Мұхтар Мұқанұлы Мағауин
Мұхтар Мұқанұлы Мағауин (2 ақпан 1940 жыл, Баршатас ауылы, Аягөз ауданы, Шығыс Қазақстан облысы – 9 қаңтар 2025 жыл, Мэриленд) — кеңестік және қазақстандық тарихшы, жазушы, филология ғылымдарының докторы, Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1984) және Қазақстанның халық жазушысы (1996).
| Мұхтар Мұқанұлы Мағауин | |
 Мағауин, 2008 жыл | |
| Туған күні | 2 ақпан 1940 |
|---|---|
| Туған жері | Баршатас, Аягөз ауданы, Шығыс Қазақстан облысы, Қазақ КСР, КСРО |
| Қайтыс болған күні | 9 қаңтар 2025 (84 жас) |
| Қайтыс болған жері | Мэриленд, Америка Құрама Штаттары |
| Азаматтығы |
|
| Ұлты | Қазақ |
| Мансабы | тарихшы, жазушы, қазақтың ауыз әдебиетін зерттеушісі ғалым |
| Бағыты | тарихи проза |
| Жанры | проза |
| Шығармалардың тілі | |
| Марапаттары |
|
Өмірбаяны
Мұхтар Мұқанұлы Мағауин 1940 жылғы 2 ақпанда Семей облысының Шұбартау ауданында туған және Абақ Керей тайпасының Жастабан руынан шыққан.
1962 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін, 1965 жылы оның аспирантурасын бітірген.
Еңбек жолын 1965 жылы бастады. «Қазақ әдебиеті» газетінде бөлім меңгерушісі,
1967-1971 жылдары «Жазушы» баспасында бас редактордың орынбасары, Қазақ КСР Ғылым академиясының М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында аға ғылыми қызметкер болып істеген, Мәскеуде М.Горький атындағы Әдебиет институтында қазақ фольклоры мен қазақ әдебиеті тарихы бойынша арнайы лекциялық курстар жүргізді.
1983-1984 жылдары еркін шығармашылық қызметте,
1984-1986 жылдары «Жазушы» баспасының бас редакторы.
1987 жылы еркін шығармашылық қызметте,
1988 жылдан бері «Жұлдыз» журналының бас редакторы.
Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, жазушы, әдебиет зерттеушісі. Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының хатшысы.
«Аласапыран» тарихи роман-дилогиясы үшін Қазақ КСР-інің Абай атындағы мемлекеттік сыйлығы берілді. (1984). Қазақстанның Халық жазушысы, Түркияның Халықаралық "Түркі дүниесіне қызмет" сыйлығының сахибы.
2025 жылғы 9 қаңтарда (Қазақстан уақыты бойынша 10 қаңтарда) Мағауин Америка Құрама Штаттарының Мэриленд штатындағы үйінде қайтыс болды.
Шығармашылығы
Әңгімелері
Кешқұрым атты тұңғыш әңгімесі 1964 жылы «Жұлдыз» журналында жарияланды.
«Қобыз сарыны» атты ғылыми монографиясы жарық көрген (1968). Бұдан соңғы кезеңде көркем прозаға көбірек ден қойды.
«Көкмұнар» (роман, 1972), «Бір атаның балалары», «Көк мұнар» (повестер мен әңгімелер), «Аласапыран» (тарихи роман-дилогия, 1980-1982), «Ғасырлар бедері» (әдеби зерттеулер), (әңгімелер, хикаят, роман), «Шақан Шері» (роман), «Мен» (ғұмырбаяндық роман-хамса), «Құмырсқа-қырғын» (әңгімелер), «Ұлтсыздану ұраны» (мақалалар) және тағы басқа кітаптары жарық көрген.
2002 жылы Алматыдағы «Қағанат» баспасында он үш томдық шығармалар жинағы басылып шықты.
2020 жылы Мэрилендтегі «Magauin Publishing» баспасында жиырма бес томдық толық шығармалар жинағы басылып шықты.
2024 жылы Қазақстанда жиырма алты томдық толық шығармалар жинағы басылып шықты (Қасым баспа үйі).
Көптеген шығармалары орыс тіліне аударылған, шетел тілдерінде басылған.
Аласапыран
Қазақ халқының көрші мемлекеттермен дипломатиялық қарым-қатынасы тарихи-көркемдік тұрғыдан тұңғыш рет суреттелген Аласапыран тарихи дилогиясы 1981–1983 жылдары жарық көрді. Романда қазақ ордасын Тәуекел хан басқарған тұстағы (XVI–XVII ғасырлар) қоғамдық-әлеуметтік жағдай көрініс тапқан. Хан мұрагері Ораз Мұхаммед пен оқымысты Қадырғали Жалайырдың, Едіге би ұрпағы көркем бейнелері сомдалған. Томан би, , , секілді кейіпкерлерді суреттеу арқылы қаламгер Ораз-Мұхаммед тұлғасын даралай түседі.
Романда көшпелі тұрмыс көріністері, аңшылық, саятшылық сынды ұлттық дәстүрлер көрініс тауып, Қазақ хандығының Ресей, Иран, Бұхара, Сібір хандықтарымен өзара қатынастары, ішкі-сыртқы саяси жағдайлары сипатталған. Жазушы шығармаларында XX ғасырдағы ауыл, қала тұрмысы, түрлі әлеуметтік топ өкілдерінің тағдыры психологиялық-философиялық тереңдікпен көркем бейнеленген.
Қобыз сарыны
«Қобыз сарыны» (1968) монографиясында хандық дәуірде өмір сүрген ақын-жыраулар шығармаларын (XV–XVIII ғасырлар) жүйелі түрде талдады.
Жармақ
Жақын арада Чехиядан жарық көрген «Жармақ» — қазақтың екі ғасырлық тарихы мен бүгінгі психологиялық тартыстар жүйесіне құрылған романы жазушыны мүлдем басқа қырынан көрсетеді.
Шыңғыс хан
Бұл роман тетралогия болып табылады. 2011–2016 жылдары 4 кітап болып Алматыда басылып шықты. «Шыңғысхан» атты тарихи-халықтанулық, әдеби-көркем мемлекеттік (республикалық) журналында үзінділерімен 2012 жылдан 2016 жылға дейін жариялана бастады. Бұл тақырыпты тығыз зерттеуді ол 2000 жылдардан бері бастады. Алғашында «Шыңғыс ханның шарапаты» секілді мақалалардан («Жұлдыз» журналы, №3, 2002) бастады. Роман қолжазбасы Чехиядағы Прага, Карловы Вары жерлерінде 2008 жылдың 12 қарашасынан жазыла бастап, 2015 жылғы 30 қарашада АҚШ–тың Роквилл, Мэриленд жерлерінде жазылып аяқталды. Терең ізденісі, жазушылық қарым–қабілеті, тәжірибесі арқасында осындай іргелі де сүбелі еңбегі шықты.
Саяси көзқарастары
Мағауин 2011 жылғы Жаңаөзен оқиғасын қатты сынға алған жазушылардың бірі еді, оған қоса бұл жайлы жеке мақала да жазған да, ол үшін үкімет пен биліктегі партияны кінәлаған, «еліміз әлі тәуелсіз емес» деген ой айтқан. Кейін Нұрсұлтан Назарбаевты «Елін жерімен қосып сатып жіберген патша» деп атап та сынға алды.
Өз өмірі
Мағауин Бақытжамалға үйленген еді. Олардың төрт ұл, екі қызы бар. 2025 жылы хабарланған мәліметше Мағауиннің жиырма шақты немере, бес-алты шөбересі де бар еді.
2007 жылы Мағауин Чехияға көшті, астанасы Прагада алты жылдай тұрып, кейін Америка Құрама Штаттарында тұратын болды да, сол жерде қайтыс болды. Мағауин Роквилл, Мэрилендте жерленді.
Дереккөздер
- ШАҚАНТАЙ ШЕЖІРЕСІ( төртінші басылым ) | Kerey.kz/Керей.кз. Тексерілді, 16 қараша 2020.
- Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х
- Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2
- Жазушы Мұхтар Мағауин дүниеден озды (қаз.). Азаттық радиосы (10 қаңтар 2025). Тексерілді, 10 қаңтар 2025.
- Мағауин, Мұхтар Қан төгілді!.. (қаз.). Азаттық радиосы (22 желтоқсан 2011). Тексерілді, 10 қаңтар 2025.
- Сатыбалдина, Сымбат Мұхтар Мағауин Америкада жерленеді (қаз.). qaz.ulysmedia.kz (10 қаңтар 2025). Тексерілді, 10 қаңтар 2025.
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Мұхтар Мұқанұлы Мағауин туралы ақпарат, Мұхтар Мұқанұлы Мағауин дегеніміз не? Мұхтар Мұқанұлы Мағауин сөзі нені білдіреді?
Muhtar Mukanuly Magauin 2 akpan 1940 zhyl Barshatas auyly Ayagoz audany Shygys Қazakstan oblysy 9 kantar 2025 zhyl Merilend kenestik zhәne kazakstandyk tarihshy zhazushy filologiya gylymdarynyn doktory Қazak KSR Memlekettik syjlygynyn laureaty 1984 zhәne Қazakstannyn halyk zhazushysy 1996 Muhtar Mukanuly MagauinMagauin 2008 zhylTugan kүni2 akpan 1940 1940 02 02 Tugan zheriBarshatas Ayagoz audany Shygys Қazakstan oblysy Қazak KSR KSROҚajtys bolgan kүni9 kantar 2025 2025 01 09 84 zhas Қajtys bolgan zheriMerilend Amerika Қurama ShtattaryAzamattygy ҚazakstanҰltyҚazakMansabytarihshy zhazushy kazaktyn auyz әdebietin zertteushisi galymBagytytarihi prozaZhanryprozaShygarmalardyn tiliҚazakshaMarapattaryӨmirbayanyMuhtar Mukanuly Magauin 1940 zhylgy 2 akpanda Semej oblysynyn Shubartau audanynda tugan zhәne Abak Kerej tajpasynyn Zhastaban ruynan shykkan 1962 zhyly Қazak memlekettik universitetinin filologiya fakultetin 1965 zhyly onyn aspiranturasyn bitirgen Enbek zholyn 1965 zhyly bastady Қazak әdebieti gazetinde bolim mengerushisi 1967 1971 zhyldary Zhazushy baspasynda bas redaktordyn orynbasary Қazak KSR Ғylym akademiyasynyn M Әuezov atyndagy Әdebiet zhәne oner institutynda aga gylymi kyzmetker bolyp istegen Mәskeude M Gorkij atyndagy Әdebiet institutynda kazak folklory men kazak әdebieti tarihy bojynsha arnajy lekciyalyk kurstar zhүrgizdi 1983 1984 zhyldary erkin shygarmashylyk kyzmette 1984 1986 zhyldary Zhazushy baspasynyn bas redaktory 1987 zhyly erkin shygarmashylyk kyzmette 1988 zhyldan beri Zhuldyz zhurnalynyn bas redaktory Memlekettik syjlyktyn laureaty zhazushy әdebiet zertteushisi Қazakstan Zhazushylar odagy baskarmasynyn hatshysy Alasapyran tarihi roman dilogiyasy үshin Қazak KSR inin Abaj atyndagy memlekettik syjlygy berildi 1984 Қazakstannyn Halyk zhazushysy Tүrkiyanyn Halykaralyk Tүrki dүniesine kyzmet syjlygynyn sahiby 2025 zhylgy 9 kantarda Қazakstan uakyty bojynsha 10 kantarda Magauin Amerika Қurama Shtattarynyn Merilend shtatyndagy үjinde kajtys boldy ShygarmashylygyShyngys han Derekti tarihi hikaya Almaty Dәuir baspasy 2011 2016 Әngimeleri Keshkurym atty tungysh әngimesi 1964 zhyly Zhuldyz zhurnalynda zhariyalandy Қobyz saryny atty gylymi monografiyasy zharyk korgen 1968 Budan songy kezende korkem prozaga kobirek den kojdy Kokmunar roman 1972 Bir atanyn balalary Kok munar povester men әngimeler Alasapyran tarihi roman dilogiya 1980 1982 Ғasyrlar bederi әdebi zertteuler әngimeler hikayat roman Shakan Sheri roman Men gumyrbayandyk roman hamsa Қumyrska kyrgyn әngimeler Ұltsyzdanu urany makalalar zhәne tagy baska kitaptary zharyk korgen 2002 zhyly Almatydagy Қaganat baspasynda on үsh tomdyk shygarmalar zhinagy basylyp shykty 2020 zhyly Merilendtegi Magauin Publishing baspasynda zhiyrma bes tomdyk tolyk shygarmalar zhinagy basylyp shykty 2024 zhyly Қazakstanda zhiyrma alty tomdyk tolyk shygarmalar zhinagy basylyp shykty Қasym baspa үji Koptegen shygarmalary orys tiline audarylgan shetel tilderinde basylgan Alasapyran Қazak halkynyn korshi memlekettermen diplomatiyalyk karym katynasy tarihi korkemdik turgydan tungysh ret surettelgen Alasapyran tarihi dilogiyasy 1981 1983 zhyldary zharyk kordi Romanda kazak ordasyn Tәuekel han baskargan tustagy XVI XVII gasyrlar kogamdyk әleumettik zhagdaj korinis tapkan Han murageri Oraz Muhammed pen okymysty Қadyrgali Zhalajyrdyn Edige bi urpagy korkem bejneleri somdalgan Toman bi sekildi kejipkerlerdi suretteu arkyly kalamger Oraz Muhammed tulgasyn daralaj tүsedi Romanda koshpeli turmys korinisteri anshylyk sayatshylyk syndy ulttyk dәstүrler korinis tauyp Қazak handygynyn Resej Iran Buhara Sibir handyktarymen ozara katynastary ishki syrtky sayasi zhagdajlary sipattalgan Zhazushy shygarmalarynda XX gasyrdagy auyl kala turmysy tүrli әleumettik top okilderinin tagdyry psihologiyalyk filosofiyalyk terendikpen korkem bejnelengen Қobyz saryny Қobyz saryny 1968 monografiyasynda handyk dәuirde omir sүrgen akyn zhyraular shygarmalaryn XV XVIII gasyrlar zhүjeli tүrde taldady Zharmak Zhakyn arada Chehiyadan zharyk korgen Zharmak kazaktyn eki gasyrlyk tarihy men bүgingi psihologiyalyk tartystar zhүjesine kurylgan romany zhazushyny mүldem baska kyrynan korsetedi Shyngys han Bul roman tetralogiya bolyp tabylady 2011 2016 zhyldary 4 kitap bolyp Almatyda basylyp shykty Shyngyshan atty tarihi halyktanulyk әdebi korkem memlekettik respublikalyk zhurnalynda үzindilerimen 2012 zhyldan 2016 zhylga dejin zhariyalana bastady Bul takyrypty tygyz zertteudi ol 2000 zhyldardan beri bastady Algashynda Shyngys hannyn sharapaty sekildi makalalardan Zhuldyz zhurnaly 3 2002 bastady Roman kolzhazbasy Chehiyadagy Praga Karlovy Vary zherlerinde 2008 zhyldyn 12 karashasynan zhazyla bastap 2015 zhylgy 30 karashada AҚSh tyn Rokvill Merilend zherlerinde zhazylyp ayaktaldy Teren izdenisi zhazushylyk karym kabileti tәzhiribesi arkasynda osyndaj irgeli de sүbeli enbegi shykty Sayasi kozkarastaryMagauin 2011 zhylgy Zhanaozen okigasyn katty synga algan zhazushylardyn biri edi ogan kosa bul zhajly zheke makala da zhazgan da ol үshin үkimet pen biliktegi partiyany kinәlagan elimiz әli tәuelsiz emes degen oj ajtkan Kejin Nursultan Nazarbaevty Elin zherimen kosyp satyp zhibergen patsha dep atap ta synga aldy Өz omiriMagauin Bakytzhamalga үjlengen edi Olardyn tort ul eki kyzy bar 2025 zhyly habarlangan mәlimetshe Magauinnin zhiyrma shakty nemere bes alty shoberesi de bar edi 2007 zhyly Magauin Chehiyaga koshti astanasy Pragada alty zhyldaj turyp kejin Amerika Қurama Shtattarynda turatyn boldy da sol zherde kajtys boldy Magauin Rokvill Merilendte zherlendi DerekkozderShAҚANTAJ ShEZhIRESI tortinshi basylym Kerey kz Kerej kz Tekserildi 16 karasha 2020 Қazakstan baspagerleri men poligrafisteri Anyktamalyk Almaty Bilim baspasy 2005 zh 576 bet ISBN 9965 09 134 H Tarihi tulgalar Tanymdyk kopshilik basylym Mektep zhasyndagy okushylar men kopshilikke arnalgan Қurastyrushy Togysbaev B Suzhikova A Almaty Almatykitap baspasy 2009 ISBN 978 601 01 0268 2 Zhazushy Muhtar Magauin dүnieden ozdy kaz Azattyk radiosy 10 kantar 2025 Tekserildi 10 kantar 2025 Magauin Muhtar Қan togildi kaz Azattyk radiosy 22 zheltoksan 2011 Tekserildi 10 kantar 2025 Satybaldina Symbat Muhtar Magauin Amerikada zherlenedi kaz qaz ulysmedia kz 10 kantar 2025 Tekserildi 10 kantar 2025
