Қызылсу қорымы
Қызылсу қорымы (113 бірлік) – Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген тарихи-этнографиялық мәдени ескерткіш.
Орналасқан жері
Маңғыстау облысы Қарақия ауданы, Сенек ауылынан солтүстікке қарай 21 км жерде орналасқан.
Алғаш ҚазКСР-і мәдениет министрлігі "Қазқайтажаңғырту" институты экспедициясы (1980 жылы), одан соң, Маңғыстау МТМҚ ММ зерттеген.
Қорым сипаты
Қорым ауыл маңындағы қара жолдың жанында қатарлас жатыр. Онда бірнеше ондаған нысан, бірнеше кесене мен сағанатам, тас қаланды қабір, қойтас пен құлпытастар бар. Қорымдағы барша құрылыс жергілікті әкті-құмтастан тұрғызылған. Осындағы 5 кесененің тек біреуі ғана, ең ескі саналады. Оның өзі (20 ғасыр бас кезіне сәйкес келетін) сол тұстағы сәулет пішіні порталды күмбез құрлысты нысандарға ұқсас, іргетассыз саз балшықты лаймен қаластыра отырып тұрғызылған. Қасбет пен жалпы сырт қабырғасы, күмбез қаландысы жақсылап өңделіп, таспен қаптама етіп жасалған (таспен тысталған). Басты қасбеті портал түрінде, қасбет бұрыштары дәстүрлі әдіспен көтереңкі етіп қаластырылған. Ішкі есік қуысы жебе ұшы тәрізді сүйірленген болса, күмбезі дулыға пішініне келтірілген.
Өзге кесенелерде, уақыт мерзіміне сай (20 ғасыр соңында) салынғандардың өздері осындай құрлыс тәсілін қайталап отырғанымен құрылысқа қажетті жабдық (жадығаттарды) материалдарды заманауи сипатына қарай жаңғыртылып отырған. Атап айтсақ, құрлысқа бетонмен қатар өте сапалы етіп өңделеген тастарды пайдаланумен қатар құрлыстың салынуының өзі де жетілдірілген. Сәулеттік үйлесімнің өзі кесенеден кесенеге ауысып отырған сайын күрделі мағыналылықты талап ететіндей: порталдық өңделуінің өзі көлемдік күрделенуі, күмбез астындағы жалған барабан құрлысының өзі қуысты өрнектермен де әрлене түседі.
Мұндай өзгерістерді сағанатам құрлыстарынан да байқауға болады. Олардың ең ертедегі нұсқалары іргетассыз, жақсылап өңделген тасты саз балшық лайды қосып қаластырылумен ерекшеленеді. Олардың қасбеті де портал түрінде ерекшелене келіп, бұрыштары да көтеріңкі етіп қаластырылады. Атап өтерлік, осындай құрылыстардың қатарында қасбет құрлысы жасалуындағы бір ерекшелік, көркемдік қолтаңба сипатындағы өрнектердің сұлбалы етіп қашалғандығы болса керек.
Сағанатамдардың арасында (20 ғасыр соңында) салынғандары арасында немесе солардың қатарында жоғарғы сәулеттік және көркемдік сапасының да өсе түскендігімен қатар, сол кейбірі тіпті, жай ғана сом тастардың өзінен-ақ қарапайым үлгіде, жай ғана пішінде, көркемдік әшекейленуін айтпағанда, қалануының өзі нашар болып та тұрғызылғандығының өзі не тұрады. Кіші көлемдегі сәулеттік пішімдердің өзі, сатылы қабірүсті құрлысын құрайтын қойтас, құлпытастардың өзі соншалық күрделі болмаса да, жалпақ бедерлі етіп қашау теникасы қолданылуымен безендірілген.
Тағы да сол (20 ғасыр соңына қарай) мүсіндеумен қатар көркем өңдеудің өзі қарапайым түрге ауыса бастағандығы байқалады. Осы қатардағы тағы бір өзіндік ерекшеліктің бірі сол – бұрыштық мұнаралар бар мешіт құрлысының аяқталмай қалуы. Сонымен қатар, аталған бейіттерге тән кіші сәулетті үдеріске қарапайымдылықтың да тән екендігімен қатар түр-сипаттардың геометриялық, кейде тіпті, айнытпай қашап келтіру ісі өнерінің тән екендігі, көп жағдайда баспалдақты түрге ие үштас пен бестастың, нақышталған "қойтастардың", саркофаг, табыттас-жәшіктің құрылымынан-ақ көрініп тұр. Қорымның жалпы аумағы – 1,5 га.
Бейіт ортасында композициялық тұтастығы, ою-өрнегімен көз тартатын, сәулетші салған орналасқан. Шағын архитектуралық пошымдарға ұштас, бестас, қойтас, сандықтастарды жатқызуға болады. Бұлардың композициялық құрылымы, геометриялық пішіні қарапайым.
Дереккөздер
- М19 Қазақстан Республикасының тарихи-мәдени ескерткіштерінің жинағы. Маңғыстау облысы. - Өскемен: AsT prime, 2012. - 600 бет. SBN 978-601-06-2031-5
- Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Қызылсу қорымы туралы ақпарат, Қызылсу қорымы дегеніміз не? Қызылсу қорымы сөзі нені білдіреді?
Қyzylsu korymy 113 birlik Respublikalyk manyzy bar tarih zhәne mәdeniet eskertkishterinin memlekettik tizimine engen tarihi etnografiyalyk mәdeni eskertkish Қyzylsu korymy Tas korshau Ornalaskan zheriMangystau oblysy Қarakiya audany Senek auylynan soltүstikke karaj 21 km zherde ornalaskan Algash ҚazKSR i mәdeniet ministrligi Қazkajtazhangyrtu instituty ekspediciyasy 1980 zhyly odan son Mangystau MTMҚ MM zerttegen Қorym sipatyҚorym auyl manyndagy kara zholdyn zhanynda katarlas zhatyr Onda birneshe ondagan nysan birneshe kesene men saganatam tas kalandy kabir kojtas pen kulpytastar bar Қorymdagy barsha kurylys zhergilikti әkti kumtastan turgyzylgan Osyndagy 5 kesenenin tek bireui gana en eski sanalady Onyn ozi 20 gasyr bas kezine sәjkes keletin sol tustagy sәulet pishini portaldy kүmbez kurlysty nysandarga uksas irgetassyz saz balshykty lajmen kalastyra otyryp turgyzylgan Қasbet pen zhalpy syrt kabyrgasy kүmbez kalandysy zhaksylap ondelip taspen kaptama etip zhasalgan taspen tystalgan Basty kasbeti portal tүrinde kasbet buryshtary dәstүrli әdispen koterenki etip kalastyrylgan Ishki esik kuysy zhebe ushy tәrizdi sүjirlengen bolsa kүmbezi dulyga pishinine keltirilgen Өzge kesenelerde uakyt merzimine saj 20 gasyr sonynda salyngandardyn ozderi osyndaj kurlys tәsilin kajtalap otyrganymen kurylyska kazhetti zhabdyk zhadygattardy materialdardy zamanaui sipatyna karaj zhangyrtylyp otyrgan Atap ajtsak kurlyska betonmen katar ote sapaly etip ondelegen tastardy pajdalanumen katar kurlystyn salynuynyn ozi de zhetildirilgen Sәulettik үjlesimnin ozi keseneden kesenege auysyp otyrgan sajyn kүrdeli magynalylykty talap etetindej portaldyk ondeluinin ozi kolemdik kүrdelenui kүmbez astyndagy zhalgan baraban kurlysynyn ozi kuysty ornektermen de әrlene tүsedi Mundaj ozgeristerdi saganatam kurlystarynan da bajkauga bolady Olardyn en ertedegi nuskalary irgetassyz zhaksylap ondelgen tasty saz balshyk lajdy kosyp kalastyrylumen erekshelenedi Olardyn kasbeti de portal tүrinde erekshelene kelip buryshtary da koterinki etip kalastyrylady Atap oterlik osyndaj kurylystardyn katarynda kasbet kurlysy zhasaluyndagy bir erekshelik korkemdik koltanba sipatyndagy ornekterdin sulbaly etip kashalgandygy bolsa kerek Saganatamdardyn arasynda 20 gasyr sonynda salyngandary arasynda nemese solardyn katarynda zhogargy sәulettik zhәne korkemdik sapasynyn da ose tүskendigimen katar sol kejbiri tipti zhaj gana som tastardyn ozinen ak karapajym үlgide zhaj gana pishinde korkemdik әshekejlenuin ajtpaganda kalanuynyn ozi nashar bolyp ta turgyzylgandygynyn ozi ne turady Kishi kolemdegi sәulettik pishimderdin ozi satyly kabirүsti kurlysyn kurajtyn kojtas kulpytastardyn ozi sonshalyk kүrdeli bolmasa da zhalpak bederli etip kashau tenikasy koldanyluymen bezendirilgen Tagy da sol 20 gasyr sonyna karaj mүsindeumen katar korkem ondeudin ozi karapajym tүrge auysa bastagandygy bajkalady Osy katardagy tagy bir ozindik ereksheliktin biri sol buryshtyk munaralar bar meshit kurlysynyn ayaktalmaj kaluy Sonymen katar atalgan bejitterge tәn kishi sәuletti үderiske karapajymdylyktyn da tәn ekendigimen katar tүr sipattardyn geometriyalyk kejde tipti ajnytpaj kashap keltiru isi onerinin tәn ekendigi kop zhagdajda baspaldakty tүrge ie үshtas pen bestastyn nakyshtalgan kojtastardyn sarkofag tabyttas zhәshiktin kurylymynan ak korinip tur Қorymnyn zhalpy aumagy 1 5 ga Bejit ortasynda kompoziciyalyk tutastygy oyu ornegimen koz tartatyn sәuletshi salgan ornalaskan Shagyn arhitekturalyk poshymdarga ushtas bestas kojtas sandyktastardy zhatkyzuga bolady Bulardyn kompoziciyalyk kurylymy geometriyalyk pishini karapajym DerekkozderM19 Қazakstan Respublikasynyn tarihi mәdeni eskertkishterinin zhinagy Mangystau oblysy Өskemen AsT prime 2012 600 bet SBN 978 601 06 2031 5 Қazak mәdenieti Enciklopediyalyk anyktamalyk Almaty Aruna Ltd ZhShS 2005 ISBN 9965 26 095 8
