Философ тасы
Философ тасы (лат. lapis philosophorum) – сынап сияқты жай металдарды алтын немесе күміске айналдыратын әйгілі алхимиялық әпсаналық зат. Ол Зергерлік, немесе chrysopoeia (Гректің χρυσός khrusos, "алтын", және ποιεῖν poiēin, "жасау") сөзіне қатысты айтылады. Философ тасын тіршілік элексирі деп те атайды, яғни, адамды жасартып, күш-қуатын қалпына келтіретін, мәңгілік өмір сыйлайтын қасиетке ие. Алхимиктер сан ғасыр бойы осы тасты жасауды армандады. Бұл ұғым әлхимия терминологиясында негізгі орында тұрады, әрі кемелділік, жарқындық және киелілік мағынасын береді. Философ тасын ашуға арналған еңбектер «Magnum opus» (Ұлы еңбек) деп аталды.
"Философ тасы" атауы
философ тасы (Philosopher's stone) сөзіндегі философ сөзі латынның philosophorum сөзінен келген. Бұл сөз мұнда тастың шынымен ғылыми мағынадағы философтардікі екенін білдірмейді, немесе философтар түсінігіндегі тас дегендік те емес. Бұл жерде "философтың" деген сөз жалпылық, дәстүрлі түсінік мағынасында айтылған. Алхимиктер орта ғасырда өздерін философ сезініп, бұл тасты философтардікі деп атаған.
Философ тасының көптеген атауы бар: ақ тас (calculus albus, ол жұмақ салтанатының символы), тотияйын (Visita Interiora Terrae Rectificando Invenies Occultum Lapidem); оған қоса мистикалық немесе мифтік жанама атаулары бар: Adam, Aer, Animal, Alkahest, Antidotus, Antimonium, Aqua benedicta, Aqua volans per aeram, Arcanum, Atramentum, Autumnus, Basilicus, Brutorum cor, Bufo, Capillus, Capistrum auri, Carbones, Cerberus, Chaos, Cinis cineris, Crocus, Dominus philosophorum, Divine quintessence, Draco elixir, Filius ignis, Fimus, Folium, Frater, Granum, Granum frumenti, Haematites, Hepar, Herba, Herbalis, Lac, Melancholia, Ovum philosophorum, Panacea salutifera, Pandora, Phoenix, Philosophic mercury, Pyrites, Radices arboris solares, Regina, Rex regum, Sal metallorum, Salvator terrenus, Talcum, Thesaurus, Ventus hermetis.
Тарихы
Антика дәуірі
Философ тасы туралы ең ежелгі деректі Панаполис тұрғыны Зосимостың жазбасынан кездестіреміз (б.з. 300 ж.) Алхимия туралы жазатын авторлар одан да ертеде пайда болғанын білдіретін аңыздар бар деседі. Элиас Ашмоле (Elias Ashmole) мен «Глория Мунди» (Gloria Mundi) (1620) еңбегін жазған белгісіз автор Адам пайғамбарға Құдайдың өзі тас туралы білдірген дейді. Сол ілімді меңгерген діндарлар ұзақ жасаған екен-мыс. Философ тасы туралы аңыз 118-псаломда сипатталған Сүлеймен пайғамбардың ғибадатханасы мен қабыл етпеген іргетас туралы хикаяда да бар]]..
Грек пәлсапасында да тасты жасаудың теориялық негіздері баяндалады. Кейін алхимиктер классикалық элементтерге, анима мунди (anima mundi) концепциясы мен Платонның Тимей (Timaeus) еңбегі сияқты әлемді жаратуға қатысты мәтіндерге сүйенді . Платонның пікірінше, материя бастауынан төрт элемент пайда болған, ол хаоспен қосылған. Алхимиктер Философ тасы жасауға қажетті негізгі қоспаны да prima materia деп атайды. XVII ғасырда Томас Воган «тастың ең бірінші қоспасы барлық затты жасауға қажетті алғашқы қоспамен бірдей» деп жазған.
Ортағасыр
Ортағасыр алхимиктері Зосим мен араб империясы деректеріне сүйенді. Византия мен араб алхимиктері металды алтынға айналдыру идеясына қызықты, соны іс жүзінде орындап көрмек болды. VIII ғасырда өмір сүрген мұсылман алхимик Жабир-ибн-Хаян әр классикалық элементті төрт негізгі сапасына қарай талдады. От – ыстық әрі құрғақ, топырақ – суық әрі құрғақ, су – суық әрі дымқыл, ауа – ыстық әрі дымқыл. Оның пікірінше, әр металл осы төрт принциптің қоспасы, оның екеуі ішкі, екеуі сыртқы. Бір металды басқасына айналдыру үшін осы негізгі қасиетін қайта құрылымдау керек деді. Сол өзгерісті жүзеге асыратын затты грек тілінде ксерион, ал арабша әл-иксир деп атайды, элексир сөзі осыдан туындады. Алхимиктер көбіне Философ тасын құрғақ қызыл ұнтақ түрінде шығады деп болжайды.
Ұлы ойшыл Әл-Фараби Философ тасы туралы арнайы еңбек жазған екен. Ол "Элексир өнерінің қажеттілігі туралы (Әлхимия)" (The Necessity of the Art of the Elixir (Alchemy)) деп аталады. Кітапта металдар жеке қасиеттері бойынша түрлерге айырылып, оларды өзгерту мүмкіндіктері қарастырылады.
XI ғасырда мұсылман химиктер металды трансмутация жасауға қатысты дауласты. Парсы ғалымы Ибн Сина (Авиценна) бұл теорияға қарсы шығып, теріске шығарды.
Аңыз бойынша, XIII ғасырда өмір сүрген ғалым әрі палсапашы Альбертус Магнус Философ тасын жасаған-мыс. Магнус өз еңбектерінде сондай тас жасағанын айтпайды, бірақ трансмутация арқылы алтын алуға куә болғанын жазады.
Ренессанс дәуірі
XVI ғасырда өмір сүрген Швейцария алхимигі Парацельс (Philippus Aureolus Theophrastus Bombastus von Hohenheim) алкахесттің бар екеніне сенді, оны ашылмаған элемент деп санады. Оның ойынша, басқа элементтер (су, ауа, топырақ, от) оның туынды формасы. Парацельстің пікірінше, Философ тасы деп соны айтамыз.
Буддизм мен индуизмде кездесуі
Буддизм мен индуизмде Философ тасының баламасы — чинтамани. Оны Paras/Parasmani (Санскрит: पारसमणि, Хинди: पारस) немесе Paris (Маратхи: परिस) еңбектерінен көруге болады. Әулие Жнанешуар (Jnaneshwar) (1275–1296) металды алтынға айналдыратын Философ тасы туралы жазып кеткен.
Сипаты
Ең жиі кездесетін қасиеті – жай металды алтын немесе күміске айналдыруы; аурудың барлық түрін емдей алуы, адам өмірін ұзартуы. Тағы басқа қасиеттері: үнемі жанып тұратын шам жасай алуы, жай түйіршікті асылтасқа, алмасқа айналдыруы; өлген өсімдікті тірілтуі, т.б.
Сырт бейнесі
Философ тасы түрліше сипаттайды. Алхимиктердің еңбегіне сүйенсек, оны көбіне ақ (күміс жасау үшін) және қызыл (алтын жасау үшін) түсті етіп шығарады. Кейде қызғылт, сарғыш түрде сипаттайды, қатты немесе ұнтақ болады дейді. Әдетте алтыннан ауыр екені, кез келген сұйықтықта еритіні, бірақ отта жанбайтыны айтылады.
-
![image]()
Аталанта Фугиенстің эмблемасында бейнеленген Философ тасы -
![image]()
Басил Валентиннің Философ тасын алу туралы «Ұлы еңбегінде» сипатталған он екі кілттің біріншісі
Дереккөздер
- , [http://www.rosicrucian.com/frc/frceng01.htm Freemasonry and Catholicism: an exposition and Investigation. |publisher= ISBN: 0-911274-04-9
- Salomon Glass, Johann Gottfried Olearius, Philologia sacra: qua totius Vet. et Novi Testamenti Scripturae tum stylus et litteratura, tum sensus et genuinae interpretationis ratio et doctrina libris V expenditur ac traditur ^, imp. J. Fred. Gleditschius (1743)
- listed e.g. in W. Schneider, Lexikon alchemistisch-pharmazeutischer Symbole, Weinheim 1962.
- Andrew Ede, Lesley B. Cormack. A History of Science in Society: from philosophy to utility. University of Toronto Press. p .66
- Raphael Patai. The Jewish Alchemists: A History and Source Book , 1995. p.19
- Stanton J. Linden. The alchemy reader: from Hermes Trismegistus to Isaac Newton Cambridge: . 2003. p. 29.
- Mark Haeffner. Dictionary of Alchemy: From Maria Prophetessa to Isaac Newton. , 2004. p.211
- Ragai, Jehane (1992), "The Philosophers' Stone: Alchemy and Chemistry", 12 (Metaphor and Allegory in the Middle Ages): 58–77
- Holmyard, E. J. (1924), "Maslama al-Majriti and the Rutbatu'l-Hakim", 6 (3): 293–305, :10.1086/358238
- https://books.google.kz/books?id=ZWrsixP-j4QC&pg=PA36&lpg=PA36&dq=The+Necessity+of+the+Art+of+the+Elixir+(Alchemy)&source=bl&ots=fjdsWv7eJC&sig=ACfU3U0_1SBCAycX5VfGJcZlaqMUgxEizQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwicv4morLznAhVBxMQBHdaaAz8Q6AEwFXoECA0QAQ#v=onepage&q=The%20Necessity%20of%20the%20Art%20of%20the%20Elixir%20(Alchemy)&f=false
- (1938). The Making of Humanity, p. 196-197.
- Julian Franklyn and Frederick E. Budd. A Survey of the Occult. Electric Book Company. 2001. p. 28-30. ISBN: 1-84327-087-0}}.
- (2004) (1962). Symbols of Sacred Science. Sophia Perennis, USA. ISBN: 0-900588-78-0}}. pp. 277.
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Философ тасы туралы ақпарат, Философ тасы дегеніміз не? Философ тасы сөзі нені білдіреді?
Filosof tasy lat lapis philosophorum synap siyakty zhaj metaldardy altyn nemese kүmiske ajnaldyratyn әjgili alhimiyalyk әpsanalyk zat Ol Zergerlik nemese chrysopoeia Grektin xrysos khrusos altyn zhәne poieῖn poiein zhasau sozine katysty ajtylady Filosof tasyn tirshilik eleksiri dep te atajdy yagni adamdy zhasartyp kүsh kuatyn kalpyna keltiretin mәngilik omir syjlajtyn kasietke ie Alhimikter san gasyr bojy osy tasty zhasaudy armandady Bul ugym әlhimiya terminologiyasynda negizgi orynda turady әri kemeldilik zharkyndyk zhәne kielilik magynasyn beredi Filosof tasyn ashuga arnalgan enbekter Magnum opus Ұly enbek dep ataldy Filosof tasyn izdegen alhimig Dzhozef Rajt 1771 Filosof tasy atauyfilosof tasy Philosopher s stone sozindegi filosof sozi latynnyn philosophorum sozinen kelgen Bul soz munda tastyn shynymen gylymi magynadagy filosoftardiki ekenin bildirmejdi nemese filosoftar tүsinigindegi tas degendik te emes Bul zherde filosoftyn degen soz zhalpylyk dәstүrli tүsinik magynasynda ajtylgan Alhimikter orta gasyrda ozderin filosof sezinip bul tasty filosoftardiki dep atagan Filosof tasynyn koptegen atauy bar ak tas calculus albus ol zhumak saltanatynyn simvoly totiyajyn Visita Interiora Terrae Rectificando Invenies Occultum Lapidem ogan kosa mistikalyk nemese miftik zhanama ataulary bar Adam Aer Animal Alkahest Antidotus Antimonium Aqua benedicta Aqua volans per aeram Arcanum Atramentum Autumnus Basilicus Brutorum cor Bufo Capillus Capistrum auri Carbones Cerberus Chaos Cinis cineris Crocus Dominus philosophorum Divine quintessence Draco elixir Filius ignis Fimus Folium Frater Granum Granum frumenti Haematites Hepar Herba Herbalis Lac Melancholia Ovum philosophorum Panacea salutifera Pandora Phoenix Philosophic mercury Pyrites Radices arboris solares Regina Rex regum Sal metallorum Salvator terrenus Talcum Thesaurus Ventus hermetis TarihyAntika dәuiri Filosof tasy turaly en ezhelgi derekti Panapolis turgyny Zosimostyn zhazbasynan kezdestiremiz b z 300 zh Alhimiya turaly zhazatyn avtorlar odan da ertede pajda bolganyn bildiretin anyzdar bar desedi Elias Ashmole Elias Ashmole men Gloriya Mundi Gloria Mundi 1620 enbegin zhazgan belgisiz avtor Adam pajgambarga Қudajdyn ozi tas turaly bildirgen dejdi Sol ilimdi mengergen dindarlar uzak zhasagan eken mys Filosof tasy turaly anyz 118 psalomda sipattalgan Sүlejmen pajgambardyn gibadathanasy men kabyl etpegen irgetas turaly hikayada da bar Grek pәlsapasynda da tasty zhasaudyn teoriyalyk negizderi bayandalady Kejin alhimikter klassikalyk elementterge anima mundi anima mundi koncepciyasy men Platonnyn Timej Timaeus enbegi siyakty әlemdi zharatuga katysty mәtinderge sүjendi Platonnyn pikirinshe materiya bastauynan tort element pajda bolgan ol haospen kosylgan Alhimikter Filosof tasy zhasauga kazhetti negizgi kospany da prima materia dep atajdy XVII gasyrda Tomas Vogan tastyn en birinshi kospasy barlyk zatty zhasauga kazhetti algashky kospamen birdej dep zhazgan Ortagasyr Ortagasyr alhimikteri Zosim men arab imperiyasy derekterine sүjendi Vizantiya men arab alhimikteri metaldy altynga ajnaldyru ideyasyna kyzykty sony is zhүzinde oryndap kormek boldy VIII gasyrda omir sүrgen musylman alhimik Zhabir ibn Hayan әr klassikalyk elementti tort negizgi sapasyna karaj taldady Ot ystyk әri kurgak topyrak suyk әri kurgak su suyk әri dymkyl aua ystyk әri dymkyl Onyn pikirinshe әr metall osy tort principtin kospasy onyn ekeui ishki ekeui syrtky Bir metaldy baskasyna ajnaldyru үshin osy negizgi kasietin kajta kurylymdau kerek dedi Sol ozgeristi zhүzege asyratyn zatty grek tilinde kserion al arabsha әl iksir dep atajdy eleksir sozi osydan tuyndady Alhimikter kobine Filosof tasyn kurgak kyzyl untak tүrinde shygady dep bolzhajdy Ұly ojshyl Әl Farabi Filosof tasy turaly arnajy enbek zhazgan eken Ol Eleksir onerinin kazhettiligi turaly Әlhimiya The Necessity of the Art of the Elixir Alchemy dep atalady Kitapta metaldar zheke kasietteri bojynsha tүrlerge ajyrylyp olardy ozgertu mүmkindikteri karastyrylady XI gasyrda musylman himikter metaldy transmutaciya zhasauga katysty daulasty Parsy galymy Ibn Sina Avicenna bul teoriyaga karsy shygyp teriske shygardy Anyz bojynsha XIII gasyrda omir sүrgen galym әri palsapashy Albertus Magnus Filosof tasyn zhasagan mys Magnus oz enbekterinde sondaj tas zhasaganyn ajtpajdy birak transmutaciya arkyly altyn aluga kuә bolganyn zhazady Renessans dәuiri Sharshydagy shenber Filosof tasy bildiretin materiyanyn tort elementinin ozara karym katynasyn bejnelejtin alhimiyalyk simvol 17 gasyr XVI gasyrda omir sүrgen Shvejcariya alhimigi Paracels Philippus Aureolus Theophrastus Bombastus von Hohenheim alkahesttin bar ekenine sendi ony ashylmagan element dep sanady Onyn ojynsha baska elementter su aua topyrak ot onyn tuyndy formasy Paracelstin pikirinshe Filosof tasy dep sony ajtamyz Buddizm men induizmde kezdesui Buddizm men induizmde Filosof tasynyn balamasy chintamani Ony Paras Parasmani Sanskrit प रसमण Hindi प रस nemese Paris Marathi पर स enbekterinen koruge bolady Әulie Zhnaneshuar Jnaneshwar 1275 1296 metaldy altynga ajnaldyratyn Filosof tasy turaly zhazyp ketken SipatyEn zhii kezdesetin kasieti zhaj metaldy altyn nemese kүmiske ajnaldyruy aurudyn barlyk tүrin emdej aluy adam omirin uzartuy Tagy baska kasietteri үnemi zhanyp turatyn sham zhasaj aluy zhaj tүjirshikti asyltaska almaska ajnaldyruy olgen osimdikti tiriltui t b Syrt bejnesiFilosof tasy tүrlishe sipattajdy Alhimikterdin enbegine sүjensek ony kobine ak kүmis zhasau үshin zhәne kyzyl altyn zhasau үshin tүsti etip shygarady Kejde kyzgylt sargysh tүrde sipattajdy katty nemese untak bolady dejdi Әdette altynnan auyr ekeni kez kelgen sujyktykta eritini birak otta zhanbajtyny ajtylady Atalanta Fugienstin emblemasynda bejnelengen Filosof tasy Basil Valentinnin Filosof tasyn alu turaly Ұly enbeginde sipattalgan on eki kilttin birinshisiDerekkozder http www rosicrucian com frc frceng01 htm Freemasonry and Catholicism an exposition and Investigation publisher ISBN 0 911274 04 9 Salomon Glass Johann Gottfried Olearius Philologia sacra qua totius Vet et Novi Testamenti Scripturae tum stylus et litteratura tum sensus et genuinae interpretationis ratio et doctrina libris V expenditur ac traditur imp J Fred Gleditschius 1743 listed e g in W Schneider Lexikon alchemistisch pharmazeutischer Symbole Weinheim 1962 Andrew Ede Lesley B Cormack A History of Science in Society from philosophy to utility University of Toronto Press p 66 Raphael Patai The Jewish Alchemists A History and Source Book 1995 p 19 Stanton J Linden The alchemy reader from Hermes Trismegistus to Isaac Newton Cambridge 2003 p 29 Mark Haeffner Dictionary of Alchemy From Maria Prophetessa to Isaac Newton 2004 p 211 Ragai Jehane 1992 The Philosophers Stone Alchemy and Chemistry 12 Metaphor and Allegory in the Middle Ages 58 77 Holmyard E J 1924 Maslama al Majriti and the Rutbatu l Hakim 6 3 293 305 10 1086 358238 https books google kz books id ZWrsixP j4QC amp pg PA36 amp lpg PA36 amp dq The Necessity of the Art of the Elixir Alchemy amp source bl amp ots fjdsWv7eJC amp sig ACfU3U0 1SBCAycX5VfGJcZlaqMUgxEizQ amp hl en amp sa X amp ved 2ahUKEwicv4morLznAhVBxMQBHdaaAz8Q6AEwFXoECA0QAQ v onepage amp q The 20Necessity 20of 20the 20Art 20of 20the 20Elixir 20 Alchemy amp f false 1938 The Making of Humanity p 196 197 Julian Franklyn and Frederick E Budd A Survey of the Occult Electric Book Company 2001 p 28 30 ISBN 1 84327 087 0 2004 1962 Symbols of Sacred Science Sophia Perennis USA ISBN 0 900588 78 0 pp 277
