Адыгей тілі
Адыгей тілі (Cherkess language) — иберий-кавказ тілдер отбасының абхаз-адыг (батыс кавказдық) тілдер тобына кіреді, жалғамалы (агглютинативті) полисинтетикалық түрдегі тілдерге жатады. Адыгей тілі – Адыгея Республикасының мемлекеттік тілі (1995 жылғы Конституция, 1994 жылғы Тілдер туралы Заң).
| Адыгей тілі | |
| Өз атауы: | Cherkess language |
|---|---|
| Елдер: | Ресей, Түркия, Иордания, Сирия, Египет, Израиль, Ирак, Иран |
| Сөйлеушілер саны: | 150 000 |
| |
| Жазуы: | кириллица |
| : | ады 020 |
| ISO 639-1: | ady |
| : | ady |
| : | ady |
| Тағы қараңыз: | |
Референтті халық
Референтті халық: адыгейлер, өз атауы – адыге.
Географиялық таралуы
Адыгтердің ата-бабалары басқа адыгей халықтары сияқты Солтүстік-Батыс Кавказдың автохтонды халқы болып табылады. Олар Адыгея Республикасында, сондай-ақ Сочи қаласының Лазаревский ауданының және Краснодар өлкесінің Туапсе ауданының ауылдарында кең таралған. 2010 жылғы халық санағы бойынша олардың 117 489-ы ана тілінде сөйледі. Ана тілінде сөйлейтіндер Мәскеуде, , Налшықта, және басқа жерлерде шашырап орналасқан. Кавказ соғысынан кейін Адыгейлердің көпшілігі Осман империясына күштеп жер аударылды, қазір олардың диаспорасы, негізінен, Таяу Шығыс елдерінде (Түркия, Иордания, Сирия, Египет, Израиль, Ирак, Иран) және басқа елдерде тұрады.
Диалектісі
Кавказда 4 диалектісі бар: абадзех, бжедуг, темиргоев (әдеби тілдің негізі) және шапсуг.
Жазуы
Адыгей тілінің жазуы 1917 жылы араб графикасы негізінде жасалды, 1927 жылы латын графикалық негізіне, 1938 жылдан бастап орыс (кириллица) графикалық негізіне ауыстырылды.
| А а а | Б б бы | В в вы | Г г гы | Гу гу гуы | Гъ гъ гъы | Гъу гъу гъуы | Д д ды | Дж дж джы | Дз дз дзы | Дзу дзу дзуы |
| Е е йэ | Ё ё йо | Ж ж жы | Жъ жъ жъы | Жъу жъу жъуы | Жь жь жьы | З з зы | И и йы | Й й йы кӏаку | К к кы | Ку ку куы |
| Къ къ къы | Къу къу къуы | Кӏ кӏ кӏы | Кӏу кӏу кӏуы | Л л лы | Лъ лъ лъы | Лӏ лӏ лӏы | М м мы | Н н ны | О о уэ | П п пы |
| Пӏ пӏ пӏы | Пӏу пӏу пӏуы | Р р ры | С с сы | Т т ты | Тӏ тӏ тӏы | Тӏу тӏу тӏуы | У у уы | Ф ф фы | Х х хы | Хъ хъ хъы |
| Хъу хъу хъуы | Хь хь хьы | Ц ц цы | Цу цу цуы | Цӏ цӏ цӏы | Ч ч чы | Чъ чъ чъы | Чӏ чӏ чӏы | Ш ш шы | Шъ шъ шъы | Шъу шъу шъуы |
| Шӏ шӏ шӏы | Шӏу шӏу шӏуы | Щ щ щы | Ъ ъ пытэ тамыгъ | Ы ы ы | Ь ь шъэбэ тамыгъ | Э э э | Ю ю йыу | Я я йа | Ӏ ӏы | Ӏу ӏыу |
Дереккөздер
- Э.Д. Сүлейменова, Д.Х. Ақанова, Н.Ж. Шаймерденова «Қазақстан тілдері: әлеуметтік лингвистика анықтамалығы» — «Издательство Золотая Книга» ЖШС, 2020. — Б. 98-99. — 480 б. — ISBN 978–601–7988-21-0.
- Адыгей тілі. Тексерілді, 5 маусым 2025.
- Үлкен Ресей энциклопедиясы 2004–2017. Тексерілді, 5 маусым 2025.
- Адыги - Адыгэхэр. Тексерілді, 5 маусым 2025.
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Адыгей тілі туралы ақпарат, Адыгей тілі дегеніміз не? Адыгей тілі сөзі нені білдіреді?
Adygej tili Cherkess language iberij kavkaz tilder otbasynyn abhaz adyg batys kavkazdyk tilder tobyna kiredi zhalgamaly agglyutinativti polisintetikalyk tүrdegi tilderge zhatady Adygej tili Adygeya Respublikasynyn memlekettik tili 1995 zhylgy Konstituciya 1994 zhylgy Tilder turaly Zan Adygej tiliӨz atauy Cherkess languageElder Resej Tүrkiya Iordaniya Siriya Egipet Izrail Irak IranSojleushiler sany 150 000Euraziya tilderi iberiya kavkaz tilder otbasyabhaz adyg toby dd Zhazuy kirillica ady 020ISO 639 1 ady ady adyTagy karanyz Referentti halykReferentti halyk adygejler oz atauy adyge Geografiyalyk taraluyAdygterdin ata babalary baska adygej halyktary siyakty Soltүstik Batys Kavkazdyn avtohtondy halky bolyp tabylady Olar Adygeya Respublikasynda sondaj ak Sochi kalasynyn Lazarevskij audanynyn zhәne Krasnodar olkesinin Tuapse audanynyn auyldarynda ken taralgan 2010 zhylgy halyk sanagy bojynsha olardyn 117 489 y ana tilinde sojledi Ana tilinde sojlejtinder Mәskeude Nalshykta zhәne baska zherlerde shashyrap ornalaskan Kavkaz sogysynan kejin Adygejlerdin kopshiligi Osman imperiyasyna kүshtep zher audaryldy kazir olardyn diasporasy negizinen Tayau Shygys elderinde Tүrkiya Iordaniya Siriya Egipet Izrail Irak Iran zhәne baska elderde turady DialektisiKavkazda 4 dialektisi bar abadzeh bzhedug temirgoev әdebi tildin negizi zhәne shapsug ZhazuyAdygej tilinin zhazuy 1917 zhyly arab grafikasy negizinde zhasaldy 1927 zhyly latyn grafikalyk negizine 1938 zhyldan bastap orys kirillica grafikalyk negizine auystyryldy Қazirgi adyg әlipbii zhәne әripterdin ataulary A a a B b by V v vy G g gy Gu gu guy G g gy Gu gu guy D d dy Dzh dzh dzhy Dz dz dzy Dzu dzu dzuyE e je Yo yo jo Zh zh zhy Zh zh zhy Zhu zhu zhuy Zh zh zhy Z z zy I i jy J j jy kӏaku K k ky Ku ku kuyK k ky Ku ku kuy Kӏ kӏ kӏy Kӏu kӏu kӏuy L l ly L l ly Lӏ lӏ lӏy M m my N n ny O o ue P p pyPӏ pӏ pӏy Pӏu pӏu pӏuy R r ry S s sy T t ty Tӏ tӏ tӏy Tӏu tӏu tӏuy U u uy F f fy H h hy H h hyHu hu huy H h hy C c cy Cu cu cuy Cӏ cӏ cӏy Ch ch chy Ch ch chy Chӏ chӏ chӏy Sh sh shy Sh sh shy Shu shu shuyShӏ shӏ shӏy Shӏu shӏu shӏuy Sh sh shy pyte tamyg Y y y shebe tamyg E e e Yu yu jyu Ya ya ja Ӏ ӏy Ӏu ӏyuDerekkozderE D Sүlejmenova D H Akanova N Zh Shajmerdenova Қazakstan tilderi әleumettik lingvistika anyktamalygy Izdatelstvo Zolotaya Kniga ZhShS 2020 B 98 99 480 b ISBN 978 601 7988 21 0 Adygej tili Tekserildi 5 mausym 2025 Үlken Resej enciklopediyasy 2004 2017 Tekserildi 5 mausym 2025 Adygi Adygeher Tekserildi 5 mausym 2025
