Темірмәлік хан
Темірмәлік хан — 1377-1378 жылдары билік еткен Ақ Орданың ханы. Ұрыс ханның үшінші ұлы әрі мұрагері.
| Темірмәлік хан | ||
| Лауазымы | ||
|---|---|---|
| ||
| 1377 — 1378 | ||
| Ізашары | Тоқтақия хан | |
| Ізбасары | Тоқтамыс хан | |
| Өмірбаяны | ||
| Діні | Ислам | |
| Дүниеге келуі | белгісіз | |
| Қайтыс болуы | 1378 Қазақстан | |
| Династия | Ордаежендіктер | |
| Әкесі | Ұрыс хан | |
| Балалары | Шәдібек хан, Темір Құтлық хан | |
өңдеу  | ||
Өмір баяны
Үлкен ағасы Құтлық Бұға 1376 жылы Тоқтамыспен болған шайқаста қаза болған. Ұрыс хан да 1377 жылы Әмір Темір мен Тоқтамысқа қарсы жорықта қайтыс болады. Оның мұрагері Тоқтақия содан екі айдан соң дүниеден өтті. Сүйтіп таққа оның інісі, Ұрыстың үшінші ұлы Темірмәлік отырады. Темірмәлік өзінің жағымсыз өмір салтымен белгілі болғанды. Ол сұлу әйелдерді біреудің әйелі не қызы болғанына қарамай тартып алатын еді. Осы қылықтары үшін Ақ Орада әмірлері мен басшылары арасында ханның жаулары пайда бола бастайды. 1377 жылы әмірлердің талабымен Темірмәлік Тоқтамысқа қарсы жорық ұйымдастырады. Ұрыс хан кезінен бері келе жатқан қолбасшылардың арқасында Темірмәлік жеңіске жетеді. Әкесі мен ағаларының қазасына себеп болған Тоқтамыс қайтадан Темірге қашып пана табады.
Алайда Темірмәлікке наразылықтың күшейгені сонша, Ақ Орданың ең беделді өкілдері Тоқтамыстың жағына өте бастайды. Ұрыс ханға қызмет еткен беклербек Темірмәліктен кеткен кезде, оның орнына маңғыт әмірі тағайындалады. Оның үлкен үлы Ақ Ордаға қызмет етсе, кіші ұлы Едіге Тоқтамыс жағына өткендердің қатарында болатын. Сүйтіп Едіге мен Исаның арқасында Сығанақтағы ақсүйектер ханға қарсы қастандық ұйымдастырады. Нәтижесінде 1378 жылы Сығанақ әмірлері Тоқтамысты таққа шақырып, Сауран мен Отырар қалалары оған ұрыссыз беріледі. Темірмәлік Тоқтамысты шайқаста жеңуді жоспарлағанымен, оның әскерлері Тоқтамыс жағына соғыссыз өтіп кетеді. Темірмәлік бірнеше сенімді әмірлері мен қорғаушыларының көмегімен қашуға әрекеттенеді. Бірақ хан қолға түсіп, Тоқтамыстың бұйрығымен басы алынады. Беклербегі Балтышаққа Тоқтамыс жағына қызметке өтуді ұсынса да, ол бас тартып, ханымен бірге өлтіріліп, сол бейітке жерленген.
Жанұясы
Темірмәліктің екі ұлы болды – Шәдібек хан және Темір Құтлық хан. Олардың ұрпақтары Алтын Орда және одан ыдыраған Ұлы орда, Астрахан, Қасым, Қазан хандықтары мен Бұхарада хан болды.
Әдебиет
- Р.Ю. Почекаев. «Орда патшалары» - Санкт-Петербург. Еуразия. 2010
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Темірмәлік хан туралы ақпарат, Темірмәлік хан дегеніміз не? Темірмәлік хан сөзі нені білдіреді?
Temirmәlik han 1377 1378 zhyldary bilik etken Ak Ordanyn hany Ұrys hannyn үshinshi uly әri murageri Temirmәlik hanLauazymyAk Ordanyn 11 shi hany1377 1378Izashary Toktakiya hanIzbasary Toktamys hanӨmirbayanyDini IslamDүniege kelui belgisizҚajtys boluy 1378 1378 ҚazakstanDinastiya OrdaezhendikterӘkesi Ұrys hanBalalary Shәdibek han Temir Қutlyk hanondeu Өmir bayanyҮlken agasy Қutlyk Buga 1376 zhyly Toktamyspen bolgan shajkasta kaza bolgan Ұrys han da 1377 zhyly Әmir Temir men Toktamyska karsy zhorykta kajtys bolady Onyn murageri Toktakiya sodan eki ajdan son dүnieden otti Sүjtip takka onyn inisi Ұrystyn үshinshi uly Temirmәlik otyrady Temirmәlik ozinin zhagymsyz omir saltymen belgili bolgandy Ol sulu әjelderdi bireudin әjeli ne kyzy bolganyna karamaj tartyp alatyn edi Osy kylyktary үshin Ak Orada әmirleri men basshylary arasynda hannyn zhaulary pajda bola bastajdy 1377 zhyly әmirlerdin talabymen Temirmәlik Toktamyska karsy zhoryk ujymdastyrady Ұrys han kezinen beri kele zhatkan kolbasshylardyn arkasynda Temirmәlik zheniske zhetedi Әkesi men agalarynyn kazasyna sebep bolgan Toktamys kajtadan Temirge kashyp pana tabady Alajda Temirmәlikke narazylyktyn kүshejgeni sonsha Ak Ordanyn en bedeldi okilderi Toktamystyn zhagyna ote bastajdy Ұrys hanga kyzmet etken beklerbek Temirmәlikten ketken kezde onyn ornyna mangyt әmiri tagajyndalady Onyn үlken үly Ak Ordaga kyzmet etse kishi uly Edige Toktamys zhagyna otkenderdin katarynda bolatyn Sүjtip Edige men Isanyn arkasynda Syganaktagy aksүjekter hanga karsy kastandyk ujymdastyrady Nәtizhesinde 1378 zhyly Syganak әmirleri Toktamysty takka shakyryp Sauran men Otyrar kalalary ogan uryssyz beriledi Temirmәlik Toktamysty shajkasta zhenudi zhosparlaganymen onyn әskerleri Toktamys zhagyna sogyssyz otip ketedi Temirmәlik birneshe senimdi әmirleri men korgaushylarynyn komegimen kashuga әrekettenedi Birak han kolga tүsip Toktamystyn bujrygymen basy alynady Beklerbegi Baltyshakka Toktamys zhagyna kyzmetke otudi usynsa da ol bas tartyp hanymen birge oltirilip sol bejitke zherlengen ZhanuyasyTemirmәliktin eki uly boldy Shәdibek han zhәne Temir Қutlyk han Olardyn urpaktary Altyn Orda zhәne odan ydyragan Ұly orda Astrahan Қasym Қazan handyktary men Buharada han boldy ӘdebietR Yu Pochekaev Orda patshalary Sankt Peterburg Euraziya 2010
