгенге тұрмысқа шыққан (дерек қажет);
- Йер Бұқа (拙里不花) — Юньнань өлкесінің губернаторы болған;
- Констанция (Құштанз, 火思丹) — Өгедей ханның шөбересі Булоучу ханзаданың ұлы Чжухужен ханзадасына тұрмысқа шыққан.
Дереккөздер
- Atwood Christopher P. Rashīd al-Dīn's Ghazanid Chronicle and Its Mongolian Sources — Brill. — P. 61. — ISBN 978-90-04-43821-7.
- Grousset René Conqueror of the World — Orion Press. — P. 146, 186, 190. — ISBN 978-0-670-00343-3.
- Hope Michael Power, politics, and tradition in the Mongol Empire and the Ilkhanate of Iran — Oxford. — P. 40. — ISBN 978-0-19-108107-1.
- Zhao George Qingzhi Marriage as Political Strategy and Cultural Expression: Mongolian Royal Marriages from World Empire to Yuan Dynasty — Peter Lang. — P. 156–161. — ISBN 978-1-4331-0275-2.
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Алақұш Тегін туралы ақпарат, Алақұш Тегін дегеніміз не? Алақұш Тегін сөзі нені білдіреді?
Alakush Tegin Қuri nemese Alakush Digit Қuri parsy اولاقوشتیکین قوری Alaqush Tikin Quri kyt 阿剌兀思剔吉忽里 Alawusi Tiji Hulǐ kajtys bolgan zhyly 1211 onguttar tajpasynyn kosemi zhәne Shyngys hannyn odaktasy bolgan BiografiyasyOl tүrki tektes nestorian bileushi bolgan zhәne algash ret tarihi derekterde 1203 zhyly Najman hany Tayan han onymen bajlanyska shykkanda atalady Ekeuinin mәdenieti men dini uksas edi Najmandar Shyngys hanga karsy odak kurudy kozdep zhatkan kezde Alakush zhasyryn tүrde Johannan esimdi elshini Temүzhinge zhiberip tuyp kele zhatkan kauip katerler turaly habarlagan 1204 zhyly Tayan han oltirildi al Alakush Tegin Shyngys hanmen odak kurdy ogan adaldyk tanytyp 1207 zhyly Shyngys hannyn kyzy Alahaj Bekidi uly Buyan Shybanga nekelep aldy Mongoldardyn Soltүstik Қytajga zhorygy kezinde Alakush Shyngys hanga komektesip Czin әuletine kyzmet etip zhүrgen kezinde kүzetken Ұly Қytaj korganynyn otkelin tapsyryp bergen Alajda kejinirek 1211 zhyly Өngүtter Shyngys hanga karsy koterilis zhasap Alakush pen onyn ulyn oltirdi Akyry koterilis basylgan son Shyngys han arba dongeleginen biik barlyk Ongut erlerin oltiruge bujryk berdi birak Alakushtyn zhieni Shigү kytajsha Chzhengo men Alakaj Bike ony rajynan kajtardy Sojtip tek kisi oltiruge sebepshi bolgandar men olardyn otbasylary gana zhazalandy Kejin Alakaj Bike Shigүge kүjeuge shykty 1305 zhyly Yuan әuletinin Chenczun imperatory Alakushka kajtys bolgannan kejin Gaotan patshasy 高唐王 degen atak berdi ZhanuyasyAlakushtyn urpaktary Borzhigin әuletimen nekelesudi zhalgastyryp birneshe urpak bojy imperiya ishinde erekshe mәrtebege ie bolyp otyrdy Buyan Shyban kajtys boldy 1211 Alakaj Behige үjlengen Boyaohe 1225 zhyly levirat bojynsha Alakajga үjlendi Kүn Buka 君不花 Chzhunsyan hanzadasy Gүyuktin kyzy Elmish hatunga үjlengen Sun memleketine karsy shapkynshylykta kajtys boldy Nancyadaj Chzhunle hany Borzhygyn әuletinen Elyanchzhen hanshajymga үjlengen Kolinshek Chzhao Kansidin hany Bүrinin nemeresi Ұjgyr hanshajymga үjlengen Antong tolyk mәlimet zhok Aj Buka 愛不花 Қubylaj hannyn kyzy Chzhao memleketinin Ұly hanshajymy Yuelege үjlengen Zhorzh Korgis 闊里吉思 Gaotan hanzadasy Cidin Aga hanshajymy Қutadmishke Zhenczinnin kyzy kejin Temir hannyn kyzyna Chzhao hanshajym үjlengen 1298 zh kajtys boldy Zhon Shuan 朮安 Gammalanyn kyzy Aratnabalaga үjlengen Gammala Zhenczinnin uly 1263 1302 Esen Қajmysh bala kezinde kajtys bolgan Zhohannan Shuhunan 朮忽難 Gaotan hanzadasy Қurudaj hanzadanyn kyzy Emiyanganchzhen hanshajymga үjlengen Қurudaj Shyngys hannyn altynshy uly Hүlgennin nemeresi Darmabalanyn nemeresi Najla Bukanyn kyzy Ashitulu hanshajymga үjlengen Arybadej Vej knyazdiginin hanzadasy Vanczenin kyzy Nulun hanshajymga үjlengen Monkenin shoberesi Bizhahiya hanshajym Gammalaga turmyska shykkan derek kazhet Eliuan hanshajym Mangala uly Altan Bukaga turmyska shykkan derek kazhet Қutlyk hanshajym Қurudaj uly Ebүgenge turmyska shykkan derek kazhet Jer Buka 拙里不花 Yunnan olkesinin gubernatory bolgan Konstanciya Қushtanz 火思丹 Өgedej hannyn shoberesi Bulouchu hanzadanyn uly Chzhuhuzhen hanzadasyna turmyska shykkan DerekkozderAtwood Christopher P Rashid al Din s Ghazanid Chronicle and Its Mongolian Sources Brill P 61 ISBN 978 90 04 43821 7 Grousset Rene Conqueror of the World Orion Press P 146 186 190 ISBN 978 0 670 00343 3 Hope Michael Power politics and tradition in the Mongol Empire and the Ilkhanate of Iran Oxford P 40 ISBN 978 0 19 108107 1 Zhao George Qingzhi Marriage as Political Strategy and Cultural Expression Mongolian Royal Marriages from World Empire to Yuan Dynasty Peter Lang P 156 161 ISBN 978 1 4331 0275 2
