Берлин операциясы
Берлин операциясы — Ұлы Отан соғысы барысындағы аса ірі шабуыл операцияларының бірі. 1945 ж. 16 сәуір мен 8 мамыр аралығын қамтыды. Оған Қазақстанда жасақталған үш атқыштар дивизиясы мен бір артиллерия, екі атқыштар полкі қатысты.
| Берлин Операциясы | |||||
| Негізгі қақтығыс: Екінші дүниежүзілік соғыс Ұлы Отан соғысы | |||||
[[Сурет:
Жоғарыдан төмен: |300px|сурет]] Рейхстагтың шайқастан кейінгі қирандылары (1945 ж. маусым) | |||||
| Дата | 16 сәуір — 2 мамыр 1945 жыл | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| Орын | Берлин, Нацистік Германия | ||||
| Нәтиже |
| ||||
| Қарсыластар | |||||
| |||||
| Қолбасшылары | |||||
| |||||
| Тараптар күші | |||||
| |||||
| Шығындар | |||||
| |||||
мен бойындағы майданда фельдмаршал Фердинанд Шёрнер басқарған “Орталық” армия топтарының бір бөлігі мен генерал-полковник Хельмут Хайнрицидің “Висла” армиясынан қалған жауынгерлік топтар қорғанып жатты.
Олардың 1 млн-ға жуық адамы, 10400 зеңбірегі мен минометі, 1500 танкісі мен шабуылдық техникасы және 3300 әскери ұшағы болды. Бұған қоса Берлинде 200-ден астам фольксштурм батальондары (жастары 16-дан 60-қа дейінгі ер адамдардан құралған халық жасағы) жасақталды. Олардың қатарында 200 мыңға тарта адам болды. Герман әскері тұрғын халықты қатыстыра отырып, Берлинді қорғау үшін 20 — 40 км-ге дейін созылатын үш бағыттық қорғаныс шептерін құрды. Мұнымен қатар сыртқы, ішкі және қалалық айналма қоршау-қорған шептері жасалды.
Бұларға 2062 мың солдаты мен офицері, 42 мың зеңбірегі мен , 6250 танкісі мен шабуылдық техникасы және 7500 әскери ұшағы бар кеңестік әскер қарсы шықты. Тыл қызметі әскерлерге күнделікті және ұрысқа қажеттіліктердің бәрін жеткізіп тұрды. Олардың атқарған жұмыс көлемін бір ғана цифр арқылы елестетуге болады: бұл операция барысында жұмсалған оқ-дәрілерді тасу үшін 11635 вагон керек болды. Берлин операциясы үш кезеңде өтті.
- Бірінші кезеңде (16 — 19 сәуір) 1-Беларусь майданының әскерлері маршал Г.К. Жуковтың қолбасшылық етуімен жаудың үш бірдей бағыттағы қорғаныс шептерін түгел бұзып, Берлинді солтүстік және оңтүстік-шығыс жақтарынан орап алуға жағдай жасады. Маршал И.С. Иван Степанович Конев басқарған 1-Украина майданының әскерлері Нейседегі жау қорғанысын бұзып, Ширейге шықты да, Берлинді оңтүстік жағынан қоршауға мүмкіндік алып берді. Маршал К.К. Рокоссовскийдің 2-Беларусь майданы әскерлері Одер өзенінің батыс және шығыс екі жақ саласын бірдей басып алды.
- Екінші кезеңде (19 — 25 сәуір) 1-Беларусь майданы әскерлері Берлиннің солтүстік, сонан соң оңтүстік және шығыс шеттеріне, 1-Украина майданы жауынгерлері оңтүстік және оңтүстік-батыс шет аймақтарына басып кірді. Нәтижесінде алдымен жаудың франкфурт-губан, ал 24 сәуірде берлиндік топтары қоршауға алынды. Ертесіне ауданында, Эльба бойында 5-гвардиялық армия мен 1-американдық армия әскерлерінің кездесуі болды. Бұл кезде 2-Беларусь майданының әскерлері Одердің шығыс жағынан өтіп, жау күштерін қыспаққа алды да, олардың оңтүстік бағытта қарсы шабуылға шығу мүмкіндігін жойды.
- Үшінші кезеңде (26 сәуір — 8 мамыр) кеңестік әскерлер франкфурт-губен тобын, ал 2 мамыр күні берлиндік топты жойды. Соңғы топпен шайқас қиян-кескі жағдайда өтті. Қаланың әрбір ғимараты қарсыласу торабына, бекініске айналып кетті.
Жау метроны әскери күштердің маневр жасауы үшін, ал жер асты қатынас жүйелерін — шабуылшы диверсанттар мен ұсақ жауынгерлік топтарды тылға жіберіп отыру үшін кеңінен пайдаланды. Қалалық көше шаршылары мен жекеленген ғимараттарды атқыштардан, саперлер мен артиллеристерден арнайы біріктіріліп жасақталған шабуылшы отрядтардың, топтардың күшімен алуға тура келді. 30 сәуірде Берлинді қорғаушы әскерлер бірнеше бөлікке бөлініп тасталды. Рейхстагқа шабуыл жасау құрметіне ие болғандар қатарында қостанайлық 151-атқыштар бригадасы негізінде 1943 жылдың соңында құрылған 756-атқыштар полкі да бар еді. Осы полктің 1-батальоны 30 сәуір күні үшінші шабуылдан кейін Рейхстаг ғимаратына алғашқылар қатарында енді. Бірінші қабаттың терезесіне лейтенант пен қатардағы жауынгер бірінші болып ту тікті. Сағат 22-ден 50 мин. өткенде Рейхстаг күмбезіне 756-полктың барлаушылары пен жеңіс жалауын орнатты. Бірақ ғимарат ішіндегі шайқас мұнан соң да бір жарым тәулікке созылды. 2 мамыр күні бүкіл Берлин қаласының әскери күштері қаруларын тастады. 5 мамырда қаланың шет аймақтарынан батысқа қарай шепті бұзып өтуге әрекеттенген ұсақ топтары жойылды. Екі күннен соң үш майданның әскерлері Эльба алабында ағылшын-американ әскерлерімен кездесті. 8 мамыр күні сағат 22-ден 43 минут өткенде Берлин қаласы жанындағы деген жерде германдық қолбасшылар өкілдері үзілді-кесілді тізе бүгу туралы актіге қол қойды.
Берлин операциясы кезінде кеңестік әскерлер 78291 адамынан айрылды, 274 184 адамы жаралы болды, контузия алды. Жау жағы жаяу әскерлерден тұратын 70 дивизиясынан, моторлы техникалы 23 дивизиясынан айрылды, 480 мың адамы тұтқынға алынды. Берлин операциясындағы ерліктері үшін қазақстандық 26 адамға Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Ал шабуылшы-ұшқыш бұл атаққа екінші рет ие болды. 38 жерлесіміз 1-дәрежелі орденімен марапатталып, бұл награданың үш дәрежесінің де толық иегерлері атанды.
Дереккөздер
- «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
| Бұл мақаланы Уикипедия сапа талаптарына лайықты болуы үшін уикилендіру қажет. |
 | Бұл — мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз. Бұл ескертуді дәлдеп ауыстыру қажет. |
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Берлин операциясы туралы ақпарат, Берлин операциясы дегеніміз не? Берлин операциясы сөзі нені білдіреді?
Berlin operaciyasy Ұly Otan sogysy barysyndagy asa iri shabuyl operaciyalarynyn biri 1945 zh 16 sәuir men 8 mamyr aralygyn kamtydy Ogan Қazakstanda zhasaktalgan үsh atkyshtar diviziyasy men bir artilleriya eki atkyshtar polki katysty Berlin OperaciyasyNegizgi kaktygys Ekinshi dүniezhүzilik sogys Ұly Otan sogysy Suret Zhogarydan tomen Rejhstagtyn shajkastan kejingi kirandylary 1945 zh mausym Brandenburg kakpasynyn kirandylarynyn korinisi Rejhstagka zhenis tuyn koteru 300px suret Data16 sәuir 2 mamyr 1945 zhyl 2 apta zhәne 2 kүn OrynBerlin Nacistik GermaniyaNәtizheKSRO zhenisi Қyzyl әskeri Berlin nemis әskerlerinin tobyn zhenip Germaniya astanasy Berlin kalasyn basyp aldy Adolf Gitlerdin ozin ozi oltirui zhәne baska da nacistik sheneunikterdin olimi 2 mamyrda Berlin kalalyk garnizonynyn sozsiz tapsyryluy Nemis әskerlerinin kapitulyaciyasy әli de 8 9 mamyrda Berlin manynda barlyk nemis әskerlerinin sozsiz tapsyryluynan kejin Europadagy ekinshi dүniezhүzilik sogystyn ayaktaluy zhәne nacistik Germaniyanyn ayaktaluy Қarsylastar KSRO Polsha Nacistik GermaniyaҚolbasshylaryIosif Stalin 1 Belarus majdany Georgij Zhukov 2 Belarus majdany Konstantin Rokossovskij 1 Ukraina majdany Ivan Konev Adolf Gitler Visla әskerler toby Ortalyk әskerler toby Berlin korganys audany Taraptar kүshiZhalpy kүsh 2 300 000 sarbaz 155 900 200 000 Polyak Shygys armiyasy 6250 tankter men zenittik zenbirekter 7500 ushak 41 600 artilleriyalyk karu Berlinnin korganys ajmagyn koldau zhәne shabuyl zhasau үshin shamamen 1 500 000 sarbaz Zhalpy kүsh 36 diviziyalar 766 750 sarbaz 1519 ZhBM zhauyngerlik brondy mashina 2224 ushak 9 303 artilleriyalyk karu Berlinnin korganys ajmagynda Gitler zhastary policiya kүshterimen tolyktyrylgan 45000 ga zhuyk sarbaz 40 000 folkssturmlar ShygyndarMuragattyk zertteuler zhedel korytyndy 81 116 kaza tapkan nemese habar osharsyz ketken 280 251 zharalylar men naukastar 1 997 tank pen ABZh zhojyldy 2108 artilleriyalyk myltyk 917 ushak Shamasy 92 000 100 000 adam kaza tapty 220 000 zharalylar 480 000 tutkynga tүsti Berlin korganys audanynda shamamen 22 000 kaza tapkan әskeri 22000 bejbit turgyn kajtys boldy Bul үlgini koru ondeu men bojyndagy majdanda feldmarshal Ferdinand Shyorner baskargan Ortalyk armiya toptarynyn bir boligi men general polkovnik Helmut Hajnricidin Visla armiyasynan kalgan zhauyngerlik toptar korganyp zhatty Olardyn 1 mln ga zhuyk adamy 10400 zenbiregi men minometi 1500 tankisi men shabuyldyk tehnikasy zhәne 3300 әskeri ushagy boldy Bugan kosa Berlinde 200 den astam folksshturm batalondary zhastary 16 dan 60 ka dejingi er adamdardan kuralgan halyk zhasagy zhasaktaldy Olardyn katarynda 200 mynga tarta adam boldy German әskeri turgyn halykty katystyra otyryp Berlindi korgau үshin 20 40 km ge dejin sozylatyn үsh bagyttyk korganys shepterin kurdy Munymen katar syrtky ishki zhәne kalalyk ajnalma korshau korgan shepteri zhasaldy Bularga 2062 myn soldaty men oficeri 42 myn zenbiregi men 6250 tankisi men shabuyldyk tehnikasy zhәne 7500 әskeri ushagy bar kenestik әsker karsy shykty Tyl kyzmeti әskerlerge kүndelikti zhәne uryska kazhettilikterdin bәrin zhetkizip turdy Olardyn atkargan zhumys kolemin bir gana cifr arkyly elestetuge bolady bul operaciya barysynda zhumsalgan ok dәrilerdi tasu үshin 11635 vagon kerek boldy Berlin operaciyasy үsh kezende otti Birinshi kezende 16 19 sәuir 1 Belarus majdanynyn әskerleri marshal G K Zhukovtyn kolbasshylyk etuimen zhaudyn үsh birdej bagyttagy korganys shepterin tүgel buzyp Berlindi soltүstik zhәne ontүstik shygys zhaktarynan orap aluga zhagdaj zhasady Marshal I S Ivan Stepanovich Konev baskargan 1 Ukraina majdanynyn әskerleri Nejsedegi zhau korganysyn buzyp Shirejge shykty da Berlindi ontүstik zhagynan korshauga mүmkindik alyp berdi Marshal K K Rokossovskijdin 2 Belarus majdany әskerleri Oder ozeninin batys zhәne shygys eki zhak salasyn birdej basyp aldy Ekinshi kezende 19 25 sәuir 1 Belarus majdany әskerleri Berlinnin soltүstik sonan son ontүstik zhәne shygys shetterine 1 Ukraina majdany zhauyngerleri ontүstik zhәne ontүstik batys shet ajmaktaryna basyp kirdi Nәtizhesinde aldymen zhaudyn frankfurt guban al 24 sәuirde berlindik toptary korshauga alyndy Ertesine audanynda Elba bojynda 5 gvardiyalyk armiya men 1 amerikandyk armiya әskerlerinin kezdesui boldy Bul kezde 2 Belarus majdanynyn әskerleri Oderdin shygys zhagynan otip zhau kүshterin kyspakka aldy da olardyn ontүstik bagytta karsy shabuylga shygu mүmkindigin zhojdy Үshinshi kezende 26 sәuir 8 mamyr kenestik әskerler frankfurt guben tobyn al 2 mamyr kүni berlindik topty zhojdy Songy toppen shajkas kiyan keski zhagdajda otti Қalanyn әrbir gimaraty karsylasu torabyna bekiniske ajnalyp ketti Zhau metrony әskeri kүshterdin manevr zhasauy үshin al zher asty katynas zhүjelerin shabuylshy diversanttar men usak zhauyngerlik toptardy tylga zhiberip otyru үshin keninen pajdalandy Қalalyk koshe sharshylary men zhekelengen gimarattardy atkyshtardan saperler men artilleristerden arnajy biriktirilip zhasaktalgan shabuylshy otryadtardyn toptardyn kүshimen aluga tura keldi 30 sәuirde Berlindi korgaushy әskerler birneshe bolikke bolinip tastaldy Rejhstagka shabuyl zhasau kurmetine ie bolgandar katarynda kostanajlyk 151 atkyshtar brigadasy negizinde 1943 zhyldyn sonynda kurylgan 756 atkyshtar polki da bar edi Osy polktin 1 batalony 30 sәuir kүni үshinshi shabuyldan kejin Rejhstag gimaratyna algashkylar katarynda endi Birinshi kabattyn terezesine lejtenant pen katardagy zhauynger birinshi bolyp tu tikti Sagat 22 den 50 min otkende Rejhstag kүmbezine 756 polktyn barlaushylary pen zhenis zhalauyn ornatty Birak gimarat ishindegi shajkas munan son da bir zharym tәulikke sozyldy 2 mamyr kүni bүkil Berlin kalasynyn әskeri kүshteri karularyn tastady 5 mamyrda kalanyn shet ajmaktarynan batyska karaj shepti buzyp otuge әrekettengen usak toptary zhojyldy Eki kүnnen son үsh majdannyn әskerleri Elba alabynda agylshyn amerikan әskerlerimen kezdesti 8 mamyr kүni sagat 22 den 43 minut otkende Berlin kalasy zhanyndagy degen zherde germandyk kolbasshylar okilderi үzildi kesildi tize bүgu turaly aktige kol kojdy Berlin operaciyasy kezinde kenestik әskerler 78291 adamynan ajryldy 274 184 adamy zharaly boldy kontuziya aldy Zhau zhagy zhayau әskerlerden turatyn 70 diviziyasynan motorly tehnikaly 23 diviziyasynan ajryldy 480 myn adamy tutkynga alyndy Berlin operaciyasyndagy erlikteri үshin kazakstandyk 26 adamga Kenes Odagynyn Batyry atagy berildi Al shabuylshy ushkysh bul atakka ekinshi ret ie boldy 38 zherlesimiz 1 dәrezheli ordenimen marapattalyp bul nagradanyn үsh dәrezhesinin de tolyk iegerleri atandy Derekkozder Қazakstan Ұlttyk encklopediya Bas redaktor Ә Nysanbaev Almaty Қazak enciklopediyasy Bas redakciyasy 1998 zhyl ISBN 5 89800 123 9 II tomBul makalany Uikipediya sapa talaptaryna lajykty boluy үshin uikilendiru kazhet Bul makalanyn bastamasy Bul makalany tolyktyryp damytu arkyly Uikipediyaga komektese alasyz Bul eskertudi dәldep auystyru kazhet
