Бәйдібек Қарашаұлы кесенесі
Бәйдібек Қарашаұлы кесенесі — "қасиетті бес ана" тарихи ескерткіштер кешенінің құрамдас бөлігі. Түркістан облысы Бәйдібек ауданы Бәйдібек ата ауылының аймағында орналасқан.
Тарих дерек
Бәйдібек ата туралы деректер халық ішінде таралған шығармалар мен аңыз әңгімелерден жиналған. Бәйдібек баба 1356-1419 жылдары Шығыс Қаратау өлкесінде өмір сүріп, осы ауданның қазіргі Бәйдібек ата елді мекені жерінде дүниеден өткен. Сүйегі Балабөген өзенінің жағасында жерленген. Шежіре деректеріне сүйенсек, Бәйдібек қазақ елінің үш ұлы бірлестігін құраған Байшора, Жаншора, Қарашора (басқа бір деректерде Ақарыс, Бекарыс, Жанарыс деп аталады) болса, үш жүздің Байшорасынан ұрпағы кең тараған Майқы, оның баласы Бақтиярдан, оның баласы Үйсіннен, оның баласы Ақсақалдан туған Қарашабидің үлкен баласы. Бәйдібектің өмірі, заманы, өскен ортасы жайлы тарихи деректемелер негізгі Қазақ елінің шежіресі, ел ішінде сақталған аңыз-әңгіме және әйгілі Шығыс зерттеушісі ғалым-этнограф Н.А.Аристов, Ш.Уалиханов жазбалары арқылы баяндалады. Өз заманында көшпелі елдің басын біріктіріп, елді, жерді сыртқы жау шапқыншылығынан қорғауды ұйымдастырушы және бастаушы, ақылшы, қолбасшы ретінде көрінетін аса ірі тарихи тұлға Бәйдібектің Балабөген өзеннің биік жағасында ежелден сақталған көне мазар күмбезі болған. Ескі мазар күмбез замана толқынымен қаншама рет бұзылып, қайта тұрғызылып келді.
Шежіресі
Жиналған деректер бойынша, Бәйдібек би - Албан, Суан, Дулат, Сарыүйсін, Шапырашты, Ысты, Ошақты секілді ұлы жүз руларының түпкі атасы. Бәйдібек бидің бірінші әйелі Сарадан Сарыүйсін,екінші әйелі Зеріптен Жалманбет туылған, ал Жалманбеттің балалары : Шапырашты, Ошақты, Ысты. Бәйдібек ата шежіресінің ең үлкен тармағы - кіші әйелі Нүриладан қалған ұрпағы. Нүрила өзі тұрған аймақта "Домалақ ана" ретінде әйгілі болған. Оның жалғыз ұлы Жарықшақтан Албан, Суан, Дулат тараған. Бәйдібек бүгіндері қиыр шеті Алтай, Шәуешек, көршілес Қытай халық республикасының Шыңжаң өлкесімен бірге республикамыздың Алматы, Жамбыл облыстары, Түркістан облысының Түлкібас, Төлеби, Сайрам, Бәйдібек, Ордабасы аудандарын мекендеген ежелгі Албан, Суан, Дулат, Сарыүйсін, Шапырашты, Ысты, Ошақты ру тайпаларының түпкі аталары.
Кесене
Бәйдібек Қарашаұлының Қарахан дәуірі үлгісіндегі Балабөген өзеннің биік жағасында ежелден сақталған көне мазар күмбезі болған. Ескі мазар күмбез замана толқынымен қаншама рет бұзылып, қайта тұрғызылып келді. «Бәйдібек - Сыланды» қайырымдық қорының (президенті Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, жазушы Е.Тұрысов) ұйымдастыруымен 1996-1998 жылдар аралығында Бәйдібек ата мен қасиетті бес ана - Марау (Сары бәйбіше), Зеріп, Жұпар, Қарашаш, Сыландының мазар кесенелерінің орнына шығыс сәулет өнерінің үлгісінде орнатылған. Бас сәулетшісі - Ғабит Сұлтанғалиұлы Садырбаев.
Бәйдібек кесенесі құрылысына Орта Азия мен Оңтүстік Қазақстанда өндірілетін таңдаулы құрылыс материалдары - Ташкент зауыттарының арнаулы сары кірпіші, Нұратаның ақшыл мәрмәрі, Тараз бен Қаратаудың қызыл граниттері, Қошқарата қатпарлы тау жыныстарының тақтатастары пайдаланылған. Бәйдібек ата кесенесін салуға Самарқанд, Ташкент, Сайрам, Шымкент шеберлері қатысқан. Бәйдібек кесенесінің күмбезбен көмкерілген ғибадат бөлмесіне Қазақстан президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев ұлы баба рухына арнап, салмағы 6 тонна бесік мүсінді ақ мәрмәр құлпытас қойған.
Дереккөздер
- https://yvision.kz/post/674939
- http://qazaqstan3d.kz/kz/place/view?id=170
- Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Бәйдібек Қарашаұлы кесенесі туралы ақпарат, Бәйдібек Қарашаұлы кесенесі дегеніміз не? Бәйдібек Қарашаұлы кесенесі сөзі нені білдіреді?
Bәjdibek Қarashauly kesenesi kasietti bes ana tarihi eskertkishter kesheninin kuramdas boligi Tүrkistan oblysy Bәjdibek audany Bәjdibek ata auylynyn ajmagynda ornalaskan Tarih derekBәjdibek ata turaly derekter halyk ishinde taralgan shygarmalar men anyz әngimelerden zhinalgan Bәjdibek baba 1356 1419 zhyldary Shygys Қaratau olkesinde omir sүrip osy audannyn kazirgi Bәjdibek ata eldi mekeni zherinde dүnieden otken Sүjegi Balabogen ozeninin zhagasynda zherlengen Shezhire derekterine sүjensek Bәjdibek kazak elinin үsh uly birlestigin kuragan Bajshora Zhanshora Қarashora baska bir derekterde Akarys Bekarys Zhanarys dep atalady bolsa үsh zhүzdin Bajshorasynan urpagy ken taragan Majky onyn balasy Baktiyardan onyn balasy Үjsinnen onyn balasy Aksakaldan tugan Қarashabidin үlken balasy Bәjdibektin omiri zamany osken ortasy zhajly tarihi derektemeler negizgi Қazak elinin shezhiresi el ishinde saktalgan anyz әngime zhәne әjgili Shygys zertteushisi galym etnograf N A Aristov Sh Ualihanov zhazbalary arkyly bayandalady Өz zamanynda koshpeli eldin basyn biriktirip eldi zherdi syrtky zhau shapkynshylygynan korgaudy ujymdastyrushy zhәne bastaushy akylshy kolbasshy retinde korinetin asa iri tarihi tulga Bәjdibektin Balabogen ozennin biik zhagasynda ezhelden saktalgan kone mazar kүmbezi bolgan Eski mazar kүmbez zamana tolkynymen kanshama ret buzylyp kajta turgyzylyp keldi ShezhiresiZhinalgan derekter bojynsha Bәjdibek bi Alban Suan Dulat Saryүjsin Shapyrashty Ysty Oshakty sekildi uly zhүz rularynyn tүpki atasy Bәjdibek bidin birinshi әjeli Saradan Saryүjsin ekinshi әjeli Zeripten Zhalmanbet tuylgan al Zhalmanbettin balalary Shapyrashty Oshakty Ysty Bәjdibek ata shezhiresinin en үlken tarmagy kishi әjeli Nүriladan kalgan urpagy Nүrila ozi turgan ajmakta Domalak ana retinde әjgili bolgan Onyn zhalgyz uly Zharykshaktan Alban Suan Dulat taragan Bәjdibek bүginderi kiyr sheti Altaj Shәueshek korshiles Қytaj halyk respublikasynyn Shynzhan olkesimen birge respublikamyzdyn Almaty Zhambyl oblystary Tүrkistan oblysynyn Tүlkibas Tolebi Sajram Bәjdibek Ordabasy audandaryn mekendegen ezhelgi Alban Suan Dulat Saryүjsin Shapyrashty Ysty Oshakty ru tajpalarynyn tүpki atalary KeseneBәjdibek Қarashaulynyn Қarahan dәuiri үlgisindegi Balabogen ozennin biik zhagasynda ezhelden saktalgan kone mazar kүmbezi bolgan Eski mazar kүmbez zamana tolkynymen kanshama ret buzylyp kajta turgyzylyp keldi Bәjdibek Sylandy kajyrymdyk korynyn prezidenti Қazakstannyn enbek sinirgen kajratkeri zhazushy E Turysov ujymdastyruymen 1996 1998 zhyldar aralygynda Bәjdibek ata men kasietti bes ana Marau Sary bәjbishe Zerip Zhupar Қarashash Sylandynyn mazar kesenelerinin ornyna shygys sәulet onerinin үlgisinde ornatylgan Bas sәuletshisi Ғabit Sultangaliuly Sadyrbaev Bәjdibek kesenesi kurylysyna Orta Aziya men Ontүstik Қazakstanda ondiriletin tandauly kurylys materialdary Tashkent zauyttarynyn arnauly sary kirpishi Nuratanyn akshyl mәrmәri Taraz ben Қarataudyn kyzyl granitteri Қoshkarata katparly tau zhynystarynyn taktatastary pajdalanylgan Bәjdibek ata kesenesin saluga Samarkand Tashkent Sajram Shymkent sheberleri katyskan Bәjdibek kesenesinin kүmbezben komkerilgen gibadat bolmesine Қazakstan prezidenti Nursultan Әbishuly Nazarbaev uly baba ruhyna arnap salmagy 6 tonna besik mүsindi ak mәrmәr kulpytas kojgan Derekkozderhttps yvision kz post 674939 http qazaqstan3d kz kz place view id 170 Қazak mәdenieti Enciklopediyalyk anyktamalyk Almaty Aruna Ltd ZhShS 2005 ISBN 9965 26 095 8
