Конго Демократиялық Республикасы
Конго Демократиялық Республикасы (фр. République démocratique du Congo) — Африка құрлығындағы жер көлемі жағынан үшінші орындағы мемлекет. Конго Демократиялық Республикасы елі Бурунди, Конго Республикасы, Орталық Африка Республикасы, Оңтүстік Судан, Уганда, Руанда, Танзания, Замбия, Анголаның аймағымен шектеседі. Аумағы 2 345 410 км². Халқы – 77,44 млн. (2014). Астанасы – Киншаса қаласы. Тілдері: француз тілі (мемлекеттік тіл), лингала, кингвана, киконго, чилуба.
| Конго Демократиялық Республикасы фр. République Démocratique du Congo | |||||
| |||||
| Әнұран: | |||||
 | |||||
| Тарихы | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Тәуелсіздік күні | 30 маусым 1960 жыл () | ||||
| Мемлекеттік құрылымы | |||||
| Ресми тілі | француз тілі | ||||
| Елорда | Киншаса | ||||
| Ірі қалалары | Киншаса, , , , , , , , | ||||
| Үкімет түрі | аралас республика | ||||
| Президенті | |||||
| Географиясы | |||||
| Жер аумағы • Барлығы • % су беті | Әлем бойынша 11-ші орын 2 345 409 км² 3,32 | ||||
| Жұрты • Сарап (2019) • Тығыздығы | ▲ 91 931 000 адам (16-шы) 39,19 адам/км² | ||||
| Экономикасы | |||||
| ЖІӨ (АҚТ) • Қорытынды (2019) • Жан басына шаққанда | ▲ 77,486 млрд. $ ▲ 842 $ | ||||
| ЖІӨ (номинал) • Қорытынды (2019) • Жан басына шаққанда | ▲ 46,117 млрд. $ ▲ 501 $ | ||||
| АДИ (2018) | ▲ 0,470 (төмен) (176-шы) | ||||
| Валютасы | Конголез франкы | ||||
| Қосымша мәліметтер | |||||
| Интернет үйшігі | |||||
| ISO коды | CD | ||||
| ХОК коды | COD | ||||
| Телефон коды | +243 | ||||
| Уақыт белдеулері | UTC+1 және UTC+2 | ||||
Тарихы
Конго территориясында әртүрлі тайпалар мен патшалықтар өмір сүрген. Ең танымалдарының бірі – Конго патшалығы, 14-19 ғасырларда гүлденген. Бұл патшалық сауда байланыстарын дамытып, өзінің әкімшілік жүйесін құрған.
19 ғасырдың аяғында Бельгия патшасы Леопольд II Конгоны өз жеке меншігі ретінде жариялады. Оның билігі кезінде Конгода қызыл резеңке өндірісі үшін қатты эксплуатация жүргізілді. Миллиондаған адамдар қысымнан және аурудан қаза тапты. Бұл кезең «Конгоның қанды қызыл резеңкесі» деген атаумен тарихта қалды.
1960 жылы Конго Бельгиядан тәуелсіздік алды. Алайда, тәуелсіздіктен кейінгі жылдары саяси тұрақсыздық басталды. Әр түрлі бөлшектенген топтардың арасындағы күрес, сонымен қатар шетелдік араласу елдің дамуына кедергі болды. Патрис Лумумбаның өлтірілуі бұл кезеңнің ең трагедиялы оқиғасы болып саналады.
1965 жылы Мобуту Сесе Секо билікке келді және ұзақ жылдар бойы авторитарлық режим орнатты. Ол коррупцияға жол беріп, елдің ресурстарын жеке байыту үшін пайдаланды.
Мобуту биліктен кеткеннен кейін Конгода бірнеше соғыстар басталды. Бұл соғыстарда көптеген адамдар қаза тауып, миллиондаған адамдар жер аударылды. Соғыстардағы негізгі себептердің бірі – бай минералды ресурстарды бақылау үшін күрес болды.
2003 жылдан бастап Конгода салыстырмалы тыныштық орнады, бірақ елде әлі де көптеген проблемалар бар: кедейлік, коррупция, тұрақсыздық, қарулы қақтығыстар, эпидемиялар. Демократиялық институттар әлі де толық қалыптаспаған.
Географиясы
КДР-нің рельефі өте күрделі. Елдің орталығынан Конго өзені ағып өтеді және оның бассейні үлкен жазықтықты құрайды. Осы жазықтықтың айналасында биік таулар мен үстірттер орналасқан. Шығыс бөлігінде Вирунга және Рувензори таулары, ал оңтүстік-шығысында Катанга үстірті орналасқан. Көптеген таулар вулкандық шығу тегіне ие.
КДР-де экваторлық климат басым. Жылы және ылғалды ауа райы жыл бойы сақталады, бірақ биіктікке байланысты айтарлықтай айырмашылықтар бар. Жазықтарда ылғалдылық жоғары, ал таулы аудандарда салқын және құрғақ ауа райы болуы мүмкін. Екі жаңбырлы маусым бар: біреуі наурыз-мамыр айларында, екіншісі қыркүйек-қараша айларында.
Конго өзені және оның салалары КДР-дегі ең маңызды су ресурстары саналады. Конго өзені әлемдегі су өткізгіштігі бойынша екінші орында тұр. Көптеген көлдер мен батпақты жерлер бар.
Табиғи ресурстары: КДР табиғи ресурстарға өте бай. Ол алтын, алмас, мыс, кобальт, калий тұздары, уран және басқа да минералдардың ірі кен орындарына ие. Ормандардың үлкен аумағы бар, олар ағаш ресурстарының маңызды көзі.
Халқы
Басты қалаларындағы тұрғындар саны
| Қала | Тұрғандарының саны |
|---|---|
| Киншаса | 6,301,100 |
| 1,074,600 | |
| 905,800 | |
| 803,900 | |
| 539,600 | |
| 510,300 | |
| 375,100 |
Дереккөздер
- Report for Selected Countries and Subjects. International Monetary Fund.
- 2018 Human Development Report. United Nations Development Programme (2018). Тексерілді, 14 қыркүйек 2018.
Қосымша әдебиет
- Tim Butcher: Blood River - A Journey To Africa's Broken Heart, 2007. ISBN 0-7011-7981-3
- Wrong, Michela, In the Footsteps of Mr. Kurtz: Living on the Brink of Disaster in Mobutu's Congo
- Hochschild, Adam, King Leopold's Ghost: A Story of Greed, Terror and Heroism in Colonial Africa, 1998.
- Renton, David; Seddon, David; Zeilig, Leo. The Congo: Plunder and Resistance, 2007. ISBN 978-1-84277-485-4
- Larémont, Ricardo René, ed. 2005. Borders, nationalism and the African state. Boulder, Colorado and London: Lynne Rienner Publishers.
- Devlin Larry Chief of Station, Congo: A Memoir of 1960-67 — New York: PublicAffairs. — ISBN 9781586484057.
![image]()
«Конго Демократиялық Республикасы» жол сілтегіші (ағыл.)- Конго Демократиялық Республикасы DMOZ каталогында
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Конго Демократиялық Республикасы туралы ақпарат, Конго Демократиялық Республикасы дегеніміз не? Конго Демократиялық Республикасы сөзі нені білдіреді?
Koordinattar 2 20 00 o e 22 48 00 sh b 2 33333 o e 22 80000 sh b 2 33333 22 80000 G O Ya Kongo Demokratiyalyk Respublikasy fr Republique democratique du Congo Afrika kurlygyndagy zher kolemi zhagynan үshinshi oryndagy memleket Kongo Demokratiyalyk Respublikasy eli Burundi Kongo Respublikasy Ortalyk Afrika Respublikasy Ontүstik Sudan Uganda Ruanda Tanzaniya Zambiya Angolanyn ajmagymen shektesedi Aumagy 2 345 410 km Halky 77 44 mln 2014 Astanasy Kinshasa kalasy Tilderi francuz tili memlekettik til lingala kingvana kikongo chiluba Kongo Demokratiyalyk Respublikasy fr Republique Democratique du CongoӘnuran TarihyTәuelsizdik kүni 30 mausym 1960 zhyl Memlekettik kurylymyResmi tili francuz tiliElorda KinshasaIri kalalary Kinshasa Үkimet tүri aralas respublikaPrezidentiGeografiyasyZher aumagy Barlygy su beti Әlem bojynsha 11 shi oryn 2 345 409 km 3 32Zhurty Sarap 2019 Tygyzdygy 91 931 000 adam 16 shy 39 19 adam km EkonomikasyZhIӨ AҚT Қorytyndy 2019 Zhan basyna shakkanda 77 486 mlrd 842 ZhIӨ nominal Қorytyndy 2019 Zhan basyna shakkanda 46 117 mlrd 501 ADI 2018 0 470 tomen 176 shy Valyutasy Kongolez frankyҚosymsha mәlimetterInternet үjshigiISO kody CDHOK kody CODTelefon kody 243Uakyt beldeuleri UTC 1 zhәne UTC 2TarihyKongo territoriyasynda әrtүrli tajpalar men patshalyktar omir sүrgen En tanymaldarynyn biri Kongo patshalygy 14 19 gasyrlarda gүldengen Bul patshalyk sauda bajlanystaryn damytyp ozinin әkimshilik zhүjesin kurgan 19 gasyrdyn ayagynda Belgiya patshasy Leopold II Kongony oz zheke menshigi retinde zhariyalady Onyn biligi kezinde Kongoda kyzyl rezenke ondirisi үshin katty ekspluataciya zhүrgizildi Milliondagan adamdar kysymnan zhәne aurudan kaza tapty Bul kezen Kongonyn kandy kyzyl rezenkesi degen ataumen tarihta kaldy 1960 zhyly Kongo Belgiyadan tәuelsizdik aldy Alajda tәuelsizdikten kejingi zhyldary sayasi turaksyzdyk bastaldy Әr tүrli bolshektengen toptardyn arasyndagy kүres sonymen katar sheteldik aralasu eldin damuyna kedergi boldy Patris Lumumbanyn oltirilui bul kezennin en tragediyaly okigasy bolyp sanalady 1965 zhyly Mobutu Sese Seko bilikke keldi zhәne uzak zhyldar bojy avtoritarlyk rezhim ornatty Ol korrupciyaga zhol berip eldin resurstaryn zheke bajytu үshin pajdalandy Mobutu bilikten ketkennen kejin Kongoda birneshe sogystar bastaldy Bul sogystarda koptegen adamdar kaza tauyp milliondagan adamdar zher audaryldy Sogystardagy negizgi sebepterdin biri baj mineraldy resurstardy bakylau үshin kүres boldy 2003 zhyldan bastap Kongoda salystyrmaly tynyshtyk ornady birak elde әli de koptegen problemalar bar kedejlik korrupciya turaksyzdyk karuly kaktygystar epidemiyalar Demokratiyalyk instituttar әli de tolyk kalyptaspagan GeografiyasyKDR nin relefi ote kүrdeli Eldin ortalygynan Kongo ozeni agyp otedi zhәne onyn bassejni үlken zhazyktykty kurajdy Osy zhazyktyktyn ajnalasynda biik taular men үstirtter ornalaskan Shygys boliginde Virunga zhәne Ruvenzori taulary al ontүstik shygysynda Katanga үstirti ornalaskan Koptegen taular vulkandyk shygu tegine ie KDR de ekvatorlyk klimat basym Zhyly zhәne ylgaldy aua rajy zhyl bojy saktalady birak biiktikke bajlanysty ajtarlyktaj ajyrmashylyktar bar Zhazyktarda ylgaldylyk zhogary al tauly audandarda salkyn zhәne kurgak aua rajy boluy mүmkin Eki zhanbyrly mausym bar bireui nauryz mamyr ajlarynda ekinshisi kyrkүjek karasha ajlarynda Kongo ozeni zhәne onyn salalary KDR degi en manyzdy su resurstary sanalady Kongo ozeni әlemdegi su otkizgishtigi bojynsha ekinshi orynda tur Koptegen kolder men batpakty zherler bar Tabigi resurstary KDR tabigi resurstarga ote baj Ol altyn almas mys kobalt kalij tuzdary uran zhәne baska da mineraldardyn iri ken oryndaryna ie Ormandardyn үlken aumagy bar olar agash resurstarynyn manyzdy kozi HalkyBasty kalalaryndagy turgyndar sany Қala Turgandarynyn sanyKinshasa 6 301 1001 074 600905 800803 900539 600510 300375 100DerekkozderReport for Selected Countries and Subjects International Monetary Fund 2018 Human Development Report United Nations Development Programme 2018 Tekserildi 14 kyrkүjek 2018 Қosymsha әdebietTim Butcher Blood River A Journey To Africa s Broken Heart 2007 ISBN 0 7011 7981 3 Wrong Michela In the Footsteps of Mr Kurtz Living on the Brink of Disaster in Mobutu s Congo Hochschild Adam King Leopold s Ghost A Story of Greed Terror and Heroism in Colonial Africa 1998 Renton David Seddon David Zeilig Leo The Congo Plunder and Resistance 2007 ISBN 978 1 84277 485 4 Laremont Ricardo Rene ed 2005 Borders nationalism and the African state Boulder Colorado and London Lynne Rienner Publishers Devlin Larry Chief of Station Congo A Memoir of 1960 67 New York PublicAffairs ISBN 9781586484057 Kongo Demokratiyalyk Respublikasy zhol siltegishi agyl Kongo Demokratiyalyk Respublikasy DMOZ katalogynda
