Халифтер тізімі
Бұл мақалада Ислам халифатының ең жоғарғы рухани және зайырлы басшысы болып есептелетін «халифа» атағына ие болған адамдар тізімі келтірілген.
Ислам халифаты
| № | Есімі | Құсни/Тұғра | Билеген уақыты | Ұзақтығы | Мінездеме |
|---|---|---|---|---|---|
| Әділетті төрт халифа (8 маусым 632 — 29 маусым 661; 29 жыл) | |||||
| 1 | Әбу Бәкір әс-Сыддық араб.: أبو بكر الصديق |  | 8 маусым 632 — 22 тамыз 634 | 2 жыл, 2 ай | Пайғамбардан кейін мемлекетті бөлшектеніп кетуінен сақтап, Араб түбегіндегі Ислам дінінің жайылуына себепкер болып, көрші мемлекеттерге әскери сапарлардың негізін қалап кетті. Құранды мұсхаф ретінде жинақтауға әмір берді |
| 2 | Омар әл-Фаруқ араб.: عمر الفاروق |  | 23 тамыз 634 — 3 қараша 644 | 10 жыл, 3 ай | Әскери жорықтар арқылы мемлекет шекарасы кеңейтіп, әлем картасы өзгертті, мемлекеттік құрылымдарды жаңа үлгіде жүйелеп, сәтті реформа жасай білді |
| 3 | Осман Зүннұрайн араб.: عثمان ذو النورين |  | 11 қараша 644 — 20 маусым 656 | 11 жыл, 7 ай | Мемлекет шекарасын кеңейтуді жалғастырды. Құранның мұсхафтарын шартарапқа таратып, көбейтті |
| 4 | Әли әл-Мұртаза араб.: علي المرتضى |  | 20 маусым 656 — 29 қаңтар 661 | 4 жыл, 7 ай | Оның тұсында Ислам дұшпандарының кесірінен алғашқы мұсылманаралық және халифааралық соғыс болды |
| 5 | Хасан ибн Әли араб.: الحسن بن علي |  | 29 қаңтар 661 — 29 маусым 661 | 6 ай | Халифа болып сайланса да мұсылман үмбетінің арасында іріткіге жол бермес үшін билікті өзіне қарсы шыққан Мұғауия ибн Әби Суфиянға тапсырды |
| Умәйя әулеті (29 маусым 661 — 6 тамыз 750; 89 жыл, 1 ай) | |||||
| 6 | Мұғауия ибн Әби Суфиян араб.: معاوية بن أبي سفيان |  | 29 маусым 661 — 29 сәуір 680 | 18 жыл, 9 ай | Халифалықты өз баласына қалдырып кеткен алғашқы халифа |
| 7 | Язид ибн Мұғауия араб.: يزيد بن معاوية |  | 680 — 11 қараша 683 | 3 жыл | Уақытын ойын-сауықпен өткізген алғашқы халифа |
| 8 | Мұғауия ибн Язид араб.: معاوية بن يزيد | — | қараша 683 — 29 ақпан 684 | 1 жыл | Умәйя әулеті ішіндегі Суфиянилер тармағының соңғы өкілі |
| 9 | Мәруан ибн әл-Хәкәм араб.: مروان بن الحكم |  | 684 — 5 мамыр 685 | 1 жыл | Умәйя әулеті ішіндегі Мәруанилер тармағының негізін құрушы |
| 10 | Абд әл-Мәлік ибн Маруан араб.: عبد الملك بن مروان |  | 685 — 8 қазан 705 | 20 жыл | Тұңғыш рет мұсылмандардың төл ақшасын бастырды, араб тілін ресми тілге айналдырды, мемлекеттік жүйенің қалыптасуын соңына жеткізді |
| 11 | Әл-Уәлид ибн Әбділмәлік араб.: الوليد بن عبد الملك | қазан 705 — 23 ақпан 715 | 9 жыл, 4 ай | Жолдар, ауруханалар, мешіттер, құдықтар және т.б. нысандарды салдыртты, мектептер мен кітапханаларды ашты, мұсылмандар алғашқы рет қағаз жасауды үйренді | |
| 12 | Сүлеймен ибн Абд әл-Мәлік араб.: سليمان بن عبد الملك | ақпан 715 — 22 қыркүйек 717 | 2 жыл, 6 ай | Жүздеген тұтқындарды босатты, қызметкерлердің жалақысын көтерді | |
| 13 | Омар ибн Әбділғазиз араб.: عمر بن عبد العزيز |  | 22 қыркүйек 717 — 10 ақпан 720 | 2 жыл, 5 ай | Әли ибн Әби Тәліпке жұма құтбаларында тіл тигізу салтын тоқтатты, зұлым намангерлерді орындарынан босатты, керуен-сарайлар салдырды, орынсыз салықтарды жойды, яһудилер мен христиандардан тартып алынған ғибадатханаларын, һашимилерден тартып алынған Фәдәк егістігін қайтарып берді |
| 14 | Язид ибн Әбділмәлік араб.: يزيد بن عبد الملك | 10 ақпан 720 — 26 қаңтар 724 | 3 жыл, 11 ай | Мемлекетті бұрыңғы қиын жағдайға алып келді, ойын-сауыққа құмар болды | |
| 15 | Хишам ибн Абд әл-Мәлік араб.: هشام بن عبد الملك |  | 26 қаңтар 724 — 6 ақпан 743 | 19 жыл, 11 күн | Мәуәлилердің салықтарын көбейтті, кіріс-шығыс істерін жүйеледі |
| 16 | Әл-Уәлид ибн Язид араб.: الوليد بن يزيد | 6 ақпан 743 — 17 сәуір 744 | 1 жыл, 2 ай | Қазына ақшасын далаға шашты, ішкілік ішуге, әйелдерге, сауық-сайранға құмар болды | |
| 17 | Язид ибн әл-Уәлид араб.: يزيد ابن الوليد | — | 17 сәуір 744 — 4 қазан 744 | 5 ай 12 күн | Алдыңғы халифаны өлтіру арқылы билікке келген алғашқы халифа |
| 18 | Ибраһим ибн әл-Уәлид араб.: ابراهيم ابن الوليد بن |  | 744 | 4 ай | Халифалықтан тайдырылған алғашқы халифа |
| 19 | Мәруан ибн Мұхаммед араб.: مروان بن محمد | — | 744 — 6 тамыз 750 | 5 жыл 1 ай | Умәйялардан шыққан соңғы халифа |
| Бағдаттағы Аббас әулеті (6 тамыз 750 — 20 ақпан 1258; 508 жыл) | |||||
| 20 | Әбдуллаһ әс-Саффах араб.: عبد الله السفاح | — | 6 тамыз 750 — 10 маусым 754 | 4 жыл 9 ай | Аббасилерден шыққан алғашқы халифа |
| 21 | Әбдуллаһ әл-Мансұр араб.: عبدالله المنصور |  | 10 маусым 754 — 7 қазан 775 | 21 жыл | Бағдатты салып, елорданы сонда көшірді |
| 22 | Мұхаммед әл-Мәһди араб.: محمد المهدي |  | 7 қазан 775 — 4 тамыз 785 | 10 жыл 1 ай | Пошта жүйесін құрып кетті, керуенсарайлар салдырды, құдықтар қаздырды, арналар аштырды, зындықтармен күресті |
| 23 | Мұса әл-Һәди араб.: موسى الهادي |  | тамыз 785 — 14 қыркүйек 786 | 1 жыл, 1 ай | Зындықтармен күресуді жалғастырды |
| 24 | Һарун әр-Рашид араб.: هارون الرشيد |  | 14 қыркүйек 786 — 24 наурыз 809 | 23 жыл, 6 ай | Аббасилердің билігін шарықтау шыңына жеткізді. Ғылым-білім және әдебиет биік шыңдарды бағындырды |
| 25 | Мұхаммед әл-Әмин араб.: محمد الأمين |  | наурыз 809 — 27 қыркүйек 813 | 4 жыл, 6 ай | Әдебиет пен өнерден хабары бар ол ойын-сауық пен ішкілікке құмар еді |
| 26 | Әбдуллаһ әл-Мәмун араб.: عبدالله المأمون |  | 27 қыркүйек 813 — 9 тамыз 833 | 19 жыл, 11 ай | Оның дәуірі ғылым-білімнің алтын ғасыры болып есептеледі. Ол аударма ісін өркендетті, көптеген көтерілістерді басты. Бірақ мұғтазила ағымын қолдағанның кесірінен ғұламалар Құранның жаратылыс екендігін мойындауға мәжбүр болды, мойындамағандар қатты азапталды. Осылайша Михнат дәуірі басталды |
| 27 | Мұхаммед әл-Мұғтасым араб.: محمد المعتصم |  | 9 тамыз 833 — 5 қаңтар 842 | 8 жыл, 5 ай | Самарра қаласын салдыртып, оны елордаға айналдырды |
| 28 | Һәрун әл-Уәсиқ араб.: هارون الواثق |  | 5 қаңтар 842 — 10 тамыз 847 | 5 жыл, 7 ай | Дәмді тағамдар жеп, ішкілік ішуді қатты ұнатты |
| 29 | Жағфар әл-Мүтәуәккил араб.: جعفر المتوكل |  | 10 тамыз 847 — 11 желтоқсан 861 | 14 жыл, 4 ай | Әлиге және оның ұрпақтарына қарсы шектен тыс қатаңдық танытты. Михнат дәуірін тоқтатты |
| 30 | Мұхаммед әл-Мұнтасыр араб.: محمد المنتصر |  | 11 желтоқсан 861 — 7 маусым 862 | 6 ай | Әлидің ұрпақтарына көрсетілген қысымды тоқтатты, Құсайынның қабірін зиярат етуге рұқсат берді |
| 31 | Ахмед әл-Мұстағин араб.: أحمد المستعين |  | 8 маусым 862 — 17 қазан 866 | 4 жыл, 4 ай | Түркілердің әсерінен билігі әлсіз болды |
| 32 | Мұхаммед әл-Мұғтазз араб.: محمد المعتز |  | 17 қазан 866 — 9 шілде 869 | 2 жыл, 9 ай | Қазынада ештене қалмағандықтан әскерге төлейтін жалақысы болмады. Сол себептен әскерлер оны тақтан тайдырып, үш күн бойы ас-сусыз азапталып өлтіріледі |
| 33 | Мұхаммед әл-Мүһтәди араб.: محمد المهتدي |  | 9 шілде 869 — 21 маусым 870 | 11 ай | Күшейген түркілермен күресуге тырысты, бірақ олардан жеңіліп қалды |
| 34 | Ахмед әл-Мұғтамид араб.: أحمد المعتمد |  | 26 маусым 870 — 15 қазан 892 | 22 жыл, 4 ай | Іс жүзінде билік Талха әл-Муаффақта болды. Ал әл-Мұғтамид болса, уақытын ойын-сауыққа кетіретін |
| 35 | Ахмед әл-Мұғтадид араб.: أحمد المعتضد |  | 15 қазан 892 — 5 сәуір 902 | 9 жыл, 6 ай | Тақуимүл-Мұғтадид деп аталатын күнтізбені қабылдады |
| 36 | Әли әл-Мүктәфи араб.: علي المكتفي |  | 5 сәуір 902 — 13 тамыз 908 | 6 жыл, 4 ай | Карматилерді жеңді |
| 37 | Жағфар әл-Мұқтадир араб.: جعفر المقتدر |  | 13 тамыз 908 — 31 қазан 932 | 24 жыл 11 ай | Ол сауық-сайран мен ысырапшылдыққа бейім еді |
| 38 | Мұхаммед әл-Қаһир араб.: محمد القاهر |  | 929 31 қазан 932 — 19 сәуір 934 | 1 жыл, 6 ай | Мінезі өте нашар, лақап атына сай өте қаһарлы адам болатын |
| 39 | Мұхаммед әр-Разы араб.: محمد الراضي |  | 24 сәуір 934 — 12 желтоқсан 940 | 6 жыл, 8 ай | "Әмирүл-умара" деген жаңа құрылымды қалыптастырды |
| 40 | Ибраһим әл-Мұттақи араб.: إبراهيم المتقي |  | 15 желтоқсан 940 — 26 тамыз 944 | 3 жыл, 8 ай | Ораза ұстау мен басқа да құлшылықтарды жасағанды жақсы көретін |
| 41 | араб.: عبد الله المستكفي |  | 26 тамыз 944 — 28 қаңтар 946 | 1 жыл, 6 ай | Билігі әлсіз болғандықтан басқа ислам мемлекеттерінің басшылары өздеріне "Әмирүл-мүминин" атағын қолдана бастады |
| 42 | араб.: الفضل المطيع |  | 28 қаңтар 946 — 4 тамыз 974 | 28 жыл, 7 ай | Нағыз билік буәйхи Муизуддәуләның қолында болады |
| 43 | араб.: عبد الكريم الطائع | — | 4 тамыз 974 — 30 қазан 991 | 17 жыл, 2 ай | Билік бес буәйхидің қолында еді |
| 44 | араб.: أحمد القادر | — | 1 қараша 991 — 29 қараша 1031 | 40 жыл, 1 ай | Жақсылықты сүйетін, ғалымдарды қорғайтын |
| 45 | араб.: عبد الله القائم |  | 29 қараша 1031 — 2 сәуір 1075 | 43 жыл, 5 ай | Селжұқтардың билігіне өткен халифа |
| 46 | араб.: عبد الله المقتدي | — | 2 сәуір 1075 — 3 ақпан 1094 | 18 жыл, 10 ай | Сәулет өнерінің нысандарын салды, ғимараттарды тұрғызды |
| 47 | араб.: أحمد المستظهر | — | 3 ақпан 1094 — 6 тамыз 1118 | 24 жыл, 6 ай | Оның дәуірінде шығыста ассасиндер (батынилер) қауіп төндірсе, батыста крест жорықтары басталды |
| 48 | араб.: الفضل المسترشد | — | 6 тамыз 1118 — 29 тамыз 1135 | 17 жыл, 1 ай | Қажыр-қайраты мол, батыр, шешен әрі фақиһ болған |
| 49 | араб.: منصور الراشد | — | 29 тамыз 1135 — 17 тамыз 1136 | 11 ай, 19 күн | Ақын, батыр, жомарт, әділ еді. Сұлтан Масғұттың билігін құлатуға тырысты |
| 50 | араб.: محمد المقتفي | — | 17 тамыз 1136 — 12 наурыз 1160 | 23 жыл, 7 ай | Ол дәйләмилердің уақытынан бері Иракта жалғыз өзі билік жүргізген алғашқы халифа |
| 51 | араб.: يوسف المستنجد | — | 12 наурыз 1160 — 18 желтоқсан 1170 | 10 жыл, 9 ай | Жерді жалға беруді жойып, хараж кірістеріне қосты |
| 52 | араб.: حسن المستضيء |  | 18 желтоқсан 1170 — 27 наурыз 1180 | 9 жыл, 3 ай | Әділ, жомарт, кешірімді жан еді |
| 53 | араб.: أحمد الناصر |  | 28 наурыз 1180 — 5 қазан 1225 | 45 жыл, 7 ай | Оның тұсында Шыңғыс ханның шапқыншылығы басталды |
| 54 | араб.: محمد الظاهر | — | 5 қазан 1225 — 10 шілде 1226 | 9 ай | Одан алдыңғы дәуірлерде тартып алынған мал-мүліктерді қайтарып берді, салық жүйесін бір ізге келтірді |
| 55 | араб.: جعفر المستنصر | — | 10 шілде 1226 — 5 желтоқсан 1242 | 16 жыл, 5 ай | Бағдатта мешіт, медресе, ауруханалар салды |
| 56 | араб.: عبد الله المستعصم |  | 5 желтоқсан 1242 — 20 ақпан 1258 | 15 жыл, 2 ай | Аббасилердің соңғы халифасы |
| Каирдегі Аббас әулеті (13 маусым 1261 — 22 қаңтар 1517; 255 жыл, 7 ай) | |||||
| 57 | араб.: أحمد المستنصر | — | 13 маусым 1261 — 28 қараша 1261 | 6 ай | |
| 58 | араб.: أحمد الحاكم الأول | — | 21 қараша 1261 — 19 қаңтар 1302 | 40 жыл, 2 ай | |
| 59 | араб.: سليمان المستكفي الأول | — | 19 қаңтар 1302 — ақпан 1340 | 38 жыл, 1 ай | |
| 60 | араб.: إبراهيم الواثق | — | ақпан 1340 — 16 маусым 1341 | 1 жыл, 4 ай | |
| 61 | араб.: أحمد الحاكم الثاني | — | 1341 — 1352 | 11 жыл | |
| 62 | араб.: أبو بكر المعتضد | — | 1352 — 1362 | 10 жыл | |
| 63 | араб.: أبو عبد الله المتوكل | — | 1362 — 1377 1377 — 1383 1389 — 9 қаңтар 1406 | 38 жыл | |
| 64 | араб.: زكريا المستعصم | — | 1377 1386 — 1389 | 3 жыл | |
| 65 | араб.: عمر الواثق | — | қыркүйек 1383 — 13 қараша 1386 | 3 жыл, 2 ай | |
| 66 | араб.: العباس المستعين | — | 22 қаңтар 1406 — 9 наурыз 1414 | 8 жыл, 2 ай | |
| 67 | араб.: داود المعتضد | — | 1414 — 23 маусым 1441 | 27 жыл | |
| 68 | араб.: سليمان المستكفي الثاني | — | 23 маусым 1441 — 29 қаңтар 1451 | 9 жыл, 7 ай | |
| 69 | араб.: حمزة القائم | — | 1451 — 1455 | 4 жыл | |
| 70 | араб.: يوسف المستنجد | — | 1455 — 7 сәуір 1479 | 24 жыл | |
| 71 | араб.: عبد العزيز المتوكل | — | 8 сәуір 1479 — 27 қыркүйек 1497 | 18 жыл, 6 ай | |
| 72 | араб.: يعقوب المستمسك | — | 27 қыркүйек 1497 — 1508 1516 — 1517 | 11 жыл | |
| 73 | араб.: محمد المتوكل | — | 1508 — 1516 1517 — 22 қаңтар 1517 | 8 жыл | |
| Османлы әулеті (22 қаңтар 1517 — 3 наурыз 1924; 407 жыл, 2 ай) | |||||
| 74 | I Сәлім араб.: سليم الأول |  | 22 қаңтар 1517 — 22 қыркүйек 1520 | 3 жыл, 8 ай | |
| 75 | I Сүлеймен араб.: سليمان الأول |  | 30 қыркүйек 1520 — 6 қыркүйек 1566 | 45 жыл, 11 ай | |
| 76 | II Сәлім араб.: سليم الثاني |  | 7 қыркүйек 1566 — 15 желтоқсан 1574 | 8 жыл, 3 ай | |
| 77 | III Мұрат араб.: مراد الثالث |  | 15 желтоқсан 1574 — 16 қаңтар 1595 | 20 жыл, 1 ай | |
| 78 | III Мехмет араб.: محمد الثالث |  | 15 қаңтар 1595 — 22 желтоқсан 1603 | 8 жыл, 11 ай | |
| 79 | I Ахмет араб.: أحمد الأول |  | 22 желтоқсан 1603 — 22 қараша 1617 | 13 жыл, 11 ай | |
| 80 | I Мұстафа араб.: مصطفى الأول |  | 22 қараша 1617 — 22 ақпан 1618 20 мамыр 1622 — 10 қыркүйек 1623 | 1 жыл, 7 ай | |
| 81 | II Осман араб.: عثمان الثاني |  | 26 ақпан 1618 — 20 мамыр 1622 | 4 жыл, 3 ай | |
| 82 | IV Мұрат араб.: مراد الرابع |  | 10 қыркүйек 1623 — 8 ақпан 1640 | 16 жыл, 5 ай | |
| 83 | Ибраһим араб.: ابراهيم |  | 9 ақпан 1640 — 8 тамыз 1648 | 8 жыл, 6 ай | |
| 84 | IV Мехмет араб.: محمد الرابع |  | 8 тамыз 1648 — 8 қараша 1687 | 39 жыл, 3 ай | |
| 85 | II Сүлеймен араб.: سليمان الثاني |  | 8 қараша 1687 — 22 маусым 1691 | 3 жыл, 7 ай | |
| 86 | II Ахмет араб.: أحمد الثاني |  | 22 маусым 1691 — 6 ақпан 1695 | 3 жыл, 8 ай | |
| 87 | II Мұстафа араб.: مصطفى الثاني |  | 6 ақпан 1695 — 22 тамыз 1703 | 8 жыл, 6 ай | |
| 88 | III Ахмет араб.: أحمد الثالث |  | 22 тамыз 1703 — 1 қазан 1730 | 27 жыл, 1 ай | |
| 89 | I Махмұт араб.: محمود الأول |  | 20 қыркүйек 1730 — 13 желтоқсан 1754 | 24 жыл, 3 ай | |
| 90 | III Осман араб.: عثمان الثالث |  | 13 желтоқсан 1754 — 30 қазан 1757 | 2 жыл, 10 ай | |
| 91 | III Мұстафа араб.: مصطفى الثالث |  | 30 қазан 1757 — 21 қаңтар 1774 | 16 жыл, 3 ай | |
| 92 | I Әбділхамит араб.: عبد الحميد الأول |  | 21 қаңтар 1774 — 7 сәуір 1789 | 15 жыл, 3 ай | |
| 93 | III Сәлім араб.: سليم الثالث |  | 7 сәуір 1789 — 29 мамыр 1809 | 20 жыл, 1 ай | |
| 94 | IV Мұстафа араб.: مصطفى الرابع |  | 29 мамыр 1809 — 28 шілде 1808 | 1 жыл, 2 ай | |
| 95 | II Махмұт араб.: محمود الثاني |  | 28 шілде 1808 — 1 шілде 1839 | 30 жыл, 11 ай | |
| 96 | I Әбділмәжит араб.: عبد المجيد الأول |  | 2 шілде 1839 — 2 маусым 1861 | 21 жыл, 11 ай | |
| 97 | Әбділғазиз араб.: عبد العزيز |  | 2 маусым 1861 — 30 мамыр 1876 | 14 жыл, 10 ай | |
| 98 | V Мұрат араб.: مراد الخامس |  | 30 мамыр 1876 — 31 тамыз 1876 | 3 ай | |
| 99 | II Әбділхамит араб.: عبد الحميد الثاني |  | 31 тамыз 1876 — 27 сәуір 1909 | 32 жыл, 8 ай | |
| 100 | V Мехмет араб.: محمد الخامس |  | 27 сәуір 1909 — 3 шілде 1918 | 9 жыл, 2 ай | |
| 101 | VI Мехмет араб.: محمد السادس |  | 3 шілде 1918 — 1 қараша 1922 | 4 жыл, 4 ай | |
| 102 | II Әбділмәжит араб.: عبد المجید الثاني |  | 19 қараша 1922 — 3 наурыз 1924 | 1 жыл, 4 ай | |
Кордоба халифаты (929–1031)
| № | Есімі | Билік мерзімі | Билік ұзақтығы | Сипаттама |
|---|---|---|---|---|
| 1 | III Әбдіррахман араб.: عبد الرحمن الثالث | 16 қаңтар 929 — 15 қазан 961 | 32 жыл, 9 ай | |
| 2 | II Хакам араб.: الحكم الثاني | 15 қазан 961 — 16 қазан 976 | 15 жыл, 1 күн | |
| 3 | II Хишам араб.: ھشام الثانی | 16 қазан 976 — 1009 1010 — 19 сәуір 1013 | 36 жыл | |
| 4 | II Мұхаммед әл-Маһди араб.: محمد الثاني ، المهدي | 1009 | белгісіз | |
| 5 | Сүлеймен ибн әл-Хәкім араб.: سلیمان الثاني بن الحكم | 1009 — 1010 1013 — 1016 | 4 жыл | |
| 6 | араб.: علي بن حمود | 1016 — 22 наурыз 1018 | 2 жыл | |
| 7 | араб.: عبدالرحمن رابع | 1018 — 1018 | белгісіз | |
| 8 | араб.: القاسم المعمون | 1018 — 1021 1023 | 3 жыл | |
| 9 | араб.: يحي المعتلي | 1021 — 1023 1025 — 1026 | 3 жыл | |
| 10 | араб.: عبدالرحمٰن الخامس | 1023 — 1024 | 1 жыл | |
| 11 | араб.: محمد الثالث | 1024 — 1025 | 1 жыл | |
| 12 | араб.: هشام الثالث | 1026 — 1031 | 5 жыл |
Фатимидтер халифаты
| № | Есімі | Билік мерзімі | Билік ұзақтығы | Сипаттама |
|---|---|---|---|---|
| 1 | араб.: عبيدالله المهدي | 909 — 934 | 25 жыл | |
| 2 | араб.: محمد القائم | 934 — 946 | 12 жыл | |
| 3 | араб.: إسماعيل المنصور | 946 — 953 | 7 жыл | |
| 4 | араб.: معد المعز | 953 — 975 | 22 жыл | |
| 5 | араб.: نزار العزيز | 975 — 996 | 21 жыл | |
| 6 | араб.: المنصور الحاك | 996 — 1021 | 25 жыл | |
| 7 | араб.: علي الظاهر | 1021 — 1036 | 15 жыл | |
| 8 | араб.: معد المستنصر | 1036 — 1094 | 58 жыл | |
| 9 | араб.: أحمد المستعلي | 1094 — 1101 | 7 жыл | |
| 10 | араб.: منصور الآمر | 1101 — 1130 | 29 жыл | |
| 11 | араб.: عبد المجيد الحافظ | 1130 — 1149 | 19 жыл | |
| 12 | араб.: إسماعيل الظافر | 1149 — 1154 | 5 жыл | |
| 13 | араб.: عيسى الفائز | 1154 — 1160 | 6 жыл | |
| 14 | араб.: عبد الله العاضد | 1160 — 1171 | 11 жыл |
Муаххидун халифаты
Ирак және Шам Ислам мемлекеті
Тағы қараңыз
- Мұхаммед
- Халифат
- Ислам тарихы
- Сунниттер
- Шииттер
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Халифтер тізімі туралы ақпарат, Халифтер тізімі дегеніміз не? Халифтер тізімі сөзі нені білдіреді?
Bul makalada Islam halifatynyn en zhogargy ruhani zhәne zajyrly basshysy bolyp esepteletin halifa atagyna ie bolgan adamdar tizimi keltirilgen Islam halifaty Esimi Қusni Tugra Bilegen uakyty Ұzaktygy MinezdemeӘdiletti tort halifa 8 mausym 632 29 mausym 661 29 zhyl 1 Әbu Bәkir әs Syddyk arab أبو بكر الصديق 8 mausym 632 22 tamyz 634 2 zhyl 2 aj Pajgambardan kejin memleketti bolshektenip ketuinen saktap Arab tүbegindegi Islam dininin zhajyluyna sebepker bolyp korshi memleketterge әskeri saparlardyn negizin kalap ketti Қurandy mushaf retinde zhinaktauga әmir berdi2 Omar әl Faruk arab عمر الفاروق 23 tamyz 634 3 karasha 644 10 zhyl 3 aj Әskeri zhoryktar arkyly memleket shekarasy kenejtip әlem kartasy ozgertti memlekettik kurylymdardy zhana үlgide zhүjelep sәtti reforma zhasaj bildi3 Osman Zүnnurajn arab عثمان ذو النورين 11 karasha 644 20 mausym 656 11 zhyl 7 aj Memleket shekarasyn kenejtudi zhalgastyrdy Қurannyn mushaftaryn shartarapka taratyp kobejtti4 Әli әl Murtaza arab علي المرتضى 20 mausym 656 29 kantar 661 4 zhyl 7 aj Onyn tusynda Islam dushpandarynyn kesirinen algashky musylmanaralyk zhәne halifaaralyk sogys boldy5 Hasan ibn Әli arab الحسن بن علي 29 kantar 661 29 mausym 661 6 aj Halifa bolyp sajlansa da musylman үmbetinin arasynda iritkige zhol bermes үshin bilikti ozine karsy shykkan Mugauiya ibn Әbi Sufiyanga tapsyrdyUmәjya әuleti 29 mausym 661 6 tamyz 750 89 zhyl 1 aj 6 Mugauiya ibn Әbi Sufiyan arab معاوية بن أبي سفيان 29 mausym 661 29 sәuir 680 18 zhyl 9 aj Halifalykty oz balasyna kaldyryp ketken algashky halifa7 Yazid ibn Mugauiya arab يزيد بن معاوية 680 11 karasha 683 3 zhyl Uakytyn ojyn sauykpen otkizgen algashky halifa8 Mugauiya ibn Yazid arab معاوية بن يزيد karasha 683 29 akpan 684 1 zhyl Umәjya әuleti ishindegi Sufiyaniler tarmagynyn songy okili9 Mәruan ibn әl Hәkәm arab مروان بن الحكم 684 5 mamyr 685 1 zhyl Umәjya әuleti ishindegi Mәruaniler tarmagynyn negizin kurushy10 Abd әl Mәlik ibn Maruan arab عبد الملك بن مروان 685 8 kazan 705 20 zhyl Tungysh ret musylmandardyn tol akshasyn bastyrdy arab tilin resmi tilge ajnaldyrdy memlekettik zhүjenin kalyptasuyn sonyna zhetkizdi11 Әl Uәlid ibn Әbdilmәlik arab الوليد بن عبد الملك kazan 705 23 akpan 715 9 zhyl 4 aj Zholdar auruhanalar meshitter kudyktar zhәne t b nysandardy saldyrtty mektepter men kitaphanalardy ashty musylmandar algashky ret kagaz zhasaudy үjrendi12 Sүlejmen ibn Abd әl Mәlik arab سليمان بن عبد الملك akpan 715 22 kyrkүjek 717 2 zhyl 6 aj Zhүzdegen tutkyndardy bosatty kyzmetkerlerdin zhalakysyn koterdi13 Omar ibn Әbdilgaziz arab عمر بن عبد العزيز 22 kyrkүjek 717 10 akpan 720 2 zhyl 5 aj Әli ibn Әbi Tәlipke zhuma kutbalarynda til tigizu saltyn toktatty zulym namangerlerdi oryndarynan bosatty keruen sarajlar saldyrdy orynsyz salyktardy zhojdy yaһudiler men hristiandardan tartyp alyngan gibadathanalaryn һashimilerden tartyp alyngan Fәdәk egistigin kajtaryp berdi14 Yazid ibn Әbdilmәlik arab يزيد بن عبد الملك 10 akpan 720 26 kantar 724 3 zhyl 11 aj Memleketti buryngy kiyn zhagdajga alyp keldi ojyn sauykka kumar boldy15 Hisham ibn Abd әl Mәlik arab هشام بن عبد الملك 26 kantar 724 6 akpan 743 19 zhyl 11 kүn Mәuәlilerdin salyktaryn kobejtti kiris shygys isterin zhүjeledi16 Әl Uәlid ibn Yazid arab الوليد بن يزيد 6 akpan 743 17 sәuir 744 1 zhyl 2 aj Қazyna akshasyn dalaga shashty ishkilik ishuge әjelderge sauyk sajranga kumar boldy17 Yazid ibn әl Uәlid arab يزيد ابن الوليد 17 sәuir 744 4 kazan 744 5 aj 12 kүn Aldyngy halifany oltiru arkyly bilikke kelgen algashky halifa18 Ibraһim ibn әl Uәlid arab ابراهيم ابن الوليد بن 744 4 aj Halifalyktan tajdyrylgan algashky halifa19 Mәruan ibn Muhammed arab مروان بن محمد 744 6 tamyz 750 5 zhyl 1 aj Umәjyalardan shykkan songy halifaBagdattagy Abbas әuleti 6 tamyz 750 20 akpan 1258 508 zhyl 20 Әbdullaһ әs Saffah arab عبد الله السفاح 6 tamyz 750 10 mausym 754 4 zhyl 9 aj Abbasilerden shykkan algashky halifa21 Әbdullaһ әl Mansur arab عبدالله المنصور 10 mausym 754 7 kazan 775 21 zhyl Bagdatty salyp elordany sonda koshirdi22 Muhammed әl Mәһdi arab محمد المهدي 7 kazan 775 4 tamyz 785 10 zhyl 1 aj Poshta zhүjesin kuryp ketti keruensarajlar saldyrdy kudyktar kazdyrdy arnalar ashtyrdy zyndyktarmen kүresti23 Musa әl Һәdi arab موسى الهادي tamyz 785 14 kyrkүjek 786 1 zhyl 1 aj Zyndyktarmen kүresudi zhalgastyrdy24 Һarun әr Rashid arab هارون الرشيد 14 kyrkүjek 786 24 nauryz 809 23 zhyl 6 aj Abbasilerdin biligin sharyktau shynyna zhetkizdi Ғylym bilim zhәne әdebiet biik shyndardy bagyndyrdy25 Muhammed әl Әmin arab محمد الأمين nauryz 809 27 kyrkүjek 813 4 zhyl 6 aj Әdebiet pen onerden habary bar ol ojyn sauyk pen ishkilikke kumar edi26 Әbdullaһ әl Mәmun arab عبدالله المأمون 27 kyrkүjek 813 9 tamyz 833 19 zhyl 11 aj Onyn dәuiri gylym bilimnin altyn gasyry bolyp esepteledi Ol audarma isin orkendetti koptegen koterilisterdi basty Birak mugtazila agymyn koldagannyn kesirinen gulamalar Қurannyn zharatylys ekendigin mojyndauga mәzhbүr boldy mojyndamagandar katty azaptaldy Osylajsha Mihnat dәuiri bastaldy27 Muhammed әl Mugtasym arab محمد المعتصم 9 tamyz 833 5 kantar 842 8 zhyl 5 aj Samarra kalasyn saldyrtyp ony elordaga ajnaldyrdy28 Һәrun әl Uәsik arab هارون الواثق 5 kantar 842 10 tamyz 847 5 zhyl 7 aj Dәmdi tagamdar zhep ishkilik ishudi katty unatty29 Zhagfar әl Mүtәuәkkil arab جعفر المتوكل 10 tamyz 847 11 zheltoksan 861 14 zhyl 4 aj Әlige zhәne onyn urpaktaryna karsy shekten tys katandyk tanytty Mihnat dәuirin toktatty30 Muhammed әl Muntasyr arab محمد المنتصر 11 zheltoksan 861 7 mausym 862 6 aj Әlidin urpaktaryna korsetilgen kysymdy toktatty Қusajynnyn kabirin ziyarat etuge ruksat berdi31 Ahmed әl Mustagin arab أحمد المستعين 8 mausym 862 17 kazan 866 4 zhyl 4 aj Tүrkilerdin әserinen biligi әlsiz boldy32 Muhammed әl Mugtazz arab محمد المعتز 17 kazan 866 9 shilde 869 2 zhyl 9 aj Қazynada eshtene kalmagandyktan әskerge tolejtin zhalakysy bolmady Sol sebepten әskerler ony taktan tajdyryp үsh kүn bojy as susyz azaptalyp oltiriledi33 Muhammed әl Mүһtәdi arab محمد المهتدي 9 shilde 869 21 mausym 870 11 aj Kүshejgen tүrkilermen kүresuge tyrysty birak olardan zhenilip kaldy34 Ahmed әl Mugtamid arab أحمد المعتمد 26 mausym 870 15 kazan 892 22 zhyl 4 aj Is zhүzinde bilik Talha әl Muaffakta boldy Al әl Mugtamid bolsa uakytyn ojyn sauykka ketiretin35 Ahmed әl Mugtadid arab أحمد المعتضد 15 kazan 892 5 sәuir 902 9 zhyl 6 aj Takuimүl Mugtadid dep atalatyn kүntizbeni kabyldady36 Әli әl Mүktәfi arab علي المكتفي 5 sәuir 902 13 tamyz 908 6 zhyl 4 aj Karmatilerdi zhendi37 Zhagfar әl Muktadir arab جعفر المقتدر 13 tamyz 908 31 kazan 932 24 zhyl 11 aj Ol sauyk sajran men ysyrapshyldykka bejim edi38 Muhammed әl Қaһir arab محمد القاهر 929 31 kazan 932 19 sәuir 934 1 zhyl 6 aj Minezi ote nashar lakap atyna saj ote kaһarly adam bolatyn39 Muhammed әr Razy arab محمد الراضي 24 sәuir 934 12 zheltoksan 940 6 zhyl 8 aj Әmirүl umara degen zhana kurylymdy kalyptastyrdy40 Ibraһim әl Muttaki arab إبراهيم المتقي 15 zheltoksan 940 26 tamyz 944 3 zhyl 8 aj Oraza ustau men baska da kulshylyktardy zhasagandy zhaksy koretin41 arab عبد الله المستكفي 26 tamyz 944 28 kantar 946 1 zhyl 6 aj Biligi әlsiz bolgandyktan baska islam memleketterinin basshylary ozderine Әmirүl mүminin atagyn koldana bastady42 arab الفضل المطيع 28 kantar 946 4 tamyz 974 28 zhyl 7 aj Nagyz bilik buәjhi Muizuddәulәnyn kolynda bolady43 arab عبد الكريم الطائع 4 tamyz 974 30 kazan 991 17 zhyl 2 aj Bilik bes buәjhidin kolynda edi44 arab أحمد القادر 1 karasha 991 29 karasha 1031 40 zhyl 1 aj Zhaksylykty sүjetin galymdardy korgajtyn45 arab عبد الله القائم 29 karasha 1031 2 sәuir 1075 43 zhyl 5 aj Selzhuktardyn biligine otken halifa46 arab عبد الله المقتدي 2 sәuir 1075 3 akpan 1094 18 zhyl 10 aj Sәulet onerinin nysandaryn saldy gimarattardy turgyzdy47 arab أحمد المستظهر 3 akpan 1094 6 tamyz 1118 24 zhyl 6 aj Onyn dәuirinde shygysta assasinder batyniler kauip tondirse batysta krest zhoryktary bastaldy48 arab الفضل المسترشد 6 tamyz 1118 29 tamyz 1135 17 zhyl 1 aj Қazhyr kajraty mol batyr sheshen әri fakiһ bolgan49 arab منصور الراشد 29 tamyz 1135 17 tamyz 1136 11 aj 19 kүn Akyn batyr zhomart әdil edi Sultan Masguttyn biligin kulatuga tyrysty50 arab محمد المقتفي 17 tamyz 1136 12 nauryz 1160 23 zhyl 7 aj Ol dәjlәmilerdin uakytynan beri Irakta zhalgyz ozi bilik zhүrgizgen algashky halifa51 arab يوسف المستنجد 12 nauryz 1160 18 zheltoksan 1170 10 zhyl 9 aj Zherdi zhalga berudi zhojyp harazh kiristerine kosty52 arab حسن المستضيء 18 zheltoksan 1170 27 nauryz 1180 9 zhyl 3 aj Әdil zhomart keshirimdi zhan edi53 arab أحمد الناصر 28 nauryz 1180 5 kazan 1225 45 zhyl 7 aj Onyn tusynda Shyngys hannyn shapkynshylygy bastaldy54 arab محمد الظاهر 5 kazan 1225 10 shilde 1226 9 aj Odan aldyngy dәuirlerde tartyp alyngan mal mүlikterdi kajtaryp berdi salyk zhүjesin bir izge keltirdi55 arab جعفر المستنصر 10 shilde 1226 5 zheltoksan 1242 16 zhyl 5 aj Bagdatta meshit medrese auruhanalar saldy56 arab عبد الله المستعصم 5 zheltoksan 1242 20 akpan 1258 15 zhyl 2 aj Abbasilerdin songy halifasyKairdegi Abbas әuleti 13 mausym 1261 22 kantar 1517 255 zhyl 7 aj 57 arab أحمد المستنصر 13 mausym 1261 28 karasha 1261 6 aj58 arab أحمد الحاكم الأول 21 karasha 1261 19 kantar 1302 40 zhyl 2 aj59 arab سليمان المستكفي الأول 19 kantar 1302 akpan 1340 38 zhyl 1 aj60 arab إبراهيم الواثق akpan 1340 16 mausym 1341 1 zhyl 4 aj61 arab أحمد الحاكم الثاني 1341 1352 11 zhyl62 arab أبو بكر المعتضد 1352 1362 10 zhyl63 arab أبو عبد الله المتوكل 1362 1377 1377 1383 1389 9 kantar 1406 38 zhyl64 arab زكريا المستعصم 1377 1386 1389 3 zhyl65 arab عمر الواثق kyrkүjek 1383 13 karasha 1386 3 zhyl 2 aj66 arab العباس المستعين 22 kantar 1406 9 nauryz 1414 8 zhyl 2 aj67 arab داود المعتضد 1414 23 mausym 1441 27 zhyl68 arab سليمان المستكفي الثاني 23 mausym 1441 29 kantar 1451 9 zhyl 7 aj69 arab حمزة القائم 1451 1455 4 zhyl70 arab يوسف المستنجد 1455 7 sәuir 1479 24 zhyl71 arab عبد العزيز المتوكل 8 sәuir 1479 27 kyrkүjek 1497 18 zhyl 6 aj72 arab يعقوب المستمسك 27 kyrkүjek 1497 1508 1516 1517 11 zhyl73 arab محمد المتوكل 1508 1516 1517 22 kantar 1517 8 zhylOsmanly әuleti 22 kantar 1517 3 nauryz 1924 407 zhyl 2 aj 74 I Sәlim arab سليم الأول 22 kantar 1517 22 kyrkүjek 1520 3 zhyl 8 aj75 I Sүlejmen arab سليمان الأول 30 kyrkүjek 1520 6 kyrkүjek 1566 45 zhyl 11 aj76 II Sәlim arab سليم الثاني 7 kyrkүjek 1566 15 zheltoksan 1574 8 zhyl 3 aj77 III Murat arab مراد الثالث 15 zheltoksan 1574 16 kantar 1595 20 zhyl 1 aj78 III Mehmet arab محمد الثالث 15 kantar 1595 22 zheltoksan 1603 8 zhyl 11 aj79 I Ahmet arab أحمد الأول 22 zheltoksan 1603 22 karasha 1617 13 zhyl 11 aj80 I Mustafa arab مصطفى الأول 22 karasha 1617 22 akpan 1618 20 mamyr 1622 10 kyrkүjek 1623 1 zhyl 7 aj81 II Osman arab عثمان الثاني 26 akpan 1618 20 mamyr 1622 4 zhyl 3 aj82 IV Murat arab مراد الرابع 10 kyrkүjek 1623 8 akpan 1640 16 zhyl 5 aj83 Ibraһim arab ابراهيم 9 akpan 1640 8 tamyz 1648 8 zhyl 6 aj84 IV Mehmet arab محمد الرابع 8 tamyz 1648 8 karasha 1687 39 zhyl 3 aj85 II Sүlejmen arab سليمان الثاني 8 karasha 1687 22 mausym 1691 3 zhyl 7 aj86 II Ahmet arab أحمد الثاني 22 mausym 1691 6 akpan 1695 3 zhyl 8 aj87 II Mustafa arab مصطفى الثاني 6 akpan 1695 22 tamyz 1703 8 zhyl 6 aj88 III Ahmet arab أحمد الثالث 22 tamyz 1703 1 kazan 1730 27 zhyl 1 aj89 I Mahmut arab محمود الأول 20 kyrkүjek 1730 13 zheltoksan 1754 24 zhyl 3 aj90 III Osman arab عثمان الثالث 13 zheltoksan 1754 30 kazan 1757 2 zhyl 10 aj91 III Mustafa arab مصطفى الثالث 30 kazan 1757 21 kantar 1774 16 zhyl 3 aj92 I Әbdilhamit arab عبد الحميد الأول 21 kantar 1774 7 sәuir 1789 15 zhyl 3 aj93 III Sәlim arab سليم الثالث 7 sәuir 1789 29 mamyr 1809 20 zhyl 1 aj94 IV Mustafa arab مصطفى الرابع 29 mamyr 1809 28 shilde 1808 1 zhyl 2 aj95 II Mahmut arab محمود الثاني 28 shilde 1808 1 shilde 1839 30 zhyl 11 aj96 I Әbdilmәzhit arab عبد المجيد الأول 2 shilde 1839 2 mausym 1861 21 zhyl 11 aj97 Әbdilgaziz arab عبد العزيز 2 mausym 1861 30 mamyr 1876 14 zhyl 10 aj98 V Murat arab مراد الخامس 30 mamyr 1876 31 tamyz 1876 3 aj99 II Әbdilhamit arab عبد الحميد الثاني 31 tamyz 1876 27 sәuir 1909 32 zhyl 8 aj100 V Mehmet arab محمد الخامس 27 sәuir 1909 3 shilde 1918 9 zhyl 2 aj101 VI Mehmet arab محمد السادس 3 shilde 1918 1 karasha 1922 4 zhyl 4 aj102 II Әbdilmәzhit arab عبد المجید الثاني 19 karasha 1922 3 nauryz 1924 1 zhyl 4 ajKordoba halifaty 929 1031 Tolyk makalasy Kordoba hilafaty Esimi Bilik merzimi Bilik uzaktygy Sipattama1 III Әbdirrahman arab عبد الرحمن الثالث 16 kantar 929 15 kazan 961 32 zhyl 9 aj2 II Hakam arab الحكم الثاني 15 kazan 961 16 kazan 976 15 zhyl 1 kүn3 II Hisham arab ھشام الثانی 16 kazan 976 1009 1010 19 sәuir 1013 36 zhyl4 II Muhammed әl Maһdi arab محمد الثاني المهدي 1009 belgisiz5 Sүlejmen ibn әl Hәkim arab سلیمان الثاني بن الحكم 1009 1010 1013 1016 4 zhyl6 arab علي بن حمود 1016 22 nauryz 1018 2 zhyl7 arab عبدالرحمن رابع 1018 1018 belgisiz8 arab القاسم المعمون 1018 1021 1023 3 zhyl9 arab يحي المعتلي 1021 1023 1025 1026 3 zhyl10 arab عبدالرحم ن الخامس 1023 1024 1 zhyl11 arab محمد الثالث 1024 1025 1 zhyl12 arab هشام الثالث 1026 1031 5 zhylFatimidter halifatyTolyk makalasy Fatimidter hilafaty Esimi Bilik merzimi Bilik uzaktygy Sipattama1 arab عبيدالله المهدي 909 934 25 zhyl2 arab محمد القائم 934 946 12 zhyl3 arab إسماعيل المنصور 946 953 7 zhyl4 arab معد المعز 953 975 22 zhyl5 arab نزار العزيز 975 996 21 zhyl6 arab المنصور الحاك 996 1021 25 zhyl7 arab علي الظاهر 1021 1036 15 zhyl8 arab معد المستنصر 1036 1094 58 zhyl9 arab أحمد المستعلي 1094 1101 7 zhyl10 arab منصور الآمر 1101 1130 29 zhyl11 arab عبد المجيد الحافظ 1130 1149 19 zhyl12 arab إسماعيل الظافر 1149 1154 5 zhyl13 arab عيسى الفائز 1154 1160 6 zhyl14 arab عبد الله العاضد 1160 1171 11 zhylMuahhidun halifaty Tolyk makalasy Muahhidun halifaty Irak zhәne Sham Islam memleketi Tolyk makalasy Irak zhәne Sham Islam memleketiTagy karanyzMuhammed Halifat Islam tarihy Sunnitter Shiitter
