Тоқа Темір
Тоқа Темір — Жошы мен оның меркіт тайпасынан шыққан кәнизагы Қағри-қатынның он үшінші ұлы. «Ұлы дүрбелеңде» және одан кейінгі Алтын Орданың ыдырауында Шибанидтермен бірге Тоқа Темір әулетінен шыққан хандар мен Тоқа Темір ұрпақтары басты рөл атқарды. Алғашқы қазақ хандары Керей мен Жәнібек дәл осы Тоқа Темірдің ұрпақтары дейтін деректер кездеседі.
| Тоқа Темір | |
| Туған күні | XIII ғасыр |
|---|---|
| Туған жері | Жошы ұлысы |
| Қайтыс болған күні | XIII ғасырдың екінші ширегі |
| Мемлекет | |
| Шыққан тегі | |
| Әкесі | Жошы хан |
| Анасы | Қағри хатұн |
| Туыстары | Орда Ежен, Бату хан, Берке хан (ағалары) |
Шығу тегі мен дәрежесі
«Шыңғыснамада» айтылғандай, Шибан ұрпақтары Тоқа Темірді басқа ағайындарымен салыстыра келіп, 1226 жылы Жошы өлгеннен кейін оның ұлыс алмағанын айтып, оны дәрежесін төмендеткен:
Атамыз Жошы хан қайтыс болғаннан кейін, әкелеріміз ұлы бабамыз Шыңғыс ханға барғанда, Ежен мен Сайыннан кейін Шибан әкемізге киіз үй тігіп берді. Сенің әкең үшін тіпті сынық арбада қалдырған жоқ.
Кем дегенде, Махмұд ибн Уәли өзінің «Асыл ерлікке қатысты құпиялар теңізінде» Тоқа Темір ұрпақтарына «хан оғлы» (ханзада) атағын қолданады. В.П.Юдиннің пікірінше, бұл атақ оның иесінің хан тағына құқығы жоқ дегенді білдіреді.
1242 жылы монғолдардың Батысқа жорығы аяқталғаннан кейін Бату 14 ұлыстың бірін Тоқа Темірге бөліп берді. Ұлыстың құрамына Маңғыстау, Қажы-Тархан және Солтүстік Кавказдағы Астар аймағы кірді.
Алтын Орданың ішкі ұлыстарының шекарасы өте тұрақсыз болғандықтан, Тоқа Темір ұрпақтарының ұлыстарының шекараларын айту қиын. Мысалы, оның ұлы Ұран Темір Қырым мен Кафа аймақтарын мұраға алды.
Сонымен бірге, 1312 жылдан кейін Өзбек ханның әкімшілік-территориялық реформасының нәтижесінде Жошылықтардың барлығы (шибанидтерден басқасы) ұлыстарынан айырылып, төртеудің біріне бағынды деп сеніммен айта аламыз. Өзбек әмірлері, қият тайпасының өкілі Исатай жеке қошун (әскери бөлім) құраған. Исатайдың немересі Теңіз-Бұғы өз халқын Сырдарияның төменгі ағысына апарады. 1360 жылы Жошылықтар көтеріліске шығып, билікке қайта қол жеткізіп, олардың арасынан хан сайлады.
1361 жылы тоқатемірид Ұрыс хан Сырдария ұлысында хан болды. Осы кезден бастап Тоқатеміридтер алдымен өз басшылығымен Көк Орданы біріктіру, одан кейін Алтын Орда тағына отыру үшін белсенді күрес жүргізді.
Ұрпақтары
- Аштарханидтер
- Гирейлер
- Төре
Дереккөздер
- Мұрағат көшірмесі 24 мамырдың 2019 Wayback Machine мұрағатында
- Мұрағат көшірмесі 27 қаңтардың 2012 Wayback Machine мұрағатында Архивированная копия.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 14 қаңтар 2011.
- О династии торе – Чингизидов с XIII по XX вв. Международный Фонд Исследования Тенгри (12 тамыз 2012). Басты дереккөзінен мұрағатталған 25 шілде 2019.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 25 сәуір 2017.
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Тоқа Темір туралы ақпарат, Тоқа Темір дегеніміз не? Тоқа Темір сөзі нені білдіреді?
Toka Temir Zhoshy men onyn merkit tajpasynan shykkan kәnizagy Қagri katynnyn on үshinshi uly Ұly dүrbelende zhәne odan kejingi Altyn Ordanyn ydyrauynda Shibanidtermen birge Toka Temir әuletinen shykkan handar men Toka Temir urpaktary basty rol atkardy Algashky kazak handary Kerej men Zhәnibek dәl osy Toka Temirdin urpaktary dejtin derekter kezdesedi Toka TemirTugan kүniXIII gasyrTugan zheriZhoshy ulysyҚajtys bolgan kүniXIII gasyrdyn ekinshi shiregiMemleketAltyn OrdaShykkan tegiZhoshy әuletiӘkesiZhoshy hanAnasyҚagri hatunTuystaryOrda Ezhen Batu han Berke han agalary Shygu tegi men dәrezhesi Shyngysnamada ajtylgandaj Shiban urpaktary Toka Temirdi baska agajyndarymen salystyra kelip 1226 zhyly Zhoshy olgennen kejin onyn ulys almaganyn ajtyp ony dәrezhesin tomendetken Atamyz Zhoshy han kajtys bolgannan kejin әkelerimiz uly babamyz Shyngys hanga barganda Ezhen men Sajynnan kejin Shiban әkemizge kiiz үj tigip berdi Senin әken үshin tipti synyk arbada kaldyrgan zhok Kem degende Mahmud ibn Uәli ozinin Asyl erlikke katysty kupiyalar tenizinde Toka Temir urpaktaryna han ogly hanzada atagyn koldanady V P Yudinnin pikirinshe bul atak onyn iesinin han tagyna kukygy zhok degendi bildiredi 1242 zhyly mongoldardyn Batyska zhorygy ayaktalgannan kejin Batu 14 ulystyn birin Toka Temirge bolip berdi Ұlystyn kuramyna Mangystau Қazhy Tarhan zhәne Soltүstik Kavkazdagy Astar ajmagy kirdi Altyn Ordanyn ishki ulystarynyn shekarasy ote turaksyz bolgandyktan Toka Temir urpaktarynyn ulystarynyn shekaralaryn ajtu kiyn Mysaly onyn uly Ұran Temir Қyrym men Kafa ajmaktaryn muraga aldy Sonymen birge 1312 zhyldan kejin Өzbek hannyn әkimshilik territoriyalyk reformasynyn nәtizhesinde Zhoshylyktardyn barlygy shibanidterden baskasy ulystarynan ajyrylyp torteudin birine bagyndy dep senimmen ajta alamyz Өzbek әmirleri kiyat tajpasynyn okili Isataj zheke koshun әskeri bolim kuragan Isatajdyn nemeresi Teniz Bugy oz halkyn Syrdariyanyn tomengi agysyna aparady 1360 zhyly Zhoshylyktar koteriliske shygyp bilikke kajta kol zhetkizip olardyn arasynan han sajlady 1361 zhyly tokatemirid Ұrys han Syrdariya ulysynda han boldy Osy kezden bastap Tokatemiridter aldymen oz basshylygymen Kok Ordany biriktiru odan kejin Altyn Orda tagyna otyru үshin belsendi kүres zhүrgizdi ҰrpaktaryAshtarhanidter Girejler ToreDerekkozderMuragat koshirmesi 24 mamyrdyn 2019 Wayback Machine muragatynda Muragat koshirmesi 27 kantardyn 2012 Wayback Machine muragatynda Arhivirovannaya kopiya kolzhetpejtin silteme Tekserildi 14 kantar 2011 O dinastii tore Chingizidov s XIII po XX vv Mezhdunarodnyj Fond Issledovaniya Tengri 12 tamyz 2012 Basty derekkozinen muragattalgan 25 shilde 2019 kolzhetpejtin silteme Tekserildi 25 sәuir 2017
