Ұлыбритания консервативті партиясы - NiNa.Az

Консервативті және юнионистік партия (ағылш. Conservative and Unionist Party, кейде Торилер делінеді, ағылш. The Tories) — консервативті, және саяси партия. жеңіске жеткен бұл партия 2010 жылдан бері билікте. Партия түрлі идеологиялық фракцияларды қамтиды, соның ішінде тэтчершілер және дәстүрлі консерваторлар да бар.

Консервативті партия
ағылш. Conservative Party
Басшысы
Негізін салушы	Роберт Пиль
Құрылған жылы	1834 (тұңғыш құрылды) 1912 (қазіргі түрінде)
Штаб-пәтері	4 Мэттью Паркер көшесі, Лондон SW1H 9HQ
Идеологиясы	консерватизм
Интернационалы
Жастар ұйымы	Жас Консерваторлар
Мүшелер саны	▲172,437 (2022)
Лордтар палатасы	269 / 784
	350 / 650
Сайты	conservaties.com

Консервативті партия 1834 жылы құрылды және бірге XIX ғасырдағы екі басым саяси партияның бірі болды. Бенджамин Дизраэлидің тұсында ол Британ империясының шыңында саясатта маңызды рөл атқарды. 1912 жылы партиямен бірігіп, Консервативті және юнионистік партияны құрады. 1920 жылдардан бастап Лейбористік партиясы консерваторлардың басты бәсекелесі болды және консерваторлар-лейбористер саяси бәсекелестігі өткен ғасырдағы қазіргі британ саясатын қалыптастырды.

консерватистердің жеңілісінен олар айналды да, содан бері партияның басшысы бірден Оппозиция көшбасшысы да болады. Екі лауазымның қазіргі иесі — .

Идеологиясы

Партия 1980 жылдардан бастап еркін нарықтарды қолдайтын , соның ішінде реттеуді жоюды, жекешелендіруді және нарықтандыруды қабылдады, дегенмен ол тарихи тұрғыдан протекционизмді жақтады. Бұл партия біріккен , сондай-ақ Шотландия мен Уэльстің тәуелсіздігіне қарсы тұратын және тарихы бойы Британ империясын қолдайтын. Партия мүшелерінің Еуропа одағына түр-түрлі көзқарасы бар, көпшілігі болса, фракция арасында еуропашыл мүшелер де бар.

Тарихы

1846 жылы саяси партиясы еркін сауда жайлы келіспеушілікке түсті де, оның протекционистік мүшелері партиядан бас тартты. 1859 жылы Роберт Пильді қолдаған (ағылш. Peelites) уигтер мен радикалдармен бірігіп, негізін қаласа, мен Бенджамин Дизраэли көшбасшылығындағы қалған торилер Консервативті партияны құрды.

Партияның құрылуына үлкен үлес қосқан Бенджамин Дизраэли еді. 1870—1880 жылдары бастапқыда ақсүйек жер иеленушілерінің мүдделерін орындаған Консервативті партияның құрамына бұрын либерал болған отаршыл банк, өндіріс иелері кіретін болды. Сонымен Консервативті партия біртіндеп ағылшын монополиясының мүдделерін орындайтын басты партияға айналды.

Партия идеологиясының көбін жасаған. Империялық кеден одағын құрып және протекционизмге жол беріп ол ағылшын монополиясын Британ иегілінде болған өзге өлкелерге де таратты және басқа мемлекеттерге, соның ішінде Германияға қарсы бәсекеге түсті. мен Артур Бальфур басшылығында болған консерваторлар 1885—1886, 1886—1892, 1895—1902, 1902—1905 жылдары билікте болған.

Либерал мен лейбористермен біріккен консерваторлар 1916—1919 және 1919—1922 жылдары да билікте еді (ол жылдары көшбасшысы болған). Екі дүниежүзілік соғыс аралығында партия бүкіл уақыт бойы дерлік билікте еді.

көрген жеңілістен кейін Консервативті партияның өз құрылымын өзгертуге тура келді. Партия қайта құрылғандай болады, негізгі сайлаушылар шеңберін кеңейтті, әлеуметтік саясат бойынша кең бағдарлама ұйымдастырды. 1951—1964 жылдар аралығында партия тоқтаусыз билікте отырған, 1970 жылы қайта жеңіске жетті.

1972 жылы партия мүшелерінің саны 3 миллионға жетті. Біраз өкілеттікке ие болған партия көшбасшысы еді, партияның жалпы сайлауда жеңіске жеткенінде ол премьер-министр лауазымына тағайындалады.

нәтижесінде партия қайта жеңіске жетуі және Маргарет Тэтчердің премьер-министр лауазымына орналасуы партия тарихындағы сәтті дәуірге әкеп соқты.

Билікке келген Тэтчер өзінің кәсіподақтарға қарсы күресін және елдегі жалпылама жекешелендіру саясатын бастады. Ереуілге шыққан кеншілер мен көп келіспеушілікке түскен халық Тэтчер премьерлігінің символы болды.

кейін орын алған партия арасындағы келіспеушіліктер нәтижесінде Тэтчер көшбасшы лауазымынан отставкаға кетуге мәжбүр болды да, партияны және үкіметті басқарып кетті.

Мейджордың басшылығы кезінде Ұлыбританияның Еуропадағы рөлі жайлы партия мүшелерінің арасында тағы келіспеушілік болды. консерваторлар билікте қала алса да, оларды қолдайтындар саны күрт азая бастады. Түрлі санақтар бойынша 1990 жылдардың басында партияның 1 миллион мүшесі болса, онжылдықтың соңына қарай бұл сан 250—400 мыңға түсіп кетті.

консерваторлар ірі жеңіліске жетті, лейбористер 418 мандатқа қол жеткізде, торилер 165 мандат алды.

Тори қарсыластарының ең жетістіктісі болған премьерлігі кезінде партия түрлі өзгеріс көрді. Біреулер партия ұстамды көшті десе, торилердің өздері бұл тұжырымды жоққа шығарған. Партия әкімшілігіне жас саясаткерлер тағайындалатын болды.

2008 жылғы жергілікті сайлауларда торилер лейбористерге қарсы ірі жеңіске жетті және консерватор (Борис Джонсон) тұңғыш рет Лондон мэрі болды.

консерваторлар 306 орынға ие болды, бұл бір партиялық үкімет құру үшін жеткіліксіз болды. Сондықтан 12 мамырда үкіметтік коалиция құрылды, оның құрамына екі партия: консерваторлар мен кірді. Премьер-министр болып Дэвид Кэмерон тағайындалды.

Дэвид Кэмерон Ұлыбританияның ЕО мүшелігіне референдум өткізуге шақырды. Референдум алдындағы пікірталастар кезінде ол Ұлыбританияның ЕО құрамында қалуын жақтады. 2016 жылғы 23 маусымда бұл референдум өтті. қорытындысы бойынша корольдіктің Еуроодақтан шығуын жақтаушылар жеңіске жетті. Нәтижелердің жариял болғанынан кейін премьер-министр Дэвид Кэмерон халық алдында сөйлеп, отставкаға кететінін жариялады.

Қазіргі Консервативті партия бұрынғыға қарағанда , және құқықтарына айтарлықтай оң көзқараспен қарайды, бірақ құқықтарына өте теріс көзқараста.

Консервативті премьер-министрлер тізімі

XIX ғасырдан бергі Консервативті партиядан сайланған премьер-министрлер

№	Суреті	Аты-жөні (Өмір сүрген жылдары)	Қызметі		Сайлауы
1		Бенджамин Дизраэли (1804–1881)	27 ақпан 1868	1 желтоқсан 1868
			20 ақпан 1874	21 сәуір 1880
2		(1830–1903)	23 маусым 1885	28 қаңтар 1886
			25 шілде 1886	11 тамыз 1892
			25 маусым 1895	11 шілде 1902
3		Артур Бальфур (1848–1930)	11 шілде 1902	5 желтоқсан 1905	—
4		(1858–1923)	23 қазан 1922	22 мамыр 1923
5		Стэнли Болдуин (1867–1947)	23 мамыр 1923	16 қаңтар 1924
			4 қараша 1924	5 маусым 1929
			7 маусым 1935	28 мамыр 1937
6		Невилл Чемберлен (1869–1940)	28 мамыр 1937	10 мамыр 1940	—
7		Уинстон Черчилль (1874–1965)	10 мамыр 1940	26 шілде 1945	—
			26 қазан 1951	5 сәуір 1955
8		Энтони Иден (1897–1977)	6 сәуір 1955	10 қаңтар 1957
9		Гарольд Макмиллан (1896–1986)	10 қаңтар 1957	18 қазан 1963
10		(1903–1995)	18 қазан 1963	16 қазан 1964	—
11		(1916–2005)	19 маусым 1970	4 мамыр 1974
12		Маргарет Тэтчер (1925–2013)	4 мамыр 1979	28 қараша 1990
13		(1943 туған)	28 қараша 1990	2 мамыр 1997
14		Дэвид Кэмерон (1966 туған)	11 мамыр 2010	13 шілде 2016
15		Тереза Мэй (1956 туған)	13 шілде 2016	24 шілде 2019
16		Борис Джонсон (1964 туған)	24 шілде 2019	6 қыркүйек 2022
17		Лиз Трасс (1975 туған)	6 қыркүйек 2022	25 қазан 2022	—
18		Риши Сунак (1980 туған)	25 қазан 2022	2 қараша 2024	—
19		(1980 туған)	2 қараша 2024	—	—

Сайлаулардағы нәтижелері

Төменгі кестеде Консервативті партияның 1835 жылдан бергі әр жалпы сайлаудағы қол жеткізген нәтижесі көрсетілген.

Ұлыбритания парламенті

Сайлауы	Көшбасшысы	Дауыс саны		Мандат саны			Орны	Үкіметі
		Саны	%	Саны	±	%
	Роберт Пиль	261,269	40.8%	273 / 658	▲ 98	41.5%	▬ 2-орында	Уиг
		379,694	48.3%	314 / 658	▲ 41	47.7%	▬ 2-орында	Уиг
		379,694	56.9%	367 / 658	▲ 53	55.8%	▲ 1-орында	Консервативті
		205,481	42.7%	325 / 656 бірге	▼ 42	49.5%	▬ 1-орында	Уиг
		311,481	41.9%	330 / 654 Пильшілерді санағанда	▲ 5	50.5%	▬ 1-орында	Консервативті
		239,712	34.0%	264 / 654	▼ 66	40.4%	▼ 2-орында	Уиг
		193,232	34.3%	298 / 654	▲ 34	45.6%	▬ 2-орында	Уиг
		346,035	40.5%	289 / 658	▼ 9	43.9%	▬ 2-орында
	Бенджамин Дизраэли	903,318	38.4%	271 / 658	▼ 18	41.2%	▬ 2-орында	Либералды
		1,091,708	44.3%	350 / 652	▲ 79	53.7%	▲ 1-орында	Консервативті
		1,462,351	42.5%	237 / 652	▼ 113	36.3%	▼ 2-орында	Либералды
		2,020,927	43.5%	247 / 670	▲ 10	36.9%	▬ 2-орында	Либералды азшылық
		1,520,886	51.1%	317 / 670	▲ 70	47.3%	▲ 1-орында	Консервативті–
		2,159,150	47.0%	268 / 670	▼ 49	40.0%	▼ 2-орында	Либералды
		1,894,772	49.0%	340 / 670	▲ 72	50.7%	▲ 1-орында	Консервативті–Либералды Юнионистік
		1,767,958	50.3%	335 / 670	▼ 5	50.0%	▬ 1-орында	Консервативті–Либералды Юнионистік
	Артур Бальфур	2,422,071	43.4%	131 / 670	▼ 204	19.6%	▼ 2-орында	Либералды
		3,104,407	46.8%	240 / 670	▲ 109	35.8%	▬ 2-орында	Либералды азшылық
		2,420,169	46.6%	235 / 670	▼ 5	35.1%	▬ 2-орында	Либералды азшылық
бірге 1912 жылы қосылып, Консервативті және Юнионистік партияға айналды
		3,472,738	38.4%	379 / 707	▲ 108	53.6%	▲ 1-орында	–Консервативті
		5,294,465	38.5%	344 / 615	▼ 35	55.9%	▬ 1-орында	Консервативті
	Стэнли Болдуин	5,286,159	38.0%	258 / 625	▼ 86	41.3%	▬ 1-орында	Лейбористік азшылық
		7,418,983	46.8%	412 / 615	▲ 124	67.0%	▬ 1-орында	Консервативті
		8,252,527	38.1%	260 / 615	▼ 152	42.3%	▼ 2-орында	Лейбористік азшылық
		11,377,022	55.0%	470 / 615	▲ 210	76.4%	▲ 1-орында	Консервативті–Либералды–
		10,025,083	47.8%	386 / 615	▼ 83	62.8%	▬ 1-орында	Консервативті––Национал-Лейбористік
	Уинстон Черчилль	8,716,211	36.2%	197 / 640	▼ 189	30.8%	▼ 2-орында	Лейбористік
		11,507,061	40.0%	282 / 625	▲ 85	45.1%	▬ 2-орында	Лейбористік
		13,724,418	48.0%	302 / 625	▲ 20	48.3%	▲ 1-орында	Консервативті–
	Энтони Иден	13,310,891	49.7%	324 / 630	▲ 22	51.4%	▬ 1-орында	Консервативті–Национал-Либералды
	Гарольд Макмиллан	13,750,875	49.4%	345 / 630	▲ 21	54.8%	▬ 1-орында	Консервативті–Национал-Либералды
		12,002,642	43.4%	298 / 630	▼ 47	47.3%	▼ 2-орында	Лейбористік
		11,418,455	41.9%	250 / 630	▼ 48	39.7%	▬ 2-орында	Лейбористік
		13,145,123	46.4%	330 / 630	▲ 80	52.4%	▲ 1-орында	Консервативті
		11,872,180	37.9%	297 / 635	▼ 33	46.8%	▼ 2-орында	Лейбористік азшылық
		10,462,565	35.8%	277 / 635	▼ 20	43.6%	▬ 2-орында	Лейбористік
	Маргарет Тэтчер	13,697,923	43.9%	339 / 635	▲ 62	53.4%	▲ 1-орында	Консервативті
		13,012,316	42.4%	397 / 650	▲ 38	61.1%	▬ 1-орында	Консервативті
		13,760,935	42.2%	376 / 650	▼ 21	57.8%	▬ 1-орында	Консервативті
		14,093,007	41.9%	336 / 651	▼ 40	51.6%	▬ 1-орында	Консервативті
		9,600,943	30.7%	165 / 659	▼ 171	25.0%	▼ 2-орында	Лейбористік
		8,357,615	31.7%	166 / 659	▲ 1	25.2%	▬ 2-орында	Лейбористік
		8,785,941	32.4%	198 / 646	▲ 32	30.7%	▬ 2-орында	Лейбористік
	Дэвид Кэмерон	10,704,647	36.1%	306 / 650	▲ 108	47.1%	▲ 1-орында	Консервативті–
		11,334,920	36.9%	330 / 650	▲ 24	50.8%	▬ 1-орында	Консервативті
	Тереза Мэй	13,632,914	42.3%	317 / 650	▼ 13	48.8%	▬ 1-орында	Консервативті азшылық
	Борис Джонсон	13,966,451	43.6%	365 / 650	▲ 48	56.2%	▬ 1-орында	Консервативті
	Риши Сунак	6,828,925	23.7%	121 / 650	▼ 244	18.6%	▼ 2-орында	Лейбористік

Қосымша ақпарат

1. 21 жастан үлкен ерлер және 30 жастан үлкен әйелдердің көбіне сайлау құқығы берген 1918 жылғы Халық өкілдігі актісінің қабылдануынан кейін орын алған тұңғыш сайлау.
2. 21 жастан үлкен барлық әйелдерге сайлау құқығын берген 1928 жылғы Халық өкілдігі актісінің қабылдануынан кейін орын алған тұңғыш сайлау.
3. 18 жастан үлкен азаматтарға сайлау құқығын берген 1969 жылғы Халық өкілдігі актісінің қабылдануынан кейін орын алған тұңғыш сайлау.

Дереккөздер

1. United Kingdom  (ағыл.). Parties and elections in Europe. Тексерілді, 10 желтоқсан 2023.
2. Dr. McConnell, James Irish Home Rule: An imagined future  (ағыл.). BBC (17 February 2011). Тексерілді, 10 желтоқсан 2023.
3. Falkenbach, Michelle; Greer, Scott Популист Радикалдық Оңшылдар және Денсаулық сақтау ұлттық саясаты және жаһандық трендтер = The Populist Radical Right and Health National Policies and Global Trends — 2021. — Б. 143. — ISBN 9783030707095.
4. William James Never mind the politics, get a Brexit deal done, says UK business  (ағыл.). Reuters (1 October 2019). Тексерілді, 10 желтоқсан 2023.
5. Vries, Catherine; Hobolt, Sara; Proksch, Sven-Oliver; Slapin, Jonathan Еуропалық саясаттың негіздері: Салыстырмалы байқау = Foundations of European Politics A Comparative Approach — Оксфорд университетінің баспасы, 2021. — Б. 145. — ISBN 9780198831303.
6. Tory membership figure revealed  (ағыл.). BBC (5 September 2022). Тексерілді, 10 желтоқсан 2023.
7. BUCHAN, Lizzy What does Tory mean and where does this term come from?  (ағыл.). Indepedent. Тексерілді, 10 желтоқсан 2023.
8. Великобритания: Эпоха реформ  (орыс.). ieras.ru. Мұрағат көшірмесі Wayback Machine мұрағатында
9. Magni G., Reynolds A. Еуропаның оңшылдары гей құқықтарын қолдап жүргенінің себебі // Демократия журналы = Why Europe’s Right Embraces Gay Rights // Journal of Democracy. — 2023. — Б. 50-64.