Карел тілі
Карел тілі (Karelian language) — Орал тілдері отбасының фин-угор тілдерінің балтық-фин тармағының солтүстік тобына кіреді, тілдердің жалғамалы (агглютинативті) түріне жатады.
| Карел тілі | |
| Өз атауы: | Karelian language |
|---|---|
| Елдер: | Ресей |
| Сөйлеушілер саны: | 35 600 чел. (2010) |
| |
| Жазуы: | кириллица |
| : | кас 285 |
| ISO 639-1: | krl |
| : | krl |
| : | krl |
| Тағы қараңыз: | |
Референтті халық
Референтті халық: карелдер; өз атауы – карьяла, карьелайне.
Географиялық таралуы
Карел тіліне тән карел диалектінің таралу аймағы оның көптеген диалектілері жойылғанға дейін 20 ғасырда қазіргі Лоухский, Калевальский, Кемский, Беломорский, Сегежский, Муезерский, Медвежегорский, Суоярвск аудандары және Карелия Республикасының Костомукша қалалық округінің аумағына тиесілі болды. Республикадан тыс жерлерде Мурманск облысының Кандалакша ауданында, Ленинград облысының Тихвин және Бокситогорск аудандарында және Новгород облысының Валдай ауданында да кең таралған. Осы күнге дейін тіл Тверь облысының бірқатар аудандарында жақсы сақталған (негізінен аға ұрпақ өкілдері арасында).
Диалектісі
Карел тілі үш диалектіге бөлінеді: карел тілі (Карелия, Мурманск, Тверь, Новгород және Ленинград облыстарының солтүстік және орталық бөліктері), Ливвик (Приладожьенің солтүстік-шығысында) және Лудиковский (батыс Прионежье). Диалектілер көптеген субдиалектілерге бөлінеді.
Жазуы
Карелдіктердің алғашқы жазба ескерткіші - XIII ғасырдың басында Новгородта табылған ескі карел тілінде жазылған қайың қабығынан жасалған хат (№ 292 грамота). ХІХ ғасырдың бірінші жартысынан бастап 1930 жылдарға дейін кириллица негізінде жазу болды. 1931 жылы латынша қарел алфавиті құрастырылып, қолданысқа енгізілді. 1937 жылы 8 қыркүйекте КСРО Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитетінің Президиумы карел жазуын орыс әліпбиіне көшіру туралы жарлық шығарды.
1989 жылы Карелия билігі Карел (ливвик үстеуі) алфавиттерін ресми түрде бекітті. Карел тілі ресми емес екеніне қарамастан, ол кең қолдауға ие — ол жергілікті мектептер мен университеттерде оқытылады, ғылыми, оқу және көркем әдебиеттер карел тілінде шығарылады.
| A a | B b | C c | Č č | D d | E e |
| F f | G g | H h | I i | J j | K k |
| L l | M m | N n | O o | P p | R r |
| S s | Š š | Z z | Ž ž | T t | U u |
| V v | Y y | Ä ä | Ö ö | ' |
Дереккөздер
- Э.Д. Сүлейменова, Д.Х. Ақанова, Н.Ж. Шаймерденова «Қазақстан тілдері: әлеуметтік лингвистика анықтамалығы» — «Издательство Золотая Книга» ЖШС, 2020. — Б. 137-138. — 480 б. — ISBN 978–601–7988-21-0.
- Карел тілінің карел диалектісі. Тексерілді, 13 маусым 2025.
- Үлкен Ресей энциклопедиясы 2004–2017. Тексерілді, 14 маусым 2025.
- Біз карел тілінде сөйлейміз. Тексерілді, 14 маусым 2025.
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Карел тілі туралы ақпарат, Карел тілі дегеніміз не? Карел тілі сөзі нені білдіреді?
Karel tili Karelian language Oral tilderi otbasynyn fin ugor tilderinin baltyk fin tarmagynyn soltүstik tobyna kiredi tilderdin zhalgamaly agglyutinativti tүrine zhatady Karel tiliӨz atauy Karelian languageElder ResejSojleushiler sany 35 600 chel 2010 Euraziya tilderi Oral tilderi otbasyfin ugor tilderibaltyk fin tarmagy dd dd Zhazuy kirillica kas 285ISO 639 1 krl krl krlTagy karanyz Referentti halykReferentti halyk karelder oz atauy karyala karelajne Geografiyalyk taraluyKarel tiline tәn karel dialektinin taralu ajmagy onyn koptegen dialektileri zhojylganga dejin 20 gasyrda kazirgi Louhskij Kalevalskij Kemskij Belomorskij Segezhskij Muezerskij Medvezhegorskij Suoyarvsk audandary zhәne Kareliya Respublikasynyn Kostomuksha kalalyk okruginin aumagyna tiesili boldy Respublikadan tys zherlerde Murmansk oblysynyn Kandalaksha audanynda Leningrad oblysynyn Tihvin zhәne Boksitogorsk audandarynda zhәne Novgorod oblysynyn Valdaj audanynda da ken taralgan Osy kүnge dejin til Tver oblysynyn birkatar audandarynda zhaksy saktalgan negizinen aga urpak okilderi arasynda DialektisiKarel tili үsh dialektige bolinedi karel tili Kareliya Murmansk Tver Novgorod zhәne Leningrad oblystarynyn soltүstik zhәne ortalyk bolikteri Livvik Priladozhenin soltүstik shygysynda zhәne Ludikovskij batys Prionezhe Dialektiler koptegen subdialektilerge bolinedi ZhazuyKareldikterdin algashky zhazba eskertkishi XIII gasyrdyn basynda Novgorodta tabylgan eski karel tilinde zhazylgan kajyn kabygynan zhasalgan hat 292 gramota HIH gasyrdyn birinshi zhartysynan bastap 1930 zhyldarga dejin kirillica negizinde zhazu boldy 1931 zhyly latynsha karel alfaviti kurastyrylyp koldanyska engizildi 1937 zhyly 8 kyrkүjekte KSRO Bүkilresejlik Ortalyk Atkaru Komitetinin Prezidiumy karel zhazuyn orys әlipbiine koshiru turaly zharlyk shygardy 1989 zhyly Kareliya biligi Karel livvik үsteui alfavitterin resmi tүrde bekitti Karel tili resmi emes ekenine karamastan ol ken koldauga ie ol zhergilikti mektepter men universitetterde okytylady gylymi oku zhәne korkem әdebietter karel tilinde shygarylady A a B b C c C c D d E eF f G g H h I i J j K kL l M m N n O o P p R rS s S s Z z Z z T t U uV v Y y A a O o DerekkozderE D Sүlejmenova D H Akanova N Zh Shajmerdenova Қazakstan tilderi әleumettik lingvistika anyktamalygy Izdatelstvo Zolotaya Kniga ZhShS 2020 B 137 138 480 b ISBN 978 601 7988 21 0 Karel tilinin karel dialektisi Tekserildi 13 mausym 2025 Үlken Resej enciklopediyasy 2004 2017 Tekserildi 14 mausym 2025 Biz karel tilinde sojlejmiz Tekserildi 14 mausym 2025
