Орақ – Мамай
Орақ – Мамай – ноғайлы жырларының бір үлгісі. Онға жуық нұсқасы бар. Алғаш жырды Ақтөбе өңірінен жазып алған (1905), толық нұсқасы 1908 ж. жарық көрді. Жеке үзінділері 20 ғасырдың 40-жылдары түрлі оқулықтарға енген. Нұртуған жыраудың нұсқасында Орақ пен Мамай батырлардың тама руының байы Толағаймен күресі суреттеледі. Жырдың Мұрын жырау жырлаған үлгісі “Батырлар жыры” (1989, 5-том.), Н.Кенжеғұлұлы нұсқасы “Қанеки, тілім, сөйлеші” (1992, 1-кітап) атты жинақтарда жарық көрді. Жырдың генеологиялық сипаты басым, негізгі кейіпкерлері Мұсаханның Қараүлек деген бәйбішесінен туған Орақ, Мамай батырлар. Қозан деген қалмақ ханы бала Орақ пен Мамайды ойнап жүрген жерінен тұтқындап алып кетеді. Қозанды шабуға келген Хиуа ханы өзі қолға түсіп қалады. Қозанның есімді қызы зынданға тамақ, киім, шам апарып, тұтқындарға көмектесіп тұрады. Қозан хан Орақ, Мамай, Бозоғландарды босатып жібергенмен, олар қалмақты қайта шабуға уағдаласады. Одан әрі жыр мазмұны балаларын іздеу оқиғасына жалғасады. 40 батыр жолай еліне қайтып келе жатқан Орақ пен Мамайға кездеседі. Орақ батыр қалмақ елін шабады. Оның беліне айдаһар оралып, соңында мен Өгіз ханды өлтіріп, еліне аман-есен оралады. Жырда кездесетін қарлығаштың зынданда балапандауы жақсылықтың символы саналса, мен Мамайдың айтысы – этнографиялық дәстүр көрінісі. Жырдың кейбір нұсқалары бойынша Орақтан Қарасай, Қази деген батырлар туған, ал Мамайдан ұрпақ болмаған. “Орақ – Мамай” жырын В.М. Жирмунский, Ә.Қоңыратбаев, І.Жұмалиев, т.б. ғалымдар зерттеген.
Дереккөздер
- «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том
| Бұл мақаланы Уикипедия сапа талаптарына лайықты болуы үшін уикилендіру қажет. |
 | Бұл — мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз. Бұл ескертуді дәлдеп ауыстыру қажет. |
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Орақ – Мамай туралы ақпарат, Орақ – Мамай дегеніміз не? Орақ – Мамай сөзі нені білдіреді?
Orak Mamaj nogajly zhyrlarynyn bir үlgisi Onga zhuyk nuskasy bar Algash zhyrdy Aktobe onirinen zhazyp algan 1905 tolyk nuskasy 1908 zh zharyk kordi Zheke үzindileri 20 gasyrdyn 40 zhyldary tүrli okulyktarga engen Nurtugan zhyraudyn nuskasynda Orak pen Mamaj batyrlardyn tama ruynyn bajy Tolagajmen kүresi suretteledi Zhyrdyn Muryn zhyrau zhyrlagan үlgisi Batyrlar zhyry 1989 5 tom N Kenzhegululy nuskasy Қaneki tilim sojleshi 1992 1 kitap atty zhinaktarda zharyk kordi Zhyrdyn geneologiyalyk sipaty basym negizgi kejipkerleri Musahannyn Қaraүlek degen bәjbishesinen tugan Orak Mamaj batyrlar Қozan degen kalmak hany bala Orak pen Mamajdy ojnap zhүrgen zherinen tutkyndap alyp ketedi Қozandy shabuga kelgen Hiua hany ozi kolga tүsip kalady Қozannyn esimdi kyzy zyndanga tamak kiim sham aparyp tutkyndarga komektesip turady Қozan han Orak Mamaj Bozoglandardy bosatyp zhibergenmen olar kalmakty kajta shabuga uagdalasady Odan әri zhyr mazmuny balalaryn izdeu okigasyna zhalgasady 40 batyr zholaj eline kajtyp kele zhatkan Orak pen Mamajga kezdesedi Orak batyr kalmak elin shabady Onyn beline ajdaһar oralyp sonynda men Өgiz handy oltirip eline aman esen oralady Zhyrda kezdesetin karlygashtyn zyndanda balapandauy zhaksylyktyn simvoly sanalsa men Mamajdyn ajtysy etnografiyalyk dәstүr korinisi Zhyrdyn kejbir nuskalary bojynsha Oraktan Қarasaj Қazi degen batyrlar tugan al Mamajdan urpak bolmagan Orak Mamaj zhyryn V M Zhirmunskij Ә Қonyratbaev I Zhumaliev t b galymdar zerttegen Orak Mamaj zhyrlaryndagy batyrlar bejnesiDerekkozder Қazakstan Ұlttyk encklopediya Bas redaktor Ә Nysanbaev Almaty Қazak enciklopediyasy Bas redakciyasy 1998 ISBN 5 89800 123 9 VII tomBul makalany Uikipediya sapa talaptaryna lajykty boluy үshin uikilendiru kazhet Bul makalanyn bastamasy Bul makalany tolyktyryp damytu arkyly Uikipediyaga komektese alasyz Bul eskertudi dәldep auystyru kazhet
