Іле Алатау
Іле Алатауы, Алматы Алатауы — Тянь-Шань тау жүйесінің солтүстігіндегі жота.
| Іле Алатауы | |
 Іле Алатауының Халықаралық Алматы әуежайынан көрінісі | |
| Сипаттамасы | |
|---|---|
| Тау жүйесі | Тянь-Шань |
| Пайда болған кезеңі | Кембрий, төменгі палеозой |
| Ұзындығы | 350 км |
| Ені | 30-40 км |
| Ең биік шыңы | |
| Биіктігі | 4973 м |
| Орналасуы | |
| 43°03′ с. е. 77°15′ ш. б. / 43.050° с. е. 77.250° ш. б. (G) (O) (Я)Координаттар: 43°03′ с. е. 77°15′ ш. б. / 43.050° с. е. 77.250° ш. б. (G) (O) (Я) | |
| Елдер |
|
| | |
| | |
 Ортаққордағы санаты | |
Географиялық орны
Қазақстан мен Қырғызстан шекарасында орналасқан. Оңтүстікке қарай доға тәрізденіп иілген жота ендік бойымен созылған. Ұзындығы 350 км, ені 30 – 40 км.
Жер бедері
Қаскелең мен Түрген өзендерінің аралығындағы орталық бөлігі биік. Мұнда гляциалдық-альпілік жер бедері – қырлы жалдар, сүйір шыңдар, қия жартастар, қарлар таралған. Бірқатар шыңдары 4500 – 5000 м биіктікке жетеді (Талғар шыңы, 4973 м). Қазіргі мұздықтар да осында шоғырланған. Шілік және Кемін өзендерінің бастауында Іле Алатауы Күнгей Алатауына жақындап, Шілік-Кемін тау түйінін құрайды. Орталық биік бөлігінен батыс және шығысқа қарай жота біртіндеп аласарады. Жотаның шығыс бөлігі ұзына бойғы аңғарлармен бір-біріне жарыса созылып кететін Бақай, Сарытау, Сөгеті, Бұғыты, Торайғыр тау тізбектеріне бөлшектелінеді. Батыста беті тегістеу келген Қастек, Кіндіктас аласа тауларына өтеді. Іле Алатауының оңтүстік беткейі тік және аз тілімделген. Солтүстік беткейі біршама көлбеу. Орта таулы өңірден төменде тау алдының адырлары айқын байқалады.
Геологиялық құрылымы
Іле Алатауы кембрийге дейінгі дәуірдің және төменгі палеозойдың гранит, конгломерат, әктас, құмтас және тақтатастарынан түзілген. Каледон тау түзілімінде пайда болған жота силурден бастап ұзақ уақыт денудацияға ұшырап, аласарған. Неоген мен антропогендегі жаңа тектоникалық қозғалыстардың нәтижесінде денудациялық жазықтар мен ұсақ шоқылардың орнына биік таулы жер бедері түзілген. Тектоникалық қозғалыстар қазірге дейін жалғасуда. Плейстоценде бірнеше қайтара мұз басуға ұшыраған.
Климаты, климаттық белдеулері
Климат жағдайлары биіктік белдеміне сәйкес. Шілденің орташа темпаратурасы тау етегіндегі аңғарларда 20 – 25°С-тан тау басында 0°С-қа дейін және онан да төмен түседі. Қаңтардың орташа температурасы етегінде –6 – 8°С. Температуралық инверсияға байланысты 1500 – 1600 м биіктікке дейін біршама жоғарылайды да одан әрі қайтадан төмендейді. Жылдық жауын-шашын тауалды өңірінде 500 – 600 мм-ден биік, таулы белдеуде 800 – 900 мм дейін. Іле Алатауыда жалпы ауданы 478 км2 болатын 381 мұздық бар. Ең ірісі – Корженевский мұздығының ұзындығы 4,7 км. Өзендері Іле мен Шудың алабына жатады. Олардың суға молығуында мұздық пен қар суы негізгі орын алады. Табиғат белдеулері солт. беткейінде толық көрінеді. Шөлейт, қуаң дала, әр түрлі шөпті, бұталы, орманды-шалғынды дала, субальпі және альпі белдеулері айқын жіктелген. Тау бастарын мәңгі қар мен мұз басқан. Солтүстік бөктерінде – Алматы қаласы орналасқан. Кіші Алматы өзені аңғарында селге қарсы бөгет салынған.
Дереккөздер
- Қазақ Энциклопедиясы, 9 том
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, seks, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер, Іле Алатау туралы ақпарат, Іле Алатау дегеніміз не? Іле Алатау сөзі нені білдіреді?
Ile Alatauy Almaty Alatauy Tyan Shan tau zhүjesinin soltүstigindegi zhota Ile AlatauyIle Alatauynyn Halykaralyk Almaty әuezhajynan korinisiSipattamasyTau zhүjesiTyan ShanPajda bolgan kezeniKembrij tomengi paleozojҰzyndygy350 kmEni30 40 kmEn biik shynyTalgar shynyBiiktigi4973 mOrnalasuy43 03 s e 77 15 sh b 43 050 s e 77 250 sh b 43 050 77 250 G O Ya Koordinattar 43 03 s e 77 15 sh b 43 050 s e 77 250 sh b 43 050 77 250 G O Ya T Elder Қazakstan ҚyrgyzstanIle Alatauy Қazakstan Ile AlatauyIle AlatauyOrtakkordagy sanatyGeografiyalyk ornyҚazakstan men Қyrgyzstan shekarasynda ornalaskan Ontүstikke karaj doga tәrizdenip iilgen zhota endik bojymen sozylgan Ұzyndygy 350 km eni 30 40 km Zher bederiIle Alatauynyn en biik zheri Talgar shyny Қaskelen men Tүrgen ozenderinin aralygyndagy ortalyk boligi biik Munda glyacialdyk alpilik zher bederi kyrly zhaldar sүjir shyndar kiya zhartastar karlar taralgan Birkatar shyndary 4500 5000 m biiktikke zhetedi Talgar shyny 4973 m Қazirgi muzdyktar da osynda shogyrlangan Shilik zhәne Kemin ozenderinin bastauynda Ile Alatauy Kүngej Alatauyna zhakyndap Shilik Kemin tau tүjinin kurajdy Ortalyk biik boliginen batys zhәne shygyska karaj zhota birtindep alasarady Zhotanyn shygys boligi uzyna bojgy angarlarmen bir birine zharysa sozylyp ketetin Bakaj Sarytau Sogeti Bugyty Torajgyr tau tizbekterine bolshektelinedi Batysta beti tegisteu kelgen Қastek Kindiktas alasa taularyna otedi Ile Alatauynyn ontүstik betkeji tik zhәne az tilimdelgen Soltүstik betkeji birshama kolbeu Orta tauly onirden tomende tau aldynyn adyrlary ajkyn bajkalady Geologiyalyk kurylymyIle Alatauy kembrijge dejingi dәuirdin zhәne tomengi paleozojdyn granit konglomerat әktas kumtas zhәne taktatastarynan tүzilgen Kaledon tau tүziliminde pajda bolgan zhota silurden bastap uzak uakyt denudaciyaga ushyrap alasargan Neogen men antropogendegi zhana tektonikalyk kozgalystardyn nәtizhesinde denudaciyalyk zhazyktar men usak shokylardyn ornyna biik tauly zher bederi tүzilgen Tektonikalyk kozgalystar kazirge dejin zhalgasuda Plejstocende birneshe kajtara muz basuga ushyragan Klimaty klimattyk beldeuleriҮlken Almaty koli bar su kubyryҮlken Almaty koli 2016 Klimat zhagdajlary biiktik beldemine sәjkes Shildenin ortasha temparaturasy tau etegindegi angarlarda 20 25 S tan tau basynda 0 S ka dejin zhәne onan da tomen tүsedi Қantardyn ortasha temperaturasy eteginde 6 8 S Temperaturalyk inversiyaga bajlanysty 1500 1600 m biiktikke dejin birshama zhogarylajdy da odan әri kajtadan tomendejdi Zhyldyk zhauyn shashyn taualdy onirinde 500 600 mm den biik tauly beldeude 800 900 mm dejin Ile Alatauyda zhalpy audany 478 km2 bolatyn 381 muzdyk bar En irisi Korzhenevskij muzdygynyn uzyndygy 4 7 km Өzenderi Ile men Shudyn alabyna zhatady Olardyn suga molyguynda muzdyk pen kar suy negizgi oryn alady Tabigat beldeuleri solt betkejinde tolyk korinedi Sholejt kuan dala әr tүrli shopti butaly ormandy shalgyndy dala subalpi zhәne alpi beldeuleri ajkyn zhiktelgen Tau bastaryn mәngi kar men muz baskan Soltүstik bokterinde Almaty kalasy ornalaskan Kishi Almaty ozeni angarynda selge karsy boget salyngan DerekkozderҚazak Enciklopediyasy 9 tom
